Η Ευρώπη άρχισε να δείχνει τα δόντια της

Η συνεχής πτώση του ευρώ τους πρώτους δέκα μήνες του 2000 έκανε τους
Αμερικανούς να πιστεύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχασε μέρος της αξιοπιστίας της
ως παγκόσμια οικονομική δύναμη. Προσθέσατε σε αυτό και την αποτυχία της
πρόσφατης Συνόδου των Ευρωπαίων ηγετών στη Νίκαια της Γαλλίας για την επίτευξη
συμφωνίας σχετικά με την κατανομή των δυνάμεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι
εύκολο να πει κάποιος ότι οι φιλοδοξίες της Ευρώπης να δημιουργήσει μια
ισχυρότερη και μεγαλύτερη ένωση μάλλον θα μείνουν ανεκπλήρωτες.

Ακόμη και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στη Γαλλία ήταν ιδιαίτερα επικριτικά για
το ναυάγιο της συνόδου.

Ωστόσο οι Ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών, όπως ο Καρλ Χάιντς Γκράσερ της
Αυστρίας, ο Βιντσέντζο Βίσκο της Ιταλίας και ο Λοράν Φαμπιούς της Γαλλίας, δεν
φαίνεται να έχουν χάσει την αυτοπεποίθησή τους. Μάλλον συμβαίνει το αντίθετο.
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η ευρωπαϊκή οικονομία μεγεθύνεται με ετήσιους
ρυθμούς 4% και η ανεργία, επιτέλους, ακολουθεί πτωτική πορεία.

Δεν είναι καθόλου άσχημες αυτές οι εξελίξεις για μια ομάδα χωρών που γενικά
επικρίνονται για τις δύσκαμπτές αγορές εργασίας τους και την καταπίεση του
επιχειρηματικού πνεύματος. «Θυμηθείτε ότι πριν από δέκα χρόνια κανένας δεν
πίστευε πως θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε μια ενιαία αγορά», λέει ο κ.
Γκράσερ.

Το δώρο του ευρώ

Οι τριβές για τους νέους συσχετισμούς δυνάμεων στην Ευρώπη ­ μεταξύ Γερμανών και Γάλλων, για παράδειγμα ­ εκτιμάται ότι θα αποδυναμώσουν το ευρώ. Στο στιγμιότυπο, ο καγκελάριος Σρέντερ (αριστερά) και ο πρόεδρος Σιράκ στην πρόσφατη Σύνοδο της Νίκαιας

Λόγω της δημιουργίας του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, η Ευρώπη εισήλθε σε μια
περίοδο χρηματοπιστωτικής ηρεμίας και σταθερότητας σε σχέση με το πρόσφατο
παρελθόν, όταν οι περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κρατούσαν τα
επιτόκιά τους σε οδυνηρά για τις οικονομίες τους υψηλά επίπεδα, προκειμένου να
διατηρήσουν σταθερή την ισοτιμία των νομισμάτων τους με το γερμανικό μάρκο.
Τώρα τα επιτόκια είναι χαμηλά σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς εναρμονίστηκαν
οι οικονομικές πολιτικές των κρατών-μελών της.

«Όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να συμβούν χωρίς τη δημιουργία του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος», σημειώνει ο κ. Βίσκο. «Μεγάλο επίτευγμά μας ήταν και η
επιτυχής αντιμετώπιση και απορρόφηση των χρηματοπιστωτικών κρίσεων που
ξέσπασαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990».

Πάντως το εύκολο μέρος, δηλαδή η δημιουργία μιας κοινής αγοράς μέσω της
εξάλειψης των εμπορικών φραγμών και της υιοθέτησης ενός κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος, ίσως έχει τελειώσει. Τώρα η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μικρότερες και
λιγότερο ώριμες οικονομίες, από την Πολώνία έως την Τουρκία, που κτυπούν την
πόρτα της.

Τα κράτη-μέλη πρέπει σταδιακά να αρχίσουν να θυσιάζουν τα ειδικά συμφέροντά
τους προκειμένου να αποκτήσουν την απαιτούμενη ενότητα για να πάρουν
σημαντικές αποφάσεις, όπως αυτή της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι
χαρακτηριστική η περίπτωση της παραδοσιακά υπερήφανης Γαλλίας, η οποία ίσως
χρειαστεί να παραδώσει μέρος της ισχύος της στη Γερμανία, της οποίας ο
πληθυσμός είναι ο μισός από τον δικό της.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η τριβή μεταξύ των κρατών-μελών της ζώνης του ευρώ θα
αποτελεί αιτία εξασθένησης του κοινού νομίσματος σε σημείο που να μην
αποτελέσει ποτέ σοβαρή απειλή για το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.

Ωστόσο, οι Αμερικανοί δεν πρέπει να είναι πολύ κυνικοί όταν αναφέρονται και
αξιολογούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ιστορία είναι μάλλον με το μέρος των
Ευρωπαίων. Και η αμερικανική ιστορία μπορεί να μας δείξει ότι οι πιθανότητες
να δημιουργήσουν οι Ευρωπαίοι ένα ισχυρό οικονομικό μπλοκ είναι πολύ μεγάλες.

Για τον κ. Φαμπιούς, ο οποίος ηγείται του σημαντικότερου υπουργείου της
Γαλλίας, αυτό της εθνικής οικονομίας, τα οφέλη από τη δημιουργία μιας μεγάλης
αγοράς όπως η αμερικανική είναι προφανή. Οι κατακερματισμένες αγορές ενός
ενιαίου έθνους θα μπορέσουν να διατηρήσουν μικρές επιχειρήσεις που
δραστηριοποιούνται σε αυτές.

Ωστόσο, η ευρωπαϊκή αγορά στο σύνολό της θα διαθέτει 300 εκατομμύρια
καταναλωτές και θα είναι σε θέση να παράξει όχι μόνο μικρές βιώσιμες
επιχειρήσεις, αλλά αυτό που η επιχειρηματική κοινότητα αποκαλεί «πρωταθλητές».

«Με τον τρόπο που εγώ κατανοώ την οικονομία, οι κρίσιμοι παράγοντες θα είναι η
καινοτομία, η δημιουργικότητα και η έρευνα γνώσης», λέει ο κ. Φαμπιούς.
«Χρειαζόμαστε μια αγορά 300 εκατομμυρίων ανθρώπων για την ανάπτυξη αυτών των
παραγόντων. Δεν γνωρίζω αν το μεγάλο είναι και όμορφο. Γνωρίζω όμως ότι το
ισχυρό είναι και όμορφο. Και σε τελευταία ανάλυση, η μεγάλη αγορά είναι πολύ
χρήσιμη».

Η ιστορία

Οι Αμερικανοί ιστορικοί εδώ και πολλές δεκαετίες έχουν πει το ίδιο πράγμα για
τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Άλφρεντ Τσάντλερ, ο αναγνωρισμένος ιστορικός της
οικονομίας, έχει τονίσει ότι το πραγματικό πλεονέκτημα της Αμερικής ήταν η
ικανότητά της να δημιουργήσει επιχειρηματικούς κολοσσούς, από την αμερικανική
εταιρεία χάλυβα, την πετρελαϊκή εταιρεία Στάνταρντ Όιλ έως τις τωρινές
εταιρείες πληροφορικής Αϊ Μπι Εμ και τη Μάικροσοφτ.

Για τους οικονομικούς ιστορικούς Γκάβιν Ράιτ και Ρίτσαρντ Νέλσον, το μέγεθος
της αμερικανικής αγοράς ήταν το μοναδικό σημαντικό πλεονέκτημα των Ηνωμένων
Πολιτειών.

Αυτό το μέγεθος έδωσε στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να προχωρήσουν σε μαζική
παραγωγή και διανομή σε ένα επίπεδο αποτελεσματικότητας, που η Ευρώπη δεν
μπόρεσε να επιτύχει πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η εσωτερική αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών δεν έχει εμπόδια εμπορικών δασμών,
μόνο μια γλώσσα και διαθέτει ένα νόμισμα από τον 19ο αιώνα.

Για να είναι ανταγωνιστική η ευρωπαϊκή οικονομία, σημειώνει ο κ. Φαμπιούς,
όλες οι οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να έχουν μια πανευρωπαϊκή
προοπτική.

Η ανάκαμψη του ευρώ

Οι εξελίξεις στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος τον τελευταίο μήνα τείνουν να
δικαιώσουν αυτούς που υποστήριζαν ότι η σημαντική πτώση του ευρώ δεν είναι μια
δομική κρίση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, αλλά αποτέλεσμα των υψηλών
ρυθμών ανάπτυξης, υψηλότερων της ευρωπαϊκής, που παρουσίαζε έως το πρώτο
εξάμηνο του 2000 η αμερικανική οικονομία.

Πράγματι, οι αυξήσεις των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων
Πολιτειών μείωσαν την πίεση στην ατμομηχανή της αμερικανικής οικονομίας,
ελαττώνοντας και τους ρυθμούς ανάπτυξής της. Το κλείσιμο της ψαλίδας μεταξύ
των ρυθμών μεγέθυνσης του αμερικανικού και του ευρωπαϊκού Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος βρήκε άμεση αντανάκλαση στην ισοτιμία του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος έναντι του αμερικανικού δολαρίου και του ιαπωνικού γιεν.

Ενώ στις αρχές Οκτωβρίου το ευρώ είχε πραγματοποιήσει αρνητικό ρεκόρ στα
επίπεδα των 82 σεντ έναντι του δολαρίου, τις τελευταίες ημέρες κινείται
σταθερά πάνω από το επίπεδο των 90 σεντ. Και οι περισσότεροι αναλυτές
υποστηρίζουν ότι κατά τη διάρκεια του 2001 θα πιάσει το επίπεδο τού ένα προς
ένα με το δολάριο.