Στα νύχια του «Σούπερμαν»

Αμπιμαέλ Γκουζμάν. Ο πρώην ηγέτης της ανταρτικής οργάνωσης του Περού Φωτεινό Μονοπάτι στη φυλακή (φωτογραφία αρχείου)

Στις 8.45 μ.μ. της 12ης Σεπτεμβρίου του 1992 μια ειδική μυστική αστυνομική
μονάδα του Περού συνέλαβε στη Λίμα τον Αμπιμαέλ Γκουζμάν, ηγέτη της αντάρτικης
Μαοϊστικής οργάνωσης Φωτεινό Μονοπάτι. Η σύλληψη ενός από τους πλέον
ακριβοθώρητους αντάρτες πόλεων του 20ού αιώνα έγινε πρωτοσέλιδο στον διεθνή
Τύπο και αποδείχτηκε καθοριστικής σημασίας στον πόλεμο που είχε κηρύξει το
Φωτεινό Μονοπάτι το 1980 και μετρούσε ήδη 25.000 ζωές.

Για την αστυνομία του Περού η επιχείρηση ήταν εκπληκτική. Είχε βάλει το χεράκι
του και ο «Σούπερμαν». Ήταν το ψευδώνυμο που είχαν δώσει οι αστυνομικοί σε
έναν ψηλό, μελαχρινό Αμερικανό, ο οποίος αποτελούσε τον κύριο σύνδεσμό τους με
την Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (CIA). Ο Σούπερμαν και το προσωπικό που η
CIA επί μήνες έστελνε στο Περού εκπαίδευε, εξόπλιζε, χρηματοδοτούσε και
δίδασκε τους αστυνομικούς. Όταν χρειάζονταν αυτοκίνητα, πλήρωνε η CIA, όταν
βρέθηκε ένα έγγραφο του Φωτεινού Μονοπατιού στα αγγλικά, το μετέφρασε ο
Σούπερμαν. Και όταν η αστυνομία ανέφερε από τον ασύρματο τη σύλληψη του
Γκουζμάν, ο Σούπερμαν ήταν από τους πρώτους που πανηγύρισαν. Η αμερικανική
κυβέρνηση το πληροφορήθηκε πριν από τον τότε πρόεδρο του Περού, Αλμπέρτο
Φουχιμόρι, ή τον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών Βλαντιμίρο Μοντεσίνος.

Η κρίση

Απρόθυμη όσο ποτέ να συζητήσει τις σχέσεις της με ξένες υπηρεσίες, η CIA
επέτρεψε να γίνει αναφορά στο ρόλο της μόνο σε μία πρόταση σε μια έκθεση του
1996. Όμως η υπόθεση αυτή ρίχνει φως και στην ερεβώδη σχέση της με τον
Μοντεσίνος, ο οποίος κατηγορείται για διαφθορά και παραβιάσεις ανθρωπίνων
δικαιωμάτων. Οι εναντίον του καταγγελίες προκάλεσαν φέτος πολιτική κρίση στο
Περού με αποτέλεσμα τόσο ο ίδιος όσο και ο Φουχιμόρι να απολέσουν την εξουσία.
Ο Μοντεσίνος γνώριζε την ανάμειξη της CIA στη σύλληψη του Γκουζμάν. Αν και
ένας Αμερικανός πρώην αξιωματούχος δηλώνει γι’ αυτό ότι «δεν θα συνέβαινε
χωρίς την υποστήριξή του», άτομα κοντά στην υπόθεση χαρακτηρίζουν τον
Μοντεσίνος αμελητέο και διασπαστικό παράγοντα. Ωστόσο η CIA διατήρησε τις
σχέσεις της μαζί του, θεωρώντας τον ως την ανερχόμενη δύναμη στην κυβέρνηση
Φουχιμόρι.

Μπορεί σήμερα να αντιμετωπίζει πολιτική κρίση, αλλά στο Περού του 1990
επικρατούσε χάος. Διαφθορά, υπερπληθωρισμός και μαζική μετανάστευση, στη ρίζα
όμως του κακού βρισκόταν ο πόλεμος με το Φωτεινό Μονοπάτι. Η οργάνωση που
ιδρύθηκε από τον Γκουζμάν τσάκισε την υποδομή του Περού και έσφαξε ολόκληρα
χωριά. Ήλεγχε μεγάλα τμήματα της επαρχίας, μεταξύ των οποίων και περιοχές που
παρήγαγαν κοκαϊνη, ενώ όδευε προς τη Λίμα.

Η εθνική αστυνομία του Περού ίδρυσε μια αντιτρομοκρατική υπηρεσία γνωστή ως
DINCOTE, που επίσης πραγματοποιούσε βίαιες επιχειρήσεις. Πρώην αξιωματούχοι
της δήλωσαν ότι κάποιοι πράκτορές της απήγαγαν πολίτες για λύτρα. Η κατάσταση
εξόργισε έναν ιδεαλιστή στους κόλπους της DINCOTE, τον στρατηγό Μπενεντίκτο
Χιμένεζ, γιο Αφρο-Περουβιανού και Ελληνίδας μετανάστριας. Τον Μάρτιο του ’90
του ζητήθηκε να συγκροτήσει μια ομάδα με στόχο τη σύλληψη των ηγετών του
Φωτεινού Μονοπατιού. «Ο Σουν Τζου έλεγε ότι πρέπει να πιάσεις ζωντανό τον
εχθρό, γιατί δεν σου χρησιμεύει νεκρός», είχε πει ο Χιμένεζ. Του δόθηκαν
τέσσερις πράκτορες, ένα μικρό γραφείο και καθόλου κεφάλαιο. Οι περισσότεροι
στην DINCOTE ήταν εχθρικοί και η CIA συγκρατημένη. Όμως ο Χιμένεζ δεν το έβαλε
κάτω. Στις αρχές του 1991 αξιωματούχοι της κυβέρνησης Μπους είχαν αρχίσει να
ανησυχούν ότι το Περού θα παραδινόταν στους αντάρτες. «Αν η ανησυχία μας
βρισκόταν στο 6 της δεκαβάθμιας κλίμακας, θα ‘πρεπε να ανέλθει στο 12», είχε
δηλώσει ο Μπέρναρντ Αρονσον, υψηλόβαθμος αξιωματούχος στο υπουργείο Εξωτερικών
για τη Λατινική Αμερική, σε συνάδελφό του της CIA. Έτσι φαίνεται να άρχισε και
η εμπλοκή της τελευταίας.

Η ομάδα του Χιμένεζ, με τα πενιχρά της μέσα είχε αρχίσει να μετρά επιτυχίες,
ανάμεσά τους η ανακάλυψη εγγράφων του Φωτεινού Μονοπατιού και αποδείξεις ότι ο
Γκουζμάν ήταν ζωντανός – σε ένα βίντεο εμφανίστηκε να χορεύει σε ένα πάρτι. Η
CIA στράφηκε στον Χιμένεζ, στήνοντας παράλληλα μια «ακαδημία» στο αρχηγείο της
DINCOTE όπου εκπαίδευε τα μέλη της. Είχε προσλάβει μέχρι και Περουβιανούς
ηθοποιούς για να τους μάθουν να υποκρίνονται για τις ανάγκες των επιχειρήσεων,
ενώ κρατούσε ενήμερο τον Μοντεσίνος για την βοήθειά της. Γνωστός της από παλιά
– τη δεκαετία του ’70 -, όταν της «πουλούσε» απόρρητα στρατιωτικά στοιχεία, η
επανασύνδεση δεν άργησε να γίνει. Ο Μοντεσίνος ανταποκρίθηκε στην οικονομική
βοήθεια που του ζήτησε ο Χιμένεζ, υπό τον όρο ότι θα προσλάμβανε τέσσερις
«αναλυτές» από τις στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες. Στην πραγματικότητα
επρόκειτο για μέλη ενός μυστικού τάγματος θανάτου του στρατού, της Ομάδας
Κoλίνα και όταν ο Χιμένεζ αντιλήφθηκε ότι πληροφορούσαν τον Μοντεσίνος, τους
απέλυσε, για να δει την οικονομική βοήθεια να εξαφανίζεται. Σε αντίθεση με την
ομάδα Χιμένεζ, στόχος της Κολίνα ήταν η δολοφονία των ηγετών του Φωτεινού
Μονοπατιού. Ο Μοντεσίνος προσπάθησε να διεισδύσει και στην DINCOTE.

Το «αυτο-πραξικόπημα»

Στις 5 Απριλίου του 1992 αν και πρόεδρος ο Φουχιμόρι με μια κίνηση σχεδιασμένη
από τον Μοντεσίνος και υποστηριζόμενη από το στρατό, που χαρακτηρίστηκε
«αυτο-πραξικόπημα», διέλυσε το Κοινοβούλιο, έχοντας μεγάλη υποστήριξη και από
τον ίδιο το λαό που διψούσε για αποκατάσταση της τάξης. Το Φωτεινό Μονοπάτι
όμως συνέχισε τον «αγώνα» του, αυτή τη φορά «κατά της δικτατορίας». Η
Ουάσιγκτον, αν και διέκοψε επίσημα τη βοήθεια προς το Περού, συνέχιζε να
υποστηρίζει τις προσπάθειες της CIA. Τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους είχε
προηγηθεί η επίθεση του Μονοπατιού στην κατοικία του Αμερικανού πρεσβευτή στη
Λίμα. Η κατάσταση πίεζε για εκτόνωση και ο Χιμένεζ συνέλαβε τον επικεφαλής των
οικονομικών των ανταρτών, ο οποίος αποκάλυψε ότι είχε δει πρόσφατα τον
Γκουζμάν στη Λίμα και γνώριζε για ένα σπίτι που είχε νοικιαστεί για ηγέτες της
οργάνωσης. Η έρευνα έδειξε ότι πιθανότατα να έμενε εκεί ο διαβόητος ηγέτης:
στα απορρίμματα του σπιτιού βρέθηκαν ένα σουηδικό φάρμακο για την ψωρίαση –
από την οποία υπέφερε ο Γκουζμάν -, ο Σούπερμαν αναγνώρισε ένα κομμάτι από
ετικέτα βότκας Absolut – η αγαπημένη του Γκουζμάν -, άδεια πακέτα Winston
Lights – η μάρκα του ηγέτη – καθώς και κόκαλα από ψάρια – επιβεβαίωση ότι ο
Γκουζμάν συνέχιζε τη δίαιτα. Ο Χιμένεζ πείστηκε ότι ο Γκουζμάν ήταν μέσα στο
σπίτι και έδωσε εντολή για επιδρομή. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι οι Αμερικανοί
εξεπλάγησαν όταν το έμαθαν. Η DINCOTE τους είχε διαβεβαιώσει ότι έπρεπε να
περάσουν δύο εβδομάδες για να εκτελεστεί η όποια επιχείρηση. Ο Γκουζμάν όμως
είχε συλληφθεί, όλα ξεχάστηκαν και ο Σούπερμαν εμφανίστηκε στα γραφεία της
DINCOTE με δυο μπουκάλια ουίσκι. Αν και διορισμένος από τον Μοντεσίνος στην
ηγεσία της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας, ο Αντόνιο Βιντάλ αρνήθηκε να παραδώσει
τον Γκουζμάν στο στρατό. Ο τελευταίος εκτίει σήμερα ποινή ισόβιας κάθειρξης σε
φυλακή ναυτικής βάσης του Περού.