Αν οι μετοχές ήταν ψήφοι…

Την τετραετία 1988-1992, όταν πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Τζορτζ Μπους ο
πρεσβύτερος, ο Ντάου Τζόουνς ανέβηκε 52%. Θα περίμενε κανείς ότι στις εκλογές
του 1992, θα κέρδιζε με άνεση τον Κλίντον. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Το
παράδειγμα αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η απάντηση στο ερώτημα: «Αν οι
μετοχές ήταν ψήφοι…». Το θέμα έγινε ξανά επίκαιρο τις τελευταίες ημέρες με
τη Σοφοκλέους να προσεγγίζει τις 3.000 μονάδες και τους μικροεπενδυτές να
διαμαρτύρονται.

Η κυβέρνηση, διά στόματος του κ. Δ. Ρέππα, επιμένει στη γραμμή ότι «όσο
λιγότερο μιλούν οι πολιτικοί για το Χρηματιστήριο τόσο καλύτερα είναι τα
πράγματα», ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση, διά στόματος του κ. Γ. Αλογοσκούφη,
τής χρεώνει «τακτική Πόντιου Πιλάτου» και κάνει λόγο για «δράμα χιλιάδων
οικογενειών». Τις αρνητικές εντυπώσεις από την πτώση επεσήμανε προσφάτως στα
κομματικά όργανα ο κ. Θ. Πάγκαλος, ενώ είναι γνωστές οι σκληρές τοποθετήσεις
του κ. Μ. Έβερτ, ο οποίος ζητεί την απόδοση ευθυνών.

Πίσω όμως από τις δηλώσεις, τα ερωτήματα παραμένουν και ­ όπως συμβαίνει
συνήθως με τα οικονομικά θέματα ­ επιδέχονται περισσότερες απαντήσεις. Από
αυτήν την άποψη, μια ιστορική αναδρομή είναι χρήσιμη και καμία χώρα δεν
προσφέρεται περισσότερο από την πατρίδα του καπιταλισμού, δηλαδή τις Ηνωμένες
Πολιτείες.

Βεβαίως, ουδείς μπορεί να ερμηνεύσει την εκλογική επιτυχία ή αποτυχία ενός
Αμερικανού προέδρου με κριτήριο έναν μόνο παράγοντα, έστω και αν αυτός είναι η
πορεία της Γουώλ Στρητ. Ωστόσο η αμερικανική πολιτική ιστορία του 20ού αιώνα
είναι διδακτική. Εν συντομία, το συμπέρασμα είναι ότι αν το χρηματιστήριο πάει
καλά, η επανεκλογή είναι πιθανή ­ όχι όμως σίγουρη. Αν το χρηματιστήριο δεν
πάει καλά, αυτό είναι συνήθως (όχι όμως πάντα) επιζήμιο για τους κυβερνώντες.

Το «κραχ» τους «πάτωσε»

Ο Αϊζενχάουερ το 1956, ο Ρέηγκαν το 1984 και ο Κλίντον το 1996 επανεξελέγησαν
όχι απλώς άνετα, αλλά θριαμβευτικά. Επί των ημερών τους, ο Ντάου Τζόουνς είχε
ανέβει κατά 112%, 107% και 82% αντιστοίχως. Κρίνοντας από την πορεία τους, θα
έλεγε κανείς ότι οι τύχες των κυβερνώντων ανεβοκατεβαίνουν μαζί με τον δείκτη.
Όμως, δεν είναι έτσι. Ο Ντάου Τζόουνς κέρδισε 48% τη διετία 1974-1976 όταν
κυβερνούσε ο Φορντ. Μετά το τέλος της θητείας του όμως, «πάτωσε» στις εκλογές
που ακολούθησαν!

Αν η χρηματιστηριακή άνοδος δεν επηρεάζει ανάλογα μια πολιτική καριέρα, θα
φανταζόταν κανείς ότι συμβαίνει τουλάχιστον το αντίστροφο: ένα «κραχ» δεν
μπορεί παρά να συνεπάγεται πολιτική καταστροφή. Πράγματι το «κραχ» του 1929
κατέστρεψε πολιτικά δύο Αμερικανούς προέδρους, τον Κάλβιν Κούλιτζ και τον
Χέρμπερτ Χούβερ. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τον Φρανκλίνο Ρούσβελτ, ο οποίος
έλαβε κατόπιν τη σκυτάλη. Επί των ημερών του η αγορά πήγαινε σταθερά χάλια, ο
ίδιος όμως εξελέγη τρεις φορές στη σειρά. Το «Νιου Ντηλ», η ηγετική του
προσωπικότητα και η απήχηση των εβδομαδιαίων ραδιοφωνικών λόγων του μέτρησαν
περισσότερο. Πολλά χρόνια αργότερα το (μίνι) «κραχ» του 1987 δεν επηρέασε ούτε
το αίσιον τέλος της θητείας τού Ρέηγκαν ούτε την εκλογή του πρεσβύτερου Μπους,
ο οποίος κατήλθε ως συνεχιστής του το 1988.

Η σημασία των προσώπων

Συμπέρασμα: Η προσωπικότητα ενός ηγέτη (ή μιας κυβέρνησης) υπερισχύει των
εξελίξεων στις χρηματαγορές. Κλασικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Αλ Γκορ.
Επί προεδρίας Κλίντον και αντιπροεδρίας Γκορ, τη δεκαετία του ’90 η Γουώλ
Στρητ «έσκισε». Ωστόσο, ο ξύλινος Γκορ δεν μπόρεσε να εκμεταλλευθεί τον «αέρα»
του χρηματιστηρίου και απέτυχε να εκλεγεί!

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια αναδρομή στην ελληνική πολιτική ζωή των
τελευταίων δύο χρόνων. Το 1999 η Σοφοκλέους ανέβαινε, γεγονός το οποίο
αξιοποίησε το ΠΑΣΟΚ στην εκστρατεία του πριν από τις ευρωεκλογές του Ιουνίου.
Παρ’ όλα αυτά, η Ν.Δ. υπερίσχυσε. Αντιθέτως τους πρώτους μήνες του 2000, παρά
τις προσπάθειες στήριξης, η Σοφοκλέους έπεφτε και μετετράπη σε ένα είδος
«καυτής πατάτας» μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Ωστόσο, το ΠΑΣΟΚ
κέρδισε τις εκλογές της 9ης Απριλίου 2000, ανεβάζοντας το ποσοστό του σε σχέση
με το 1996. Γιατί;

Λέξη-κλειδί η προσδοκία

Σύμφωνα με μια εκδοχή, η ανάμνηση της πρωτοφανούς ανόδου του 1999 ήταν ακόμη
πολύ έντονη. Η λέξη-κλειδί είναι η προσδοκία. Έτσι, οι εκλογείς είχαν την
προσδοκία ότι «με τον Σημίτη η Σοφοκλέους θα πάει καλύτερα». Άλλωστε είναι
χαρακτηριστικό ότι οι περισσότεροι εκ των παικτών του Χρηματιστηρίου κράτησαν
τις μετοχές τους παρά την πτώση, αποβλέποντας σε ένα καλύτερο αύριο. Σύμφωνα
με την ανάλυση αυτή, τα σκαμπανεβάσματα των μετοχών παραμονές των εκλογών
λειτουργούν υπέρ των κυβερνώντων και εις βάρος των διεκδικητών.

Το ενδεχόμενο ανάληψης της εξουσίας από τους τελευταίους προκαλεί αβεβαιότητα,
πράγμα που δεν ενθουσιάζει επενδυτές – ψηφοφόρους.

Όπως πάντα, όμως, τα πράγματα δεν είναι μονοσήμαντα. Όλα εξαρτώνται από τις
εντυπώσεις. Ιδού ένα χρήσιμο ιστορικό παράδειγμα. Η πτώση της Γουώλ Στρητ στο
τέλος της προεδρίας Αϊζενχάουερ έδωσε τη δυνατότητα στον Κέννεντυ να κατέβει
στις εκλογές του 1960, δηλώνοντας ότι μόνον αυτός «μπορεί να βάλει ξανά τη
χώρα σε κίνηση». Οι εκλογείς «αγόρασαν» την προσδοκία του νέου και ο
αντιπρόεδρος Νίξον ηττήθηκε.

Η Σοφοκλέους δεν ήταν ώριμο φρούτο…

Το παράδειγμα προσφέρεται για σύγκριση με την 9η Απριλίου 2000, διότι η Ν.Δ.
δεν επέδειξε ανάλογο πολιτικό ακτιβισμό, αλλά ακόμη και στην περίπτωση της
Σοφοκλέους επέλεξε την πολιτική τού λεγόμενου «ώριμου φρούτου». Στη Ρηγίλλης
φοβήθηκαν τότε ότι αν θριαμβολογούσαν για την πτώση «θα εκνευρίσουμε αυτούς
που έχασαν χρήματα, παίζοντας σε μετοχές».

Η παθητική στάση της Ν.Δ. φαίνεται ότι δεν επέτρεψε στον κ. Καραμανλή να
αλλάξει τις αντιλήψεις των ψηφοφόρων, οι οποίοι είχαν την προσδοκία ότι η
παραμονή του κ. Σημίτη στην πρωθυπουργία ήταν καλύτερος οιωνός για τη
Σοφοκλέους.

Εννέα μήνες αργότερα, τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Η πτώση της Σοφοκλέους
τείνει να διαρκέσει περισσότερους μήνες από την άνοδο. Βεβαίως, οι εκλογές
απέχουν ­ αυτό όμως δεν είναι υποχρεωτικά καλό. Οι Βρετανοί ψηφοφόροι δεν
συγχώρεσαν ποτέ στον Τζων Μέητζορ τη «μαύρη Τετάρτη» του 1992, που είχε ως
συνέπεια την έξοδο της στερλίνας από το ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα.

Όταν το 1997 τον «μαύρισαν» στις εκλογές, πολλοί αναλυτές ανέφεραν ως αιτία
τις αλγεινές εντυπώσεις από μια κρίση που είχε συμβεί πέντε χρόνια νωρίτερα.

Η λογική εδώ είναι ότι αν χάσεις τα λεφτά σου στην αρχή της θητείας μιας
κυβέρνησης και δεν τα ξαναπάρεις, δεν το ξεχνάς, αλλά εκδικείσαι στο τέλος
έχοντας χάσει κάθε προσδοκία.

Πώς αντιδρούν οι κυβερνώντες; Αυτοί συνήθως επενδύουν στον χρυσό κανόνα που
λέει ότι «στο Χρηματιστήριο όλοι κερδίζουν μακροπρόθεσμα», ελπίζοντας ότι στην
περίπτωσή τους το «μακροπρόθεσμα» θα είναι πριν από τις επόμενες εκλογές.