Ένας από τους σπουδαιότερους συνταγματικούς κανόνες

Ένας τέτοιος κανόνας θεμελιώδους σπουδαιότητας θα ήταν η καθιέρωση βραχύβιας
πολιτικής θητείας σε οποιοδήποτε πολιτικό αξίωμα. Από τον δήμαρχο μέχρι τον
Πρωθυπουργό. (Για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας υπάρχει ήδη η δεκαετία). Και
τούτο γιατί η άσκηση της εξουσίας φθείρει και διαφθείρει, ακόμη και όταν
κανείς υπηρετεί στην αντιπολίτευση, διότι αυτός που την ασκεί θέλει να την
κατέχει για πάντα. Η άσκηση της εξουσίας (και η κατοχή του αξιώματος) είναι «η
ηδονή των ηδονών», όπως έλεγε ο Μίλοβαν Τζίλας. Από την οποία κανείς δεν θα
ήθελε να παραιτηθεί. Οι εξαιρέσεις, επιβεβαιωτικές τού κανόνα, ελάχιστες. Ο
δικός μας, ο Θουκυδίδης πήγαινε πιο βαθιά στο αίτιο: «Και οι θεοί και οι
άνθρωποι έχουν την τάση να κυριαρχούν όπου μπορούν. Ο νόμος αυτός ίσχυε και
ισχύει και θα ισχύει στον αιώνα τον άπαντα» (Ε’ 105). Και αφού για τους
παραπάνω λόγους θέλουν όλοι να την κατέχουν για πάντα, (θα) κάνουν και
παραχωρήσεις και παραβάσεις της ηθικής και των νόμων και άδικους νόμους κ.λπ.
για να την κρατήσουν. Έτσι άλλωστε εξηγείται για ποιο λόγο ένα κόμμα
παραμερίζει και πρόγραμμα και ιδεολογία καμιά φορά. (Το πολιτικό κόστος έγινε
πλέον έκφραση παροιμιώδης). Τούτο στους καιρούς μας φαίνεται καθαρότερα, καθώς
τα ιδεολογήματα έχουν προσώρας υποχωρήσει.

Με τη σύντομη θητεία ο άνθρωπος της εξουσίας ξέρει ότι δεν είναι πολύ μακριά η
στιγμή που θα παραδώσει τη σκυτάλη. Και αυτό θα τον συνέχει. Και καθώς θα
επιθυμεί να προχωρήσει και σε ανώτερο αξίωμα, θα συνέχεται περισσότερο, μήπως
τυχόν δεν κριθεί άξιος. Βέβαια, θα ρωτήσει κανείς: Και ο ταλαντούχος; (Ο
χαρισματικός, όπως έλεγε ο Μαξ Βέμπερ). Βραχύβιος και αυτός; Μα, όπως θα
ιδούμε λίγο παρακάτω και μόνον οι ιδιότητες του βουλευτή και του υφυπουργού
εξαντλούν αρκετά χρόνια. Αν μάλιστα αξίζει και για υπουργός ή βουλευτής
Επικρατείας τα χρόνια θα ήταν πολλά, έστω και με λιγοζώητες κυβερνήσεις…
Εξάλλου και αν ακόμα τα χρόνια δεν θα ήταν πολλά, δεν θα έπρεπε να
ανανεώνονται αυτοί που κατέχουν τέτοια αξιώματα από άλλους ισάξιους ή και
ανώτερους που συχνά μένουν εκτός εξουσίας; Άλλωστε, οι ταλαντούχοι και έντιμοι
δεν ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια. Σπανίζουν. Και τα μεγαλεπήβολα σχέδια, όποια
φανταστούν, τελειώνουν σχετικώς γρήγορα. Ενώ ο πράγματι άξιος, βέβαια, θα
εξαντλεί την κλίμακα των ανώτατων αξιωμάτων. Ο παλαιότερος αναγνώστης ή αυτός
που έχει διαβάσει Ιστορία δύσκολα θα θυμηθεί τρία – τέσσερα ονόματα διαπρεπών
υπουργών από τη νεοελληνική πολιτική ζωή. Π.χ. Α. Μιχαλακόπουλος, Ν.
Δημητρακόπουλος. Και όσο για πρωθυπουργούς, είναι ζήτημα στα νεοελληνικά,
πράγματι, αν θα προχωρήσει σε τρίτο ή τέταρτο όνομα.

Αυτά για τους κυβερνώντες και τους αντιπολιτευομένους. Για τον πρόεδρο όμως
αντιπολιτευόμενου κόμματος ορθό είναι να παραμένει μέχρις ότου τον αλλάξει το
ίδιο το κόμμα, πράγμα που δεν θα αργεί να το κάμει, όταν βλέπει ιδίως ότι δεν
επέτυχε ως αντιπολιτευόμενος ή δεν πείθει.

Ιδού τώρα πώς τα παραπάνω θα διατυπώνονταν σε ένα συνταγματικό κείμενο, όπου
θα προβλεπόταν ένα-δυο ακόμη θέματα: Ως μέγιστος χρόνος θητείας του βουλευτή
ορίζεται η οκταετία, ανεξαρτήτως αριθμού εκλογικών περιόδων, οπότε και αποκτά
δικαίωμα σύνταξης. Εξαιρείται ο αρχηγός κόμματος. Επιτρέπεται για ισόχρονο
διάστημα να διατελέσει ως υπουργός, υφυπουργός, εξωκοινοβουλευτικός, υπουργός
ή υφυπουργός, ευρωβουλευτής ή βουλευτής Επικρατείας. Ως μέγιστος χρόνος
πρωθυπουργίας ορίζεται οκταετία. Μετά την πάροδο του χρόνου αυτού η
κοινοβουλευτική ομάδα του κυβερνώντος κόμματος προτείνει στον Πρόεδρο της
Δημοκρατίας τον διάδοχο πρωθυπουργό.

Για τον χρόνο θητείας του δημάρχου θα αρκούσαν τρεις τετραετίες.

Είμαι βέβαιος πως ένας μελλοντικός αναγνώστης θα με εύρισκε πολύ επιεική στις
παραπάνω ρυθμίσεις. Αλλά, όπως τα θέτω, η πολιτική πράξη μπορεί να δώσει
αυστηρότερο χαρακτήρα. Σε καιρούς απλούστερους, εκείνους π.χ. του προηγούμενου
αιώνα, και έχοντας σφοδρή δυσπιστία ο Κοραής για τους άρχοντες έγραφε, από το
Παρίσι στο Ναύπλιο, στον Καποδίστρια πως δεν θα μπορούσε ούτε ο πιο ενάρετος
και συνάμα ο πιο σοφός να παραμείνει για πολύ απαράφθαρτος και αδιάφθορος στην
εξουσία. Ιδού οι λόγοι του: «Δεν δέχομαι να με κυβερνά ουδ’ αυτός ο Σωκράτης,
ειμή μόνον με θητείαν ενιαύσιον το πολύ δε διετή».

Ο Δ. Μαλακάσης είναι εισαγγελέας Εφετών και διδάκτορας στη Φιλοσοφία.