Κέρδισαν οι «μικροί», στα… λεφτά τους οι μεγάλοι

ΝΙΚΑΙΑ (της απεσταλμένης μας)

Κέρδη και ζημίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο αλλά και για την κάθε χώρα
μεμονωμένα μετρούν οι ηγέτες και η κοινή γνώμη των «15», μετά τα τραύματα που
επέφερε στην ενότητά τους η διαπραγμάτευση που κατέληξε στον ιστορικό
συμβιβασμό της Νίκαιας. Ταυτοχρόνως, διάχυτη είναι η αμφιβολία στη Γηραιά
Ήπειρο για το κατά πόσον έχει νόημα μια συζήτηση περί ομοσπονδιακού μέλλοντος,
όταν επί τέσσερις ημέρες θριάμβευσε η λογική του έθνους – κράτους.

Η Συνθήκη της Νίκαιας, που θα υπογραφεί από τους «15» μέσα στο προσεχές
δίμηνο, διατηρεί σε μεγάλο βαθμό την υπάρχουσα ισορροπία μεταξύ μεγάλων και
μικρών χωρών ­ και, με την έννοια αυτή, «χαμένες» είναι οι μεγάλες χώρες, που
επιχείρησαν να πάρουν στα χέρια τους την εξουσία στην Ένωση. Έτσι, με το νέο
σύστημα, απαιτείται η σύμπραξη τουλάχιστον τεσσάρων χωρών (τριών μεγάλων και
μιας μικρής) για να εμποδιστεί η λήψη απόφασης ­ ενώ με το σημερινό σύστημα
απαιτούνται τρεις χώρες (δύο μεγάλες και μία μικρή). Επίσης, δεν δίδεται ­
όπως επεδίωκε η λέσχη των ισχυρών ­ η δυνατότητα σε τρεις μεγάλες χώρες να
αποφασίζουν αντίθετα από τη θέση των υπολοίπων.

Από το 2005 το νέο σύστημα

Το νέο σύστημα θα αρχίσει να εφαρμόζεται από το 2005, όταν οι μεγάλες χώρες θα
απολέσουν τον δεύτερο επίτροπο που διαθέτουν σήμερα. Κάθε χώρα θα έχει τότε
έναν επίτροπο, μέχρις ότου τα κράτη – μέλη γίνουν 27. Τότε ο συνολικός αριθμός
των επιτρόπων θα μειωθεί από τους 27 και θα υπάρξει ισότιμη αλλαγή στην
εκπροσώπηση χωρών στην Κομισιόν.

Από τις προσεχείς ευρωεκλογές (2004) αλλάζει και η σύνθεση της Ευρωβουλής, εν
όψει της διεύρυνσης. Μειώνεται έτσι ο αριθμός των ευρωβουλευτών όλων των
χωρών, με την εξαίρεση της Γερμανίας, που διατηρεί 99 ­ ένα αντάλλαγμα που της
δόθηκε για να αποδεχθεί, παρά τον μεγαλύτερο πληθυσμό της, τον ίδιο αριθμό
ψήφων στο Συμβούλιο με τη Γαλλία, τη Βρετανία και την Ιταλία. Η Ελλάδα θα έχει
22 ευρωβουλευτές, από 25 που έχει σήμερα, αφού μπλόκαρε όλη τη Συνθήκη όταν η
προεδρία θέλησε να της δώσει μόνον 20.

Ωστόσο, το νέο σύστημα για τη λήψη αποφάσεων, μολονότι διατηρεί την ισχύουσα
ισορροπία μεγάλων – μικρών, ενέχει τον κίνδυνο εμπλοκών και δυσκολιών στην
εφαρμογή του ­ κάτι που επισήμανε κι ο Κώστας Σημίτης. Έτσι, για να ληφθεί
απόφαση με ειδική πλειοψηφία, απαιτούνται καταρχήν 255 ψήφοι (74,56%) στο
Συμβούλιο. Όμως, στην περίπτωση που η ψηφοφορία γίνεται επί πρότασης της
Επιτροπής, αυτό το ποσοστό θα πρέπει να αντιπροσωπεύει και τουλάχιστον το
ήμισυ των χωρών – μελών. Αν δεν υπάρχει πρόταση της Επιτροπής, θα πρέπει να
αντιπροσωπεύει τα δύο τρίτα των χωρών.

Και δεν είναι μόνο αυτά. Ακόμη κι αν πληρούνται οι παραπάνω όροι, μια χώρα
έχει δικαίωμα να ζητήσει να υπολογιστεί και το πληθυσμικό κριτήριο ­ όπου τότε
η πλειοψηφία θα πρέπει να έχει με το μέρος της το 62% του πληθυσμού της
Ένωσης.

«Υδροκέφαλο σύστημα ή σύστημα – τέρας ή αποθέωση της γραφειοκρατίας» είναι
μερικοί από τους χαρακτηρισμούς που έδωσαν οι ευρωσκεπτικιστές της Ένωσης.
«Διατηρήσαμε τις ισορροπίες, διατηρήσαμε την ενότητα και η Ένωση προχωρά»,
ανταπαντούν οι ευρωπαϊστές, που έβλεπαν επί μέρες το ευρωπαϊκό οικοδόμημα να
κινδυνεύει με άνευ προηγουμένου κρίση.

Χρήσιμο βέτο για Ελλάδα

Η διαδικασία της ευρωπαϊκής πολιτικής ενοποίησης έκανε στο… περιθώριο του
μεγάλου παζαριού για τις ψήφους κάποια ακόμη δειλά βήματα. Έτσι, από τα 50
συνολικά άρθρα της Συνθήκης για τα οποία προτεινόταν η κατάργηση της ομοφωνίας
(δυνατότητα βέτο) επήλθε συμφωνία για τα 39, που στο εξής θα κρίνονται με
ειδική πλειοψηφία. Ανάμεσα σε αυτά είναι θέματα εμπορικής πολιτικής, ελάχιστα
κοινωνικής πολιτικής, κάποια εξωτερικής οικονομικής πολιτικής. Η Ελλάδα πέτυχε
να κρατήσει το βέτο της για θέματα ναυτιλίας και χρηματοδότησης υποψηφίων και
συνδεδεμένων χωρών (σ.σ. Βαλκάνια, Τουρκία). Σε ό,τι αφορά τη διαρθρωτική
πολιτική ­ τα «πακέτα», δηλαδή, που λαμβάνουν οι φτωχές χώρες της Ένωσης από
τα κοινοτικά ταμεία ­ διατηρείται για κάποια ακόμη χρόνια (μέχρι και την
επόμενη απόφαση, το 2007) το δικαίωμα του βέτο. Για την ενισχυμένη συνεργασία,
τη δυνατότητα δηλαδή ορισμένων χωρών να υλοποιούν πολιτικές χωρίς τις
υπόλοιπες, αποφασίστηκε ότι αυτές θα πρέπει να είναι τουλάχιστον οκτώ, με
δικαίωμα οποιασδήποτε άλλης να συμμετάσχει στην πορεία. Ωστόσο, μια χώρα
μπορεί να ασκήσει βέτο και να εμποδίσει την ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα
της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας, ενώ η άμυνα εξαιρείται
πλήρως. Αντιθέτως, σε οικονομικά θέματα δεν υπάρχει η δυνατότητα βέτο.