Το «δεύτερο μονοπάτι» της διπλωματίας

Άλεξ Ρόντος. Έχει αναλάβει τον χειρισμό των μη κυβερνητικών οργανώσεων από πλευράς ΥΠΕΞ

ΩΣ τοποθεσία το ελβετικό Μοντρέ έχει πολλά πλεονεκτήματα. Καθαρός αέρας από τα
γύρω βουνά, γραφική καταπράσινη εξοχή και άφθονο υδάτινο στοιχείο, το οποίο
προσφέρει η λίμνη Λεμάν. Ένας πύργος στην περιοχή είναι το ιδανικό σκηνικό για
να συναντηθούν διακριτικά επώνυμοι Έλληνες και Τούρκοι και να συζητήσουν για
μερικά εικοσιτετράωρα πώς βλέπουν οι μεν τους δε. Καθηγητές Πανεπιστημίου,
επικεφαλής ανεξάρτητων διοικητικών αρχών, απόστρατοι αξιωματικοί, διπλωμάτες
επί τιμή και δημοσιογράφοι συνιστούν έναν ελληνοτουρκικό «θίασο ποικιλιών».
Ωστόσο μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει ο σκηνοθέτης. Οικοδεσπότες και χρηματοδότες
είναι μια σειρά από αμερικανικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, με έδρα τη
Βιρτζίνια και τη Βοστώνη.

Οι συναντήσεις

Η εν λόγω συνάντηση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2000. Αποτελεί
χαρακτηριστικό παράδειγμα της «εισβολής» τών μη κυβερνητικών οργανώσεων στον
χώρο της εξωτερικής πολιτικής. Ο τεχνικός όρος για συναντήσεις και «εικονικές
διαπραγματεύσεις» τέτοιου είδους είναι «το δεύτερο μονοπάτι της διπλωματίας»
(αγγλιστί «track two diplomacy»). Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν εκδηλώνονται μόνο
μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων ­ ή μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Αξίζει
να σημειωθεί ότι η προσέγγιση Ισραηλινών και Παλαιστινίων πραγματοποιήθηκε
ανεπισήμως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’90, υπό την αιγίδα μη
κυβερνητικών οργανώσεων. Οι συναντήσεις ­ σε μια εποχή που ήταν ανάθεμα η
όποια επαφή Ισραηλινών αξιωματούχων με στελέχη της PLO ­ άνοιξαν τον δρόμο για
το Όσλο και τελικά, σε κυβερνητικό επίπεδο, για τις συμφωνίες της Μαδρίτης.

Δοκιμές

Σε περιπτώσεις μακροχρόνιων συγκρούσεων, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις
διευκολύνουν την επαφή μεταξύ εκπροσώπων της ελίτ των αντιμαχόμενων χωρών και
δημιουργούν ανεπίσημα κανάλια επικοινωνίας, ιδιαιτέρως χρήσιμα σε περιόδους
εντάσεων. Οι συναντήσεις παράγουν ιδέες για καλύτερη προσέγγιση και
λειτουργούν ως «δοκιμές εργαστηρίου» για πιθανές διαπραγματεύσεις. Σε άλλες
περιπτώσεις, προκαλούν πρωτοβουλίες «μαλακής» πολιτικής (εν αντιθέσει προς τη
«σκληρή» πολιτική των διπλωματών και των στρατιωτικών), πολιτισμικού ή
ανθρωπιστικού χαρακτήρα που υποσκάπτουν σιγά σιγά τα στερεότυπα της ιστορικής
εχθρότητας, φέρνοντας πιο κοντά τους λαούς. Πρόκειται για την περίφημη
πολιτική «από κάτω προς τα πάνω».

Είναι οι Αμερικανοί οι οποίοι δίνουν μεγάλη σημασία στη δράση των μη
κυβερνητικών οργανώσεων στις διεθνείς σχέσεις. Συχνά αυτές ανοίγουν δρόμους
στους οποίους πορεύονται στη συνέχεια οι διπλωμάτες. Ανάλογες είναι και οι
αντιλήψεις του κ. Γ. Παπανδρέου, όπως βεβαιώνουν συνεργάτες του.

Ο κ. Παπανδρέου, ο οποίος διετέλεσε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 εταίρος
του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων του Χάρβαρντ, που αποτελεί φυτώριο τέτοιων ιδεών,
προσήλθε στο υπουργείο Εξωτερικών όντας ήδη θιασώτης αυτών των πρωτοβουλιών
και βλέποντας, όπως λέγεται, τις διεθνείς σχέσεις «με το πνεύμα του
κοινωνιολόγου». Αυτονόητο είναι ότι ως υπουργός θα εφήρμοζε μία «πλουραλιστική
εξωτερική πολιτική», με παράλληλη αξιοποίηση των κλασικών διπλωματικών
διαύλων, αλλά και των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Αιχμή του δόρατος στην
προσπάθεια αυτή χαρακτηρίζεται ο κ. Άλεξ Ρόντος, ο οποίος έχει επιφορτισθεί με
την παρακολούθηση του χώρου.

«Μόδα»

Τζορτζ Σόρος. Το ίδρυμα που φέρει το όνομά του θεωρείται ότι έπαιξε ρόλο στην ανατροπή του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς

Ούτως ή άλλως, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις αποτελούν «μόδα» στις διεθνείς
σχέσεις. Πρόκειται για ομάδες, σωματεία ή ιδρύματα με ποικίλους στόχους, που
αντλούν χρηματοδότηση από συνδρομές του κοινού ή μαικήνες. Κλασική είναι η
περίπτωση του Τζορτζ Σόρος. Το Soros Foundation ανατάραξε τα νερά με τις
δραστηριότητές του στην Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989 και στο Βελιγράδι τα
τελευταία δύο χρόνια. Γνώστης των βαλκανικών πραγμάτων, επιμένει ότι «τα πέντε
εκατ. δολάρια που έδωσε ο Σόρος και η κινητικότητα των ανθρώπων του οι οποίοι
βοήθησαν ανεπισήμως τη σερβική αντιπολίτευση να οργανωθεί, είχαν πολύ
μεγαλύτερο αποτέλεσμα από τα 70 δισ. δολάρια που κόστισαν οι ΝΑΤΟϊκές βόμβες».
Η περίπτωση του Ιδρύματος Σόρος υποδεικνύει τη σημασία που έχει η υποστήριξη
μιας επίσημης πολιτικής από ανεπίσημους φορείς, οι οποίοι εμφανίζονται στη
διεθνή σκηνή «φορώντας τον λευκό μανδύα του ακτιβιστή». Εν προκειμένω, ο
Ούγγρος παίκτης του χρηματιστηρίου έχει ιδρύσει forum το οποίο εργάζεται υπέρ
της «Ανοιχτής Κοινωνίας» (ως θαυμαστής του Καρλ Πόπερ) με πιο πρόσφατο θύμα
τον Μιλόσεβιτς.

Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ των μη κυβερνητικών οργανώσεων, τις οποίες χρηματοδοτεί το
υπουργείο Εξωτερικών, έφερε στην επιφάνεια τον ρόλο που διαδραματίζουν πλέον
οι ερασιτέχνες στις διεθνείς σχέσεις. Ιδεαλιστές δικηγόροι και
περιβαλλοντολόγοι ακτιβιστές, μαχητικές φεμινίστριες και πανεπιστημιακοί
καθηγητές αναλαμβάνουν δημόσιες εκστρατείες ή σκηνοθετούν διακριτικές
συναντήσεις με φόντο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τα Βαλκάνια ή ακόμη και το
μακρινό Αφγανιστάν. Ποιοι είναι, ποιος τους χρηματοδοτεί, τι επιδιώκουν και τι
συμβαίνει στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς;