Περπάτημα στον Βοϊδομάτη

Τις περισσότερες φορές στα μέρη που πηγαίνω συναντώ και άλλους ανθρώπους,
επισκέπτες ή περιηγητές σαν κι εμένα. Είναι απολύτως σίγουρο πως την ίδια
στιγμή τα μάτια μας αντικρύζουν ακριβώς το ίδιο θέαμα, αλλά το μυαλό και η
ψυχή μας άλλα βλέπουν, διαφορετικά πράγματα. Δεν λέω πως ετούτο είναι κακό, το
αντίθετο μάλιστα. Είναι αυτό το μαγευτικό κομμάτι που έχει να κάνει με τον
εσωτερικό κόσμο και τη διάθεση του κάθε ανθρώπου ως ξέχωρη προσωπικότητα και
οντότητα. Διαφορετική είναι η ευχαρίστηση και η εμπειρία που παίρνει ο καθένας
μας και ας συναντιούνται τα μάτια μας στο κλάσμα του χρόνου στο ίδιο ακριβώς
σημείο. Μονάχα όταν μοιραστείς ­ πράγμα δύσκολο στις μέρες μας ­ το σκηνικό
αλλάζει.

Κάθομαι, που λέτε, στην όχθη του Βοϊδομάτη μια μέρα βροχερή και το πέπλο με τα
χρυσοκόκκινα φύλλα από τα πλατάνια που έχει στρωθεί με τρελαίνει. Ακούω
ομιλίες και βήματα πίσω μου, γυρίζω να δω και είναι μια παρέα ηλικιωμένων που
δεν φαίνονται καθόλου ευχαριστημένοι. Ο ρουχισμός τους είναι βαρύς για
περπάτημα και φαίνεται πολύ ακριβός. Μια κυρία μάλιστα φοράει γούνα και είναι
φορτωμένη με αρκετά χρυσαφικά, ενώ κάποιοι κρατούν ομπρέλες! Ανυπομονούν να
φθάσουν στο αυτοκίνητο που τους περιμένει στο τέλος του μονοπατιού και
γκρινιάζουν. Δύο σκέψεις περνούν από το μυαλό μου: μπράβο τους που το
προσπάθησαν λέει η μία, τι κρίμα που δεν κατάλαβαν τίποτε ούτε το χάρηκαν λέει
η άλλη. Όταν λοιπόν γυρίσουν στην «ασφάλειά» τους και στις ανέσεις τους θα
μιλήσουν για το περπάτημα στον Βοϊδομάτη πιθανότατα σαν κάτι κουραστικό και
άνευ ιδιαίτερης σημασίας. Δεν θα είναι η αλήθεια όμως και αυτή η τρίτη σκέψη
με ώθησε να γράψω το κομμάτι!

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως το Ζαγόρι και μάλιστα το Δυτικοκεντρικό είναι
από τους τόπους με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στην Ελλάδα. Για εκείνους όμως
που θα ήθελαν να μυηθούν στην αισθητική, αλλά και ιστορική-πολιτισμική αξία
του Ζαγορίου, προτείνω μια μικρή εύκολη εκδρομή στα όρια του Εθνικού Δρυμού
Βίκου – Αώου.

Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται από την αρχή να ξεκαθαρίσουμε είναι πως ο
Βίκος, ο Βοϊδομάτης και ο Αώος είναι τρία διαφορετικά ποτάμια. Ο Βίκος θα
μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν το ρέμα που διαρρέει την κοίτη του επιβλητικού
φαραγγιού, γιατί ο όγκος των νερών του είναι μικρός. Αφού περάσει λοιπόν κάτω
από το Μονοδέντρι και τον χαρούμε στα σημεία θέας της Μπελόης και της Οξυάς,
που είναι αντικρυστά, καταλήγει λίγο πριν από το χωριό Βίκος. Εκεί ακριβώς
είναι η έξοδος του φαραγγιού και οι πηγές του Βοϊδομάτη. Ο πλούσιος σε νερό
Βοϊδομάτης αφήνει πίσω του το χωριό Βίκος και περνάει κάτω από τον δρόμο που
ενώνει την Αρίστη με το Πάπιγκο. Η έξοδος του Βοϊδομάτη από τον Εθνικό Δρυμό
προς την κοιλάδα της Κόνιτσας γίνεται κοντά στο χωριό Κλειδωνιά και από επάνω
του περνάει ο αυτοκινητόδρομος που ενώνει τα Γιάννινα με την Κόνιτσα. Είναι
«γραφτό» του Βοϊδομάτη να συναντήσει τον «μεγάλο» Αώο στην κοιλάδα, να χάσει
το όνομά του και να οδηγηθεί στα ελληνοαλβανικά σύνορα… για να ξενιτευτούν
και οι δυο τους. Ο Αώος έχει τις δικές του ομορφιές. Ξεκινάει από την τεχνητή
λίμνη των πηγών του (δίπλα στην Κατάρα και πάνω από το Μέτσοβο) για να
συνεχίσει την πορεία του προς Βωβούσα, να περάσει κάτω από τα χωριά Δίστρατο,
Πάδες, Παλιοσέλι (έχοντας χρόνια τώρα ρίξει την τσιμεντένια γέφυρα που ένωνε
το Βρυσοχώρι με το Παλιοσέλι) και να χωθεί στη στενωσιά του φαραγγιού του κάτω
από την Μονή Στομίου. Αψίδα εξόδου του Αώου στην κοιλάδα της Κόνιτσας είναι το
ομώνυμο, μονότοξο, πέτρινο γεφύρι, έργο του Πυρσογιαννίτη πρωτομάστορα Ζιώγα
Φρόντζου (1870). Και αναφέρομαι στο γεφύρι της Κόνιτσας, γιατί εδώ και
μερικούς μήνες μπορείτε να το θαυμάσετε χωρίς να εμποδίζεται η θέα από τη
σιδερένια στρατιωτική γέφυρα μπροστά του.

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σημαντικά για τον προσανατολισμό σας στην περιοχή
του Ζαγορίου και χωρίς αμφιβολία οι συγγραφείς ταξιδιωτικών εντυπώσεων, από
την καρέκλα του γραφείου, κάνουν συγκεχυμένες αναφορές μπερδεύοντας τον κόσμο
ακόμα περισσότερο.

Η δικιά μας πάντως διαδρομή είναι απλή και εύκολη. Σημείο αναφοράς της είναι
το τσιμεντένιο γεφύρι πάνω από τον Βoϊδομάτη, στον δρόμο που ενώνει την Αρίστη
με το Πάπιγκο. Είναι ένα σημείο που πολλοί σταματούν για να θαυμάσουν το
τοπίο, να βγάλουν φωτογραφίες και να χαρούν την ήρεμη ροή του ποταμού.
Ερχόμενοι από Αρίστη, και λίγο πριν φθάσετε στη γέφυρα, μια κόκκινη ταμπέλα
δείχνει στα αριστερά σας την κατεύθυνση για το μοναστήρι της Παναγίας της
Σπηλιώτισσας. Μην την αγνοήσετε γιατί θα χάσετε πολλά. Σαν εικόνα από καρτ
ποστάλ μπορείτε να απαθανατίσετε ετούτο το περιώνυμο μοναστήρι, ανηφορίζοντας
προς Πάπιγκο στη δεύτερη και τρίτη δεξιόστροφη φουρκέτα του ασφάλτινου δρόμου.
Εκεί θα καταλάβετε τι χάσατε και θα επιστρέψετε οι περισσότεροι!

Ούτε 10 λεπτά περπάτημα χρειάζονται για να προσεγγίσετε τον ψηλό περίβολο του
μοναστηριού. Σύμφωνα με τα γραπτά που μας άφησε ο Ιωάννης Λαμπρίδης, η Μονή
Σπηλιώτισσας Αρτσίστας (έτσι ονομαζόταν παλαιότερα η Αρίστη) ιδρύθηκε στα 1597
και ανακαινίστηκε στα 1634. Την τοποθεσία που χτίστηκε το μοναστήρι, σύμφωνα
με την τοπική παράδοση, λένε πως την διάλεξε η ίδια η Παναγία. Η περιουσία του
μοναστηριού στα μέσα του 17ου αιώνα ήταν τεράστια και όταν στα τέλη του αιώνα
οι επιδρομές των τουρκαλβανών ερήμωσαν την περιοχή, το μοναστήρι αγόρασε τις
περιουσίες των κατοίκων από τους άρπαγες και προσφέροντας δουλειά σε όσους
ήθελαν να καλλιεργήσουν τα μοναστηριακά κτήματα, κατάφερε να ξαναζωντανέψουν
τα κατεστραμμένα χωριά Μεσοβούνι και Άγιος Μηνάς. Δυστυχώς, στα τέλη του 18ου
αιώνα η Μονή Αρτσίστας οδηγήθηκε σε οικονομικό αδιέξοδο, έχασε τα κτήματά της,
ενώ μια φωτιά στους ξενώνες και ένας σεισμός στις 18/6/1897 συμπλήρωσαν την
καταστροφή και οδήγησαν στην οριστική διάλυσή της. Σήμερα, σχετικά φροντισμένο
και ανακαινισμένο (αλλά έρημο ­ χωρίς μοναστική κοινότητα), το μοναστήρι
στέκεται κολλημένο στον ψηλό βράχο της όχθης του Βοϊδομάτη και από το
κωδωνοστάσι-παρατηρητήριο (ακολουθώντας το ευδιάκριτο μικρό μονοπάτι) η θέα
είναι εξαιρετική. Το καθολικό είναι σχεδόν πάντα κλειστό για τους επισκέπτες
και ο πλούτος των τοιχογραφιών κλειδωμένος.

Το εύκολο περπάτημα στην όχθη του Βοϊδομάτη δεν ξεκινάει από το μοναστήρι της
Σπηλιώτισσας. Χρειάζεται να περάσετε τη γέφυρα και να φθάσετε στην πρώτη
ανηφορική φουρκέτα του ασφαλτόδρομου προς Πάπιγκο. Στο αριστερό σας χέρι θα
δείτε το μονοπάτι. Ακολουθήστε το χωρίς αναστολές. Η συνολική απόσταση μέχρι
το γεφύρι της Κλειδωνιάς (Κλειδωνιάβιστας) δεν είναι παραπάνω από 4,5
χιλιόμετρα και θα τα καλύψετε το πολύ σε 1,5-2 ώρες χαλαρά. Για όσους
αναρωτιούνται τι έχουν να κερδίσουν από αυτή την «κουραστική» δραστηριότητα, η
απάντηση είναι απλή: Το ότι θα περπατήσετε δίπλα στον Βοϊδομάτη είναι αρκετό.
Κανείς σας δεν φαντάζεται την ομορφιά της διαδρομής. Δεν είναι το ίδιο
επιβλητικό με το φαράγγι του Βίκου, αλλά ο Βοϊδομάτης προσφέρει αυτή την
σπάνια ηρεμία και έχει ξεχωριστή αισθητική ταυτότητα. Όπως λένε και οι
δάσκαλοι του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κόνιτσας: Όταν αφήσεις
ελεύθερη τη φύση, αυτή δημιουργεί. Από άποψη αισθητικής θα σας αφήσουν με
ανοικτό το στόμα οι σχηματισμοί των κορμών των πλατάνων. Επίσης θα δείτε
πολλές πηγές κατά μήκος της διαδρομής, γεωμορφολογικούς σχηματισμούς και
σπηλιές που παραπέμπουν στους τροφοσυλλέκτες της προϊστορικής εποχής, θα
θαυμάσετε πέρα από τους πλάτανους, ιτιές, φλαμουριές, κέδρα (λίγο πιο ψηλά),
υποκαστανέες, σκλήθρο, φράξο, ενώ θα πρέπει να παρατηρείτε ακόμα και τα
βράχια! Επάνω τους είναι κολλημένα τα μικρά πανέμορφα φυτά (χασμόφυτα) όπως
καμπανούλες, κρινάκια, κυκλάμινα, κρόκοι, ενώ μπορείτε να ψάξετε και για τα
λεγόμενα «μαρούλια του νερού».

Από την εποχή που αυτή η περιοχή εντάχθηκε στον Εθνικό Δρυμό (1973), η
βόσκηση, το ψάρεμα, το κυνήγι, η κατασκήνωση, αλλά και η ρίψη απορριμμάτων
απαγορεύονται και τιμωρούνται. Βέβαια όπως θα δείτε και εσείς η φύλαξη δεν
είναι η πρέπουσα και η προστασία αυτού του σπάνιου τόπου επαφίεται σ’ εμάς
τους ίδιους περισσότερο.

Στη μέση περίπου της περιπατητικής διαδρομής σάς περιμένει μια μικρή έκπληξη
κάνοντας μια μικρή παράκαμψη προς τα δεξιά. Μιλάμε για το μοναστήρι των Αγίων
Αναργύρων Κλειδωνιάβιστας. Η τοποθεσία μπορεί να χαρακτηριστεί σαν επίγειος
παράδεισος με κάθετα βράχια, πολλές σπηλιές (που κάποτε ήταν ασκηταριά), ψηλά
πλατάνια και άφθονα κρυστάλλινα νερά. Επίσης θα πρέπει να γνωρίζετε πως ετούτα
τα ερείπια των Αγίων Αναργύρων είναι προσβάσιμα μόνο μέσω της διαδρομής που
ακολουθείτε! Ανάμεσα από τα ερείπια των κελιών όρθια παραμένει η εκκλησία (το
καθολικό τής τότε μονής), ένας μικρός σταυρεπίστεγος ναός, σχεδόν τετράγωνος
με τρούλλο που αφήνει ελάχιστο φως να περάσει μέσα από τέσσερα μικρά παράθυρα
τα οποία μοιάζουν με πολεμίστρες. Οι Άγιοι Ανάργυροι, σύμφωνα με τις
επιγραφές, χτίστηκαν στα 1658 και ιστορήθηκαν (δηλαδή ολοκληρώθηκαν οι
τοιχογραφίες) στα 1666.

Συνεχίζοντας την παρόχθια διαδρομή, ο Βοϊδομάτης γίνεται ακόμα πιο
αποκαλυπτικός και η ψυχή παίρνει αχόρταγα μεγάλες ανάσες. Προσωπικά πιστεύω
πως αυτό το περπάτημα λειτουργεί ανακουφιστικά. Δεν έχει την παραμικρή
δυσκολία, δεν κουράζει τους αγύμναστους και σε αφήνει ελεύθερο να χαθείς στις
σκέψεις σου, να ξεφύγεις από τα πλαίσια του καθημερινού εαυτού σου και να
αναγνωρίσεις κομμάτια σου τα οποία καιρό τώρα αφήνεις στην άκρη και όμως είναι
τόσο σημαντικά!

Προς το τέλος της διαδρομής, ένα ηπειρώτικο καλντερίμι αναλαμβάνει να σε
οδηγήσει στο γεφύρι της Κλειδωνιάβιστας. Μόνο που πρόσφατα το επισκεύασαν με
πέτρα, η οποία δείχνει παράταιρη σαν να μην ανήκει στο Ζαγόρι (και δεν ανήκει
δηλαδή!). Δυστυχώς πολλές φορές στην προσπάθειά μας να φτιάξουμε κάτι που να
φαίνεται περιποιημένο χάνουμε την ουσία και επεμβαίνουμε αισθητικά. Δίχως
γνώση και ικανότητα αναγνώρισης της ταυτότητας μιας περιοχής, τα αποτελέσματα
δεν χαίρουν εκτίμησης.

Λίγο πριν ο Βοϊδομάτης ξεχυθεί στην κοιλάδα της Κόνιτσας για να συναντήσει τον
Αώο, στεφανώνεται μοναδικά από το περίφημο γεφύρι της Κλειδωνιάβιστας. Είναι
τόσο αρμονικά ενταγμένο στο τοπίο ετούτο το πέτρινο αριστούργημα που από
μακριά δεν το ξεχωρίζεις! Ανάμεσα στην άγρια ομορφιά του φαραγγιού του
Βοϊδομάτη και την απλωσιά της πεδιάδας (την ονομάζουν της Γλιτονιάβιστας), το
μονότοξο γεφύρι μοιάζει με αόρατο δαχτυλίδι ­ κόσμημα του ποταμού. Σύμφωνα με
τον Σπύρο Μαντά («Τα Ηπειρώτικα γεφύρια»), πάνε πολλά χρόνια από τότε που ένα
σοβαρό περιστατικό καταμάτωσε τον στενό διάδρομο του γεφυριού. Δύο μεγάλες και
πλούσιες οικογένειες από τον Άγιο Μηνά σφάχτηκαν άγρια για ζήτημα τιμής
ακριβώς πάνω στην καμάρα (τη στιγμή που η νύφη περνούσε μαζί με τη γαμήλια
πομπή). Το γεφύρι πάντως χτίστηκε από γυναίκα (Μπαλκίζ Χανούμ του Μαλήκ Πασά)
στα 1853 και το όνομά του το πήρε από το εγκαταλελειμμένο ορεινό χωριό της
Κλειδονιάβιστας (το γράφουν με «ο», που αν δεν κάνω λάθος είναι η σημερινή Άνω
Κλειδωνιά, ένα από τα αληθινά – απίστευτα χωριά που μπορείτε να δείτε στην
περιοχή). Περισσότερα δεν λέμε, έχουμε τους λόγους μας!

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Για να πραγματοποιήσετε το περπάτημα στον Βοϊδομάτη θα πρέπει να έχετε φτάσει
στην Ήπειρο και σαν βάση σας μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα Γιάννινα, την
Κόνιτσα, το Μέτσοβο (αρκετά πιο μακριά), αλλά και τα χωριά του Ζαγοριού που
διαθέτουν πάρα πολλά καταλύματα. Για να φτάσετε από την Αθήνα στα Ζαγοροχώρια
υπολογίστε τουλάχιστον 470 χιλιόμετρα. Φυσικά, αυτή δεν είναι η μοναδική
περιπατητική διαδρομή στην περιοχή, αλλά όπως είπαμε και στο βασικό κείμενο,
αποτελεί ένα εύκολο και εντυπωσιακό τρόπο “μύησης”.

Όσοι δάσκαλοι – καθηγητές αλλά και γονείς θα ήθελαν να μάθουν τα παιδιά τους
να αγκαλιάζουν τη φύση με σεβασμό, γνώση και αγάπη, προτείνουμε ανεπιφύλακτα
την επικοινωνία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευση Κόνιτσας που
πραγματοποιεί μονοήμερα, τριήμερα και τετραήμερα εκπαιδευτικά προγράμματα στον
εθνικό δρυμό (τηλ.: 0655-23825). Προσωπικά πιστεύω ότι δεν θα μπορούσε κανένας
να κάνει καλύτερο δώρο στο παιδί του ή στον ίδιο του τον εαυτό ως
εκπαιδευτικό.

Την ίδια διαδρομή μπορείτε να πραγματοποιήσετε και με βάρκα raft ακολουθώντας
τη ροή του ποταμού, ή με οδηγό εάν θέλετε να μάθετε περισσότερα και να
αισθάνεστε “ασφαλείς”. Και για τα δύο φροντίζει η εταιρεία Paddler – No Limits
(0655-23777 και 23977) που έχει έδρα την Κόνιτσα.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Πέρα από το Ζαγόρι, το πιο κοντινό σημείο για εξορμήσεις στην περιοχή που
αναφέρεται το κομμάτι είναι η πόλη της Κόνιτσας. Πολύ κοντά στο γεφύρι της
Κλειδωνιάβιστας, εκεί που ο Βοϊδομάτης ξεχύνεται στην πεδιάδα υπάρχει το
Ξενοδοχείο “Το Φαράγγι” 0655-22054 που λειτουργεί και σαν καφέ – εστιατόριο

Τα παρακάτω τα αναφέρουμε ενδεικτικά:

Πανόραμα (Κόνιτσα) 0655-23135

Αρχοντικό (Αρίστη) 0653-42210

Παπαευαγγέλου (Μεγάλο Πάπιγκο) 0653-41988

Δίας (Μικρό Πάπιγκο) 0653-41257

ΦΑΓΗΤΟ

Οι τουρίστες στο Ζαγόρι συνήθως ζητάνε πίτες και δεν έχουν άδικο. Οι
παραδοσιακές ζαγορίσιες “κασιόπιτες” με αυγά, γάλα, τυρί, γιαούρτι και αλεύρι
είναι εξαιρετικές. Η γιαγιά Αλεξάνδρα έχει τις κορυφαίες στην Αρίστη, ο
Ιωαννίδης στο Μεγάλο Πάπιγκο έχει νόστιμες χορτόπιτες και φημισμένη είναι η
κυρα – Κικίτσα στο Μονοδέντρι. Πολλές καλές ταβέρνες υπάρχουν στην Κόνιτσα
(“Τα πλατανάκια”, “Το Πέτρινο”) και η Ελένη στο ξενοδοχείο “Πανόραμα”
μαγειρεύει εξαιρετικά. Ο “Τσουμάνης” στο Μεγάλο και ο “Δίας” στο Μικρό Πάπιγκο
έχουν επίσης πολύ καλό φαγητό, ενώ στο χωριό Βίκος ξεχωρίζει το ταβερνάκι του
Χριστόφορου.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Αστυνομία Αρίστης 0653-41294

Αγρ. Ιατρείο Αρίστης 0653-41180

Αστυνομία Κόνιτσας 0655-22202

Κ. Υγείας Κόνιτσας 0655-22222

Δήμος Κόνιτσας 0655-22694