ΠΡΟΣΩΠΑ Η αστεία πλευρά της επανάστασης

Η Μαρία ντε Μεντέιρος ήταν εννέα χρόνων το 1974, όταν ξέσπασε στη χώρα της
η Επανάσταση των Γαριφάλων. Φέτος σκηνοθέτησε την πρώτη της ταινία ­ που είναι
και η πρώτη για την επανάσταση εκείνη.

Μαρία ντε Μεντέιρος. Οι «Λοχαγοί του Απρίλη» είναι η πρώτη ταινία που σκηνοθετεί

Ήταν η φιλενάδα του Μπρους Γουίλις στο “Pulp Fiction”, η Αναΐς Νιν στο “Χένρυ
και Τζουν” και έχει παίξει σε δεκάδες άλλες ταινίες ­ γαλλικές, βρετανικές,
καναδικές, ισπανικές και πορτογαλικές. Με τους “Λοχαγούς του Απρίλη”, την
ακριβότερη ταινία που γυρίστηκε ποτέ στην Πορτογαλία και η οποία χρειάστηκε 13
χρόνια για να ολοκληρωθεί, η Μαρία ντε Μεντέιρος κάνει φέτος το σκηνοθετικό
ντεμπούτο της.

Η ταινία έχει μεγάλη εισπρακτική επιτυχία στην Πορτογαλία, επιδοκιμάστηκε από
κορυφαίους πολιτικούς της χώρας, αλλά επικρίθηκε από διανοουμένους, που
κατηγορούν τη σκηνοθέτιδα ότι αντιμετώπισε επιπόλαια το θέμα της. “Δεν θα
ήμουν πιστή στην επανάσταση αν δεν έδειχνα την αστεία πλευρά της”, λέει εκείνη
στην “Γκάρντιαν”. Γιατί οι εξεγερμένοι στρατιώτες πράγματι δεν ήξεραν αν
έπρεπε να σταματάνε τα τανκς τους στους φωτεινούς σηματοδότες, κατάφεραν
πράγματι να κλειδωθούν έξω από το αυτοκίνητο στο οποίο είχαν τα όπλα τους και
είναι αλήθεια πως τους την έπεσαν γκέι καθώς κατευθύνονταν προς το κυβερνητικό
μέγαρο για να ανατρέψουν τον δικτάτορα Μαρτσέλο Καετάνο…

Οι “Λοχαγοί του Απρίλη” περιλαμβάνουν λοιπόν σουρεαλιστικές σκηνές ­ άρματα
μάχης να κατεβαίνουν μποτιλιαρισμένους δρόμους της Λισαβώνας, στρατιώτες να
καταλαμβάνουν έναν ραδιοσταθμό χτυπώντας την πόρτα (“Είναι πραξικόπημα,
μπορούμε να μπούμε;”), ζευγαράκια να ξεγλιστρούν για να κάνουν έρωτα μέσα σε
τανκς, προσπάθειες φασιστών και εξεγερμένων να συνεννοηθούν (“Ποιος είναι
επικεφαλής; ” ρωτάει ένας ηλικιωμένος αξιωματικός. “Όλοι μας”, απαντούν οι
εξεγερμένοι). Αλλά η ταινία είναι ένας φόρος τιμής σ’ αυτούς τους τριαντάρηδες
αξιωματικούς, οι οποίοι ανέτρεψαν μια 48χρονη δικτατορία χωρίς να σκοτώσουν
άνθρωπο και ενώ οι πολίτες στόλιζαν με λουλούδια τις κάννες των όπλων τους, οι
οποίοι δεν επεδίωξαν αξιώματα όταν η επανάστασή τους επικράτησε, αλλά
επέστρεψαν στα στρατόπεδα και στην αφάνεια. Οι “Λοχαγοί του Απρίλη” προκάλεσαν
ωστόσο έντονες συζητήσεις. “Οι αριστεροί διανοούμενοι φάνηκαν μαζί μου
περισσότερο μισογύνηδες από τον στρατό”, λέει η ντε Μεντέιρος. “Είχαν μια
πατερναλιστική, συγκαταβατική στάση, δεν μπορούσαν να δεχθούν ότι μια νέα
γυναίκα μπορεί να σκέφτεται… Ρωτούσαν διαρκώς ποιος είναι ο άνδρας πίσω
μου”. Τελικά η ταινία χρηματοδοτήθηκε από Ευρωπαίους και η σκηνοθέτις ελπίζει
πως θα θυμίσει στους Πορτογάλους ότι δεν μπορούν να θεωρούν την ελευθερία τους
δεδομένη: “Πρέπει να την καλλιεργείς και μερικές φορές δεν συνειδητοποιείς ότι
την έχεις ήδη χάσει. Αυτό είναι το μήνυμα που έδωσαν σε μένα οι λοχαγοί. Η
υπακοή είναι ευκολότερη από την ανυπακοή ­ πρέπει όμως να κρατήσουμε στη γωνιά
του μυαλού μας μια φωνούλα που να λέει ότι τώρα πρέπει να μην υπακούσουμε…”.