ΔΡΟΜΟΙ

Το ημερολόγιο…

… ως προσωπική κατάθεση ηθών και ιστορίας έχει δύσκολο μέλλον σε μια
κοινωνία που διακατέχεται από την εμμονή της εφήμερης φήμης. Ο Γκαίμπελς
διατηρούσε ημερολόγιο, ο Χίτλερ όχι. Η βασίλισσα Βικτωρία έγραφε το δικό της,
αλλά δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πως κάνει σήμερα το ίδιο και η
τρισέγγονή της. «Τα καλά κορίτσια κρατούν ημερολόγιο, τα κακά δεν
προλαβαίνουν» ­ όχι βέβαια πως αυτή είναι η περίπτωση της βασίλισσας Ελισάβετ.
Ο Αντί Γουόρχολ κατέγραφε σε μαγνητόφωνο τις δραστηριότητες της προηγούμενης
ημέρας. Και ο Όσκαρ Ουάιλντ ομολογούσε ­ φυσικά ανερυθρίαστα: «Ποτέ δεν
ταξιδεύω χωρίς το ημερολόγιό μου. Πρέπει κανείς πάντα να έχει κάτι εντυπωσιακό
για να διαβάζει στο τρένο».

Ο λόγος…

… που γράφεται ένα ημερολόγιο είναι είτε για να ικανοποιήσει κάποια
προσωπική συναισθηματική ανάγκη είτε για να διασωθεί κάτι στο μέλλον. Για
ιστορικούς λόγους, το πρώτο αφορούσε κυρίως τις γυναίκες: τα ημερολόγια ήταν
γι’ αυτές μια ευκαιρία να εκμυστηρευθούν στο χαρτί ό,τι τους απαγορευόταν να
εκφράσουν δημόσια. «Το χαρτί είναι πιο υπομονετικό από τον άνθρωπο», έλεγε η
Άννα Φρανκ. Ένα καλό ημερολόγιο δίνει την ευκαιρία να παίξει κανείς με ιδέες,
να πει απόψεις που διαφορετικά θα τις περνούσε από το κόσκινο της
αυτολογοκρισίας. Έτσι, γράφοντας, αποκτά κανείς μια πιο αληθοφανή εικόνα της
ύπαρξής του. Στην καλύτερη μελέτη που έχει γραφεί για το είδος («Α Book of
One’s Own», εκδ. Heinemman), ο Αμερικανός συγγραφέας Τόμας Μάλον τοποθετεί την
προέλευση των ημερολογίων στους προτεστάντες του δεκάτου έκτου αιώνα που τους
χρησίμευαν σαν πνευματικές πυξίδες κατά του παπισμού και στους ελισαβετιανούς
εξερευνητές που χαρτογραφούσαν τον κόσμο και κατέγραφαν τις νέες χώρες με κάθε
λεπτομέρεια για τους μελλοντικούς επισκέπτες.

Το παράδοξο…

… είναι πως σε μια εποχή που δυσκολεύεται κανείς ολοένα και περισσότερο να
επικοινωνήσει με τους άλλους, τα ημερολόγια είναι πολύ δημοφιλή. Είναι άραγε
μια μορφή εσωτερικού διαλόγου; Οι μαθητές κρατούν σημειώσεις από τις εκδρομές
τους, οι ψυχαναλυόμενοι από τα όνειρά τους, οι πολιτικοί από τα ολισθήματά
τους, ελπίζοντας να τους συχωρέσει ο χρόνος ό,τι δεν τους συχώρεσαν οι
σύγχρονοί τους. Και οι εκδότες τρίβουν τα χέρια τους. Πάντως, για κάθε
επιτυχημένο ημερολόγιο, υπάρχουν πολλά περισσότερα που μένουν για πάντα στην
αφάνεια.

Η απειλή…

… για το είδος του ημερολογίου έρχεται από την τεχνολογία, από τον «Μεγάλο
Αδελφό». Τι να την κάνει κανείς τη γραπτή μαρτυρία όταν υπάρχουν άνθρωποι που
βιδώνουν μια τηλεοπτική κάμερα στο υπνοδωμάτιό τους και μεταδίδουν όλη τη
«δράση» μέσα από το Ίντερνετ; Αν κάτι έδινε κύρος στα ημερολόγια, ήταν η
αίσθηση της ιερότητάς τους. Όταν ο Ουίνστον Σμιθ εξεγέρθηκε εναντίον του
Μεγάλου Αδελφού στο «1984» του Τζορτζ Όργουελ, έγραψε το κρυφό ημερολόγιό του.
Τα ημερολόγια επιτρέπουν την έκφραση όπου αυτή είναι απαγορευμένη. Γι’ αυτό
άλλωστε ανθεί το είδος είτε στις φυλακές είτε στις ολοκληρωτικές κοινωνίες.
Έτσι και αλλιώς, από την εποχή της προτεσταντικής κίνησης, τα καλύτερα
ημερολόγια ήταν πάντα εκείνα που γράφονταν από αιρετικούς και ανατρεπτικούς.
Τότε τους έκαιγαν στην πυρά μαζί με το έργο τους, σήμερα τους εκθέτουν στα
τηλεοπτικά παράθυρα.