Ασφαλιστικό: Τι αλλάζει για συντάξεις, όρια ηλικίας,Ταμεία

Πακέτο με 4 τομές που θα αλλάξουν ριζικά το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης
στη χώρα μας και τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων ασφαλισμένων επεξεργάζεται η
κυβέρνηση, ώστε να τεθεί σε διάλογο το νέο έτος. Οι αλλαγές δεν θα ισχύσουν
άμεσα, αλλά από το 2004, και θα αφορούν τα όρια ηλικίας για σύνταξη, την
ενοποίηση ομοειδών ταμείων, τον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων και τη
χρηματοδότηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Οι οριστικές αλλαγές στο σύστημα της κοινωνικής ασφάλισης θα αποφασιστούν
εντός του 2001. Ο σχετικός διάλογος με τους κοινωνικούς φορείς θα αρχίσει τον
Μάρτιο του νέου έτους και οι όποιες αποφάσεις ληφθούν, θα πάρουν τον δρόμο για
τη Βουλή το καλοκαίρι του 2001.

Μέχρι τότε υπάρχει κυβερνητική δέσμευση ότι δεν θα γίνουν αλλαγές. Αυτή την
περίοδο γίνεται συγκέντρωση στοιχείων από τη βρετανική εταιρεία Government
Actuary’s, στην οποία ανατέθηκε η εκπόνηση μελετών για το ασφαλιστικό από το
ΚΕΠΕ (Κέντρο Ερευνών – Προγραμματισμού). Η μελέτη αυτή θα δοθεί στην κυβέρνηση
μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2001, ώστε στη συνέχεια να διαμορφωθεί η τελική
κυβερνητική πρόταση για την ασφαλιστική μεταρρύθμιση και να αρχίσει ο διάλογος
όχι μόνο με τους ενδιαφερόμενους φορείς, αλλά και με τα κόμματα.

Μέσα στις επόμενες μέρες στελέχη της βρετανικής εταιρείας πρόκειται να
έρθουν στην Ελλάδα για επαφές με αρμόδιους κυβερνητικούς παράγοντες. Η
μεταρρύθμιση θα έχει ένα βάθος χρόνου 30 – 40 ετών και δεν θα θίξει όσους
βρίσκονται κοντά στο όριο για συνταξιοδότηση.

Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να αλλάξει το καθεστώς (εφάπαξ
κ.λπ.) όσων έχουν ήδη θεμελιώσει δικαίωμα για σύνταξη (έτη ή όριο ηλικίας) ή
θα το θεμελιώσουν όταν ψηφιστεί το νομοσχέδιο. Σχετικές δεσμεύσεις έχει
αναλάβει η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Όσον αφορά τα ώριμα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, η σχετική διευκρίνηση,
δηλαδή τι σημαίνει ώριμα δικαιώματα, θα γίνει το νέο έτος παράλληλα με την
κυβερνητική πρόταση για το ασφαλιστικό. Οι τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν
ότι οι αλλαγές θα θίξουν όσους θεμελιώνουν δικαίωμα συνταξιοδότησης μετά το
2004. «ΤΑ ΝΕΑ» αποκρυπτογραφούν τις κυβερνητικές προθέσεις, δηλαδή το πακέτο
του ασφαλιστικού με τις 4 τομές:

1. Χρηματοδότηση συστήματος

Η χρηματοδότηση του συστήματος και η εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων για τη
διατήρηση της βιωσιμότητας και την ανάπτυξή του θα αποτελέσει ένα μεγάλο
κεφάλαιο στο πακέτο για την αναμόρφωση του κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος.
Επιμέρους ενότητες αυτού του κεφαλαίου θα είναι:

* Η αποσαφήνιση του ρόλου του κράτους και το ποσοστό συμμετοχής του στη
χρηματοδότηση. Σήμερα το ασφαλιστικό σύστημα στηρίζεται στις ασφαλιστικές και
εργοδοτικές εισφορές. Μάλιστα οι εισφορές αποτελούν το 90% περίπου των εσόδων
του, ενώ το κράτος ­ μέσω του προϋπολογισμού ­ συμμετέχει με το 10% περίπου
των εσόδων του στη χρηματοδότησή του.

* Η διεύρυνση ή και ενδεχομένως η διαφοροποίηση της ασφαλιστικής βάσης. Η
σημερινή βάση στηρίζεται στην ασφάλιση της εργασίας, ενώ οι επιχειρήσεις
εντάσεως κεφαλαίου πληρώνουν ελάχιστα για το σύστημα.

* Η διασφάλιση των θεσμοθετημένων πόρων με τον περιορισμό της εισφοροδιαφυγής
και των αλόγιστων δαπανών μέσα από την καλύτερη οργάνωση και τον έλεγχο του
συστήματος, καθώς και η αποτελεσματικότερη διαχείριση της περιουσίας των
ταμείων.

Στο όλο θέμα αξιοσημείωτη είναι η επισήμανση της ΠΟΠΟΚΠ (Πανελλήνια Ομοσπονδία
Προσωπικού Οργανισμών Κοινωνικής Πολιτικής) ότι το κράτος οφείλει πάνω από 650
δισ. δρχ. στα ασφαλιστικά ταμεία, μόνον από οφειλές που αντιστοιχούν στις
εισφορές των νέων ασφαλισμένων και αφορούν την περίοδο 1993-1999, ενώ με
πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση αποφασίστηκε η σταδιακή καταβολή των οφειλών του
Δημοσίου προς το ΙΚΑ (σε 15 ετήσιες δόσεις και με επιτόκιο 2%) ύψους 1,3 τρισ.
δρχ.

Εδώ θα πρέπει να τονιστεί ότι η συμφωνία ΓΣΕΕ και εργοδοτικών
οργανώσεων(βιομήχανοι, έμποροι, επαγγελματοβιοτέχνες) για το ασφαλιστικό
προτείνει την εφαρμογή της 3μερούς χρηματοδότησης σε αναλογία 2/9, 3/9 4/9
(εργαζόμενοι, κράτος, εργοδότες), προκειμένου η εξασφάλιση των απαιτούμενων
πόρων να πραγματοποιηθεί χωρίς την επιβάρυνση ασφαλιστικών οργανισμών και
χωρίς αύξηση των εισφορών εργοδοτών και εργαζομένων για να αποφευχθεί η
επιβάρυνση του κόστους παραγωγής.

2. Αλλαγή των ορίων ηλικίας

Είναι σχεδόν σίγουρο ότι το θέμα των ορίων ηλικίας για σύνταξη θα τεθεί στο
τραπέζι του διαλόγου και θα προκαλέσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις.
Γενικευμένη αύξηση του ορίου δεν εξετάζεται. Το αγκάθι σε αυτό το κεφάλαιο θα
είναι η πρόωρη συνταξιοδότηση και κυρίως για τους ασφαλισμένους κατά την
περίοδο 1983-1993: Κι αυτό γιατί οι μετά το 1993 έχουν διαφορετικό όριο
ηλικίας.

Οι μελέτες δείχνουν ότι η πρόωρη συνταξιοδότηση επιτυγχάνεται:

Με ειδικές διατάξεις για κατηγορίες ατόμων (π.χ. μητέρες), μέσω των συντάξεων
αναπηρίας, με τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα και σε ειδικές κατηγορίες
συντάξεων χωρίς όριο ηλικίας (συντάξεις χηρείας, άγαμες θυγατέρες). Ο ΟΟΣΑ
σημειώνει για την Ελλάδα ότι το δικαίωμα για πλήρη σύνταξη θεμελιώνεται
σχετικά εύκολα, στη χειρότερη περίπτωση ύστερα από 35 έτη υπηρεσίας, όταν στη
Γαλλία απαιτούνται 38 χρόνια υπηρεσίας, στη Γερμανία 40 και στην Ολλανδία 49
έτη υπηρεσίας. Επίσης, επισημαίνεται από τον ΟΟΣΑ ότι στην Ελλάδα υπάρχουν
εξαιρετικά ευνοϊκές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης των γυναικών, ιδιαίτερα όσων
έχουν ανήλικα παιδιά.

Πτωτικές τάσεις

Η έκθεση Σπράου προτείνει, μεταξύ άλλων, την εξάλειψη αντικινήτρων παραμονής
στην εργασία (π.χ. εργασία συνταξιούχων, συντάξεις άνω του 100%), την εξέταση
περιπτώσεων συνταξιοδότησης χωρίς όριο ηλικίας, την εξέταση περιπτώσεων
ειδικής μεταχείρισης μητέρων κ.ά. Στην ίδια έκθεση επισημαίνεται ότι είναι
σημαντικότερο να εξαλειφθούν τα κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση πριν
προχωρήσει κανείς σε βίαιες αλλαγές ορίων ηλικίας. Χαρακτηριστικά τονίζεται
ότι η μέση ηλικία συνταξιοδότησης στο ΙΚΑ έχει τα τελευταία χρόνια μια ελαφρά
πτωτική τάση. Ο μέσος όρος υποκρύπτει μια σαφή αύξηση των ατόμων που
συνταξιοδοτούνται πριν από τα 60. Παράλληλα το προσδόκιμο επιβίωσης ενός άνδρα
στην ηλικία των 60 ετών έχει αυξηθεί από 77 το 1970 σε 79,5 χρόνια ενώ για τις
γυναίκες από 79 σε 82,3 χρόνια και αναμένεται περαιτέρω θεαματική βελτίωση.

Όσον αφορά τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα θα πρέπει να τονιστεί ότι
περίπου οι μισοί ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ ανήκουν στα βαρέα και ανθυγιεινά
επαγγέλματα με αποτέλεσμα η ηλικία θεμελίωσης του συνταξιοδοτικού δικαιώματος
να μειώνεται κατά 5 έτη. Η αναθεώρηση του συστήματος των βαρέων-ανθυγιεινών
επαγγελμάτων προτείνεται από την έκθεση Σπράου και περιλαμβάνεται στη μελέτη
που γίνεται αυτή την περίοδο από την βρετανική εταιρεία GOVERNMENT ACTUARY’ S.

3. Ενοποιήσεις ταμείων

Η δημιουργία ομοειδών ασφαλιστικών ταμείων είναι κάτι παραπάνω από σίγουρη. Το
σενάριο για την ενοποίηση προβλέπει τα εξής:

* Την ένταξη στο ΙΚΑ όλων των ταμείων κύριας ασφάλισης μισθωτών, δηλαδή των
ταμείων των εργαζομένων στις ΔΕΚΟ, των τραπεζικών και των ειδικών ταμείων.

* Την ένταξη στον Οργανισμό Ασφάλισης Ελεύθερων Επαγγελματιών και των
επιστημόνων (δηλαδή των νομικών, των υγειονομικών) και του ΤΣΜΕΔΕ(μηχανικων
Δημοσίου).

* Τη δημιουργία ειδικού ταμείου για τους δημοσίους υπαλλήλους.

* Τη συνέχιση της αυτόνομης λειτουργίας του ΟΓΑ (αγρότες).

4. Τρόπος υπολογισμού των συντάξεων

Για τις συντάξεις το σενάριο προβλέπει τη χορήγηση ίδιων συντάξεων στα ταμεία
που θα ενοποιηθούν. Επίσης το ύψος της σύνταξης θα κινείται ανάλογα με τις
καταβαλλόμενες εισφορές και θα φθάνει μέχρι το 80% των συντάξιμων αποδοχών για
κύρια και επικουρική σύνταξη μαζί με 35 έτη ασφάλισης. Παράλληλα θα δοθεί η
δυνατότητα συμπληρωματικής ιδιωτικής ασφάλισης. Στη χώρα μας ο ΟΟΣΑ παρατηρεί
ότι υπάρχει υψηλό ποσοστό αναπλήρωσης του μισθού από τη σύνταξη. Οι κύριες
συντάξεις στη χώρα μας (σε σχέση με τις εν ενεργεία αποδοχές) είναι από τις
υψηλότερες του ΟΟΣΑ, με εξαίρεση τους ασφαλισμένους που άρχισαν να εργάζονται
μετά το 1993. Πράγματι, η ανώτατη κύρια σύνταξη για 35 έτη υπηρεσίας ή 10.500
ημέρες ασφάλισης καλύπτει για ορισμένες ομάδες το 70% των συντάξιμων αποδοχών,
ενώ για κάποιες άλλες κλιμακώνεται μέχρι και το 100%. Η ανώτατη επικουρική
σύνταξη αποτελείται από το 10% των συντάξιμων αποδοχών μέχρι και το 65%, ενώ η
κύρια και η επικουρική ανώτατη σύνταξη ­ αθροιστικά ­ αποτελείται από το 80%
των συντάξιμων αποδοχών και ξεπερνάει σε ορισμένες περιπτώσεις το 140%. Δηλαδή
παρατηρείται το φαινόμενο χιλιάδες συνταξιούχοι να παίρνουν συντάξεις
μεγαλύτερες από τους μισθούς που ελάμβαναν εν ενεργεία, ενώ υπάρχουν μεγάλες
ανισότητες μεταξύ των ασφαλισμένων. Χαρακτηριστικά η έκθεση Σπράου επισημαίνει
ότι πολλά άτομα εισπράττουν συντάξεις μεγαλύτερες από το εισόδημα από την
εργασία, ενώ η ελαστικότητα των αντισωρευτικων διατάξεων σημαίνει πως το ίδιο
άτομο μπορεί να εισπράξει πολλαπλές συντάξεις (το 33% των συνταξιούχων
λαμβάνει δύο ή περισσότερες συντάξεις). Στο τραπέζι του διαλόγου θα παιχτεί το
σενάριο για την καθιέρωση ενιαίου συστήματος σε όλα τα ταμεία για τον
υπολογισμό των συντάξεων με πρότυπο το ΙΚΑ, όπου ο υπολογισμός των συντάξεων
γίνεται με βάση τις αποδοχές της τελευταίας πενταετίας.

Διαμαντοπούλου: Πρέπει να καταργηθούν οι πρόωρες συντάξεις

«Οι πρόωρες συντάξεις πρέπει να καταργηθούν. Σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, οι κυβερνήσεις παρείχαν σε συνεργασία με τη βιομηχανία πρόωρη σύνταξη.
Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί». Στη δήλωση αυτή προβαίνει η Άννα
Διαμαντοπούλου, επίτροπος αρμόδια για την απασχόληση και τις κοινωνικές
υποθέσεις, σε συνέντευξή της στην εφημερίδα «Ελ Παΐς». Σύμφωνα με την κ.
Διαμαντοπούλου, τα τρία τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί στην Ευρώπη 4
εκατομμύρια θέσεις εργασίας, το 75% των οποίων αφορούν γυναίκες. Ο στόχος
είναι να επιτευχθεί ένα ποσοστό απασχόλησης της τάξεως του 70% μέχρι το 2010.

Links

*
http: //europa.eu.int/comm/dgs/employment­social/index­en.htm\

*
http: //europa.eu.int/comm/employment­social/missoc2000/evolution­en.pdf

*
http: //europa.eu.int/comm/employment­social/missoc2000/organisation­en.pdf