ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οικονομία με ανθρώπινο πρόσωπο

Το θέμα ήταν το εξωτερικό χρέος του Μεξικού. Ο τεχνοκράτης του ΟΟΣΑ έγραψε
μια δευτεροβάθμια εξίσωση στον πίνακα, στράφηκε προς τους έκπληκτους ακροατές
του και τους είπε: «Αυτό είναι το Μεξικό».

Μαθηματικά και οικονομία: ώρα για διαζύγιο (το σκίτσο από τη «Μοντ»)

Όταν μερικοί φοιτητές της Ecole Normale Supèrieure έδιναν τον περασμένο
Μάιο στη δημοσιότητα ένα μανιφέστο με το οποίο ζητούσαν περισσότερο
πλουραλισμό και λιγότερα μαθηματικά στη διδασκαλία της οικονομίας, δεν
μπορούσαν να φανταστούν την απήχηση που θα είχε. Δεκάδες φοιτητές και
καθηγητές όχι μόνο από τη Γαλλία αλλά και από άλλες χώρες, έσπευσαν να
προσυπογράψουν το κείμενο, ζητώντας να αποκατασταθούν οι σχέσεις της
οικονομίας με τα πραγματικά προβλήματα των σημερινών κοινωνιών. Η οικονομία
δεν μπορεί να διδάσκεται με τη βοήθεια αξιωμάτων τα οποία βρίσκονται στο μυαλό
ορισμένων οικονομολόγων. Γιατί να δεχόμαστε ως δεδομένο ότι η ύπαρξη ενός
ελάχιστου ημερομισθίου γεννά ανέργους; Γιατί η παγκοσμιοποίηση πρέπει να
διευθύνεται από τους οικονομολόγους και όχι από τους πολιτικούς; Γιατί η
μείωση του χρόνου εργασίας αποκλείεται χωρίς συζήτηση; Πώς είναι δυνατόν μια
επιχείρηση να ανακοινώνει αύξηση των κερδών της και ταυτόχρονα να μειώνει το
προσωπικό της;

Η «αυτιστική» οικονομία ας δώσει τη θέση της σε μια οικονομία με ανθρώπινο
πρόσωπο: με την ευχή που εκφράζουν οι Γάλλοι φοιτητές συμφωνούν απολύτως ο
Ρίτσαρντ Χάιλμπρονερ και ο Ουίλιαμ Μίλμπεργκ. Στο βιβλίο τους «Η κρίση
οράματος της οικονομικής σκέψης», οι δύο Αμερικανοί καθηγητές υποστηρίζουν ότι
όσο δεν αναγνωρίζεται ανοιχτά το κοινωνικό πλαίσιο της οικονομικής
συμπεριφοράς, όσο δεν επανέρχεται δηλαδή στο προσκήνιο η έννοια της πολιτικής
οικονομίας, η οικονομική πολιτική θα αδυνατεί να ερμηνεύει τις ανθρώπινες
προοπτικές. Η αψεγάδιαστη κομψότητα με την οποία παρουσιάζονται οι όροι των
προβλημάτων συνοδεύεται από την απόλυτη αδυναμία επίλυσής τους. Η
θεωρητικοποίηση του παρόντος οδηγεί τόσο μακριά από την πραγματικότητα, ώστε
δεν μπορεί να συγκριθεί παρά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό.

Φοιτητές και καθηγητές φτάνουν στο ίδιο συμπέρασμα: για να υπάρξει ένας σαφής
συναινετικός πυρήνας στον παγκόσμιο καπιταλισμό, όπως συνέβαινε με τον
κεϋνσιανισμό μέχρι τη δεκαετία του ’60, δεν αρκεί να παίρνουν αποφάσεις οι
ειδικοί και να τις υποβάλλουν προς έγκριση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και
την Παγκόσμια Τράπεζα. Για να μπορεί η θεωρία να ασκεί επιρροή στους πολίτες,
πρέπει το όραμά της να στηρίζεται σε μια ηθική βάση. Η «μονόδρομη σκέψη» και
οι προκατασκευασμένες απαντήσεις αντανακλούν ένα πνευματικό κενό. Η τάση
ορισμένων οικονομολόγων να αντιτίθενται σε οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους,
μπορεί να αποτελεί μια έμμεση παραδοχή ότι δεν ξέρουν τι να κάνουν. Όπως λέει
με αυτοσαρκαστική διάθεση ένας από τους πιο δημοφιλείς οικονομολόγους της
εποχής, ο Πωλ Κρούγκμαν: «Ας υποθέσουμε ότι αγοράζετε το εγχειρίδιο διεθνούς
οικονομίας με τις μεγαλύτερες πωλήσεις και αναζητείτε έναν τρόπο αντίδρασης
στην απώλεια εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών. Δεν θα βρείτε τίποτα. Πιστέψτε
με: είμαι ένας από τους συγγραφείς αυτού του εγχειριδίου».