Ο έλεγχος των δανειοληπτών θα μειώσει τα επιτόκια

Ο Γιάννης Μουργελάς είναι Πρόεδρος του Δ.Σ. Τειρεσίας Α.Ε.

Πολύς λόγος γίνεται τον τελευταίο ιδίως καιρό για το ύψος των επιτοκίων
χορηγήσεων, σε σχέση με τα επιτόκια καταθέσεων των τραπεζικών ιδρυμάτων, και
αρκετοί είναι εκείνοι οι οποίοι κατακρίνουν τις τράπεζες ότι διατηρούν τα
επιτόκια των χορηγήσεων σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Όμως τα επιτόκια
χορηγήσεων δεν είναι ούτε μπορεί να είναι ευθέως ανάλογα προς τα επιτόκια
καταθέσεων.

Η διαμόρφωσή τους εξαρτάται πράγματι σε μεγάλο βαθμό από το κόστος άντλησης
του χρήματος, επηρεάζεται όμως σημαντικά και από άλλους παράγοντες, όπως είναι
το λειτουργικό κόστος κάθε τράπεζας, αλλά και από τους κινδύνους τους οποίους
κάθε τράπεζα αναλαμβάνει και τελικά επωμίζεται με τις επισφάλειες.

Είναι φανερό ότι κάθε επιχείρηση για να μπορέσει να επιβιώσει θα πρέπει από το
περιθώριο του ακαθάριστου κέρδους της να μπορεί να καλύψει, εκτός των άλλων,
και τις ζημίες που επωμίζεται από τυχόν πελάτες της οι οποίοι δεν εξοφλούν τις
προς αυτήν υποχρεώσεις τους, το κόστος για την εξώδικη και δικαστική επιδίωξη
της είσπραξης των οφειλομένων και τελικά το κόστος της τυχόν μη είσπραξής τους
ολικά ή μερικά. Κατ’ ακολουθία όσο μικρότερες τέτοιες ζημίες και κόστος
επωμίζεται η επιχείρηση τόσο μεγαλύτερα περιθώρια διαμόρφωσης χαμηλότερων
τιμών διαθέτει, ιδιαίτερα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, προς όφελος των
πελατών της, και τόσο μεγαλύτερες δυνατότητες αύξησης του μεριδίου της αγοράς
της, προς όφελος της ίδιας και των επενδυτών της, έχει.

Ένας από τους πλέον πρόσφορους προληπτικούς τρόπους περιορισμού του κινδύνου
αυτού και τελικά του αναλαμβανομένου κόστους είναι η ανάλυση και ο
προσδιορισμός της φερεγγυότητας και της πιστοληπτικής ικανότητας των
πιστούχων.

Οι τράπεζες, λόγω ακριβώς της φύσης της επιχειρηματικής τους δράσης, που
συνίσταται στην ανάληψη πιστωτικών κινδύνων, από νωρίς άρχισαν να αναζητούν
πληροφορίες για τον προσδιορισμό της φερεγγυότητας και της πιστοληπτικής
ικανότητας των πελατών τους και στη συνέχεια να καταχωρούν αυτές σε αρχεία
τόσο για μελλοντική χρήση, όσο και για τη δημιουργία στατιστικών μοντέλων
αξιολόγησης της πελατείας τους.

Οι ελληνικές τράπεζες ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 διαπίστωσαν ότι
η διατήρηση των αρχείων αυτών κατακερματισμένων σε κάθε τράπεζα αφενός μεν
περιορίζει την πληρότητά τους και την αξία τους και αφετέρου αυξάνει το ανά
τράπεζα λειτουργικό κόστος. Έτσι δημιουργήθηκε ένα κοινό για όλες τις τράπεζες
αρχείο πληροφοριών οικονομικής συμπεριφοράς φυσικών και νομικών προσώπων στην
Ένωση Ελληνικών Τραπεζών. Το αρχείο αυτό στα χρόνια που ακολούθησαν
εμπλουτίστηκε και έγινε πολύτιμο εργαλείο των τραπεζών για τον προσδιορισμό
της φερεγγυότητας των πελατών τους. Η ανάγκη δε περαιτέρω εκσυγχρονισμού του
και βελτίωσης τής εκ της χρήσης του αποτελεσματικότητας οδήγησαν στην απόφαση
της ανάθεσης της διαχείρισης του αρχείου αυτού σε εξειδικευμένη διατραπεζική
εταιρεία. Έτσι δημιουργήθηκε η εταιρεία Τραπεζικά Συστήματα Πληροφοριών Α.Ε.,
που είναι περισσότερο γνωστή με τον διακριτικό της τίτλος Τειρεσίας.

Ο ρόλος του αρχείου

Στο αρχείο που η εταιρεία αυτή διαχειρίζεται καταχωρούνται πληροφορίες κατά
τεκμήριο αντικειμενικές, όπως η μη εμπρόθεσμη εξόφληση επιταγής, η έκδοση
διαταγής πληρωμής, η αναγκαστική εκτέλεση εις βάρος οφειλέτη κ.λπ.
Καταχωρούνται επίσης δεδομένα που συμπληρώνουν την εικόνα για το πρόσωπο στο
οποίο η πληροφορία αφορά, όπως ή τυχόν, έστω και εκπρόθεσμη, εξόφληση της
οφειλής ή η άσκηση κάποιου ένδικου μέσου εκ μέρους του οφειλέτη κ.λπ. Οι
πληροφορίες αυτές μεταδίδονται μόνο σε χρηματοπιστωτικά και χρηματοοικονομικά
ιδρύματα χωρίς καμία επ’ αυτών κρίση ή συμπέρασμα. Παρέχεται έτσι στην αιτούσα
την πληροφορία τράπεζα η απαραίτητη αντικειμενική, κατά το δυνατόν πλήρης και
ακριβής πληροφόρηση για τον προσδιορισμό της φερεγγυότητας των πελατών της και
συνεπώς τον περιορισμό του αναλαμβανομένου κινδύνου.

Το περιεχόμενο του αρχείου και η λειτουργία του γνωστοποιήθηκε στην Αρχή
Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (που ιδρύθηκε κατ’ εφαρμογή του Ν.
2472/97 ­ εφεξής «Αρχή»), η οποία με απόφασή της διαπίστωσε ότι πράγματι το
αρχείο εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον εφόσον μέσω αυτού προστατεύεται η πίστη
και οι συναλλαγές.

Είναι παρά ταύτα αλήθεια ότι η λειτουργία του αρχείου έχει δημιουργήσει και
πολλές αντιδράσεις, οι οποίες ίσως είναι αναμενόμενες, όμως θα πρέπει να
διερευνηθεί εάν είναι και δικαιολογημένες.

Προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι πληροφορίες που
είναι καταχωρημένες στο αρχείο αφορούν αθέτηση συγκεκριμένων αναληφθέντων
υποχρεώσεων. Αφορούν συνεπώς σε μια αντισυμβατική συμπεριφορά, που κατά
τεκμήριο συνιστά την εξαίρεση στη συναλλακτική ζωή του τόπου, η οποία μπορεί
να είναι είτε συγκυριακή, εάν συνίσταται σε μεμονωμένο γεγονός, είτε, σε
αντίθετη περίπτωση, να έχει μονιμότερο χαρακτήρα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η
γνώση της συμπεριφοράς αυτής αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την αξιολόγηση της
πιστοληπτικής ικανότητας του υποκειμένου, απόκειται δε στον αξιολογητή (στη
συγκεκριμένη περίπτωση στην τράπεζα) να καθορίσει την εκάστοτε βαρύτητα της
πληροφορίας συνεξετάζοντας και άλλα στοιχεία, όπως το ύψος του κινδύνου που
πρόκειται να αναληφθεί, η αιτία και οι τυχόν εξασφαλίσεις που προσφέρονται.

Παρά ταύτα η Τειρεσίας από την πλευρά της, για να εξασφαλίσει ακόμη
περισσότερο τα συμφέροντα των προσώπων που για συγκυριακούς και μόνο λόγους
αθέτησαν κάποια υποχρέωσή τους και να αποκλείσει κάθε περίπτωση ίσως άδικης
εις βάρος τους κρίσης, προχώρησε με την έγκριση της Αρχής, σε κλιμάκωση του
χρόνου διατήρησης των πληροφοριών στο αρχείο. Έτσι συγκυριακές συμπεριφορές
που αφορούν σε μικρού ύψους ποσά διαγράφονται από το αρχείο όταν οι σχετικές
υποχρεώσεις εξοφληθούν. Συνεπώς η δομή του αρχείου παρέχει την απαιτούμενη
προστασία όπου αυτή απαιτείται, αλλά αυτή η προστασία δεν είναι δυνατόν να
υπερβεί τα όρια που καθορίζουν την αναγκαία πληρότητα, αντικειμενικότητα και
αξιοπιστία του αρχείου για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός.

Η εξυγίανση των συναλλαγών

Άλλωστε η επίτευξη του σκοπού αυτού είναι υπόθεση όλων, του κράτους για την
εξυγίανση των συναλλαγών και την προστασία της πίστης, των καταναλωτών για την
ταχύτητα διεκπεραίωσης των αιτημάτων τους προς τις τράπεζες και την επιβάρυνσή
τους με μικρότερα επιτόκια, των τραπεζών για τον περιορισμό του κόστους τους
και την επιδίωξη αύξησης του μεριδίου της αγοράς τους και των επενδυτών που
προσδοκούν μεγαλύτερα διανεμητέα κέρδη. Αν αντίθετα τα ως άνω όρια
υπερπηδηθούν θα ενισχυθεί η προστασία των προσώπων που δεν είναι συνεπείς στις
υποχρεώσεις τους, εις βάρος όμως των συνεπών, αυτών που ακόμα και στις
δύσκολες στιγμές προσπαθούν και επιτυγχάνουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις
που ανέλαβαν. Την επιβράβευση όμως της ασυνέπειας ουδείς επιθυμεί και όποτε
κάτι τέτοιο συνέβη κατακρίθηκε και για τον πρόσθετο λόγο ότι οδήγησε στη
δημιουργία νοσηρών αντιλήψεων για τις υποχρεώσεις του πολίτη.