Δρόμοι

Τι σημαίνει…

… όταν λέμε “εγώ”; Είμαι μέσα στο κεφάλι μου και κοιτάζω έξω τον
κόσμο μέσα από τα “παράθυρα” των αισθήσεών μου. Όμως, πού ακριβώς μέσα στο
κεφάλι μου και πόσο μέσα; Και από αυτό το μέσα πόσο υπάρχει άραγε παραμέσα;
Φανταζόμαστε αυτό το “εγώ” σαν να είναι εγκατεστημένο στο κέντρο του
εγκεφάλου, στην κεντρική “μονάδα επεξεργασίας” όλης της νευρικής
δραστηριότητας. Μα πάλι δεν μας ικανοποιεί αυτό το παιχνίδι με τις λέξεις,
πάλι αισθανόμαστε ένα κενό μέσα στο κεφάλι μας, όταν, εκεί που νομίζαμε πως
είχαμε οριστικά ξεμπερδέψει ­ τόσο από φιλοσοφική όσο και από νευρολογική
άποψη ­ κάθε τόσο κάτι μας κάνει να αναρωτιόμαστε πού αρχίζει και πού
τελειώνει αυτό το “κέντρο” και αν υπάρχει και άλλο “κέντρο μέσα στο κέντρο”
στο κεφάλι μας.

Οι επιθέσεις…

… που δεχόταν και δέχεται ακόμη το “εγώ” δεν είναι λίγες. Η ανατολική
φιλοσοφία το βόλεψε σχετικά καλά, βάζοντάς το να αναφύεται μέσα από τον κόσμο,
όπως τα φυτά και τα δέντρα αναφύονται μέσα από τη γη. Έτσι, το ενσωμάτωσε στο
“περιβάλλον” αντί να το βγάλει έξω και να το βάλει αντίκρυ σε αυτό ­ όπως
έκανε η δυτική φιλοσοφία ­ αποφεύγοντας τις νευρωτικές συνέπειες αυτής της
αντιπαράθεσης. Μερικοί δυτικοί φιλόσοφοι τράβηξαν αυτές τις επιθέσεις ακόμη
παραπέρα. Γι’ αυτούς, απλώς το “εγώ” δεν υπάρχει. Το πολύ πολύ, δεν είναι παρά
ένα “σημείο αναφοράς” στην αέναη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Η ιδέα ενός
“εαυτού” που υπάρχει διαρκώς και αυτοδικαίως περιφρονείται ως κατάλοιπο της
παλιάς καρτεσιανής σκέψης, που έβλεπε τον νου σαν “ένα φάντασμα μέσα στη
μηχανή” του εγκεφάλου. Είπαν πως το “εγώ” δεν είναι παρά μια αυταπάτη. Όμως,
ποιος τη βιώνει; μπαίνει το ερώτημα. Δεν ξεμπέρδεψαν λοιπόν ούτε αυτοί οι
φιλόσοφοι με την παγίδα των λέξεων.

Σε κύκλους…

… έρχονται και ξανάρχονται τα ίδια ερωτήματα για να μας θυμίζουν κάθε
τόσο πόσο είναι δύσκολο να βάλουμε τη συνείδηση να εξερευνήσει τον εαυτό της.
Είτε αποτελείται από στοιχειώδη σωματίδια που τρίβονται μεταξύ τους είτε
ακτινοβολείται από κάποια υπερβατική πλατωνική ιδέα, το μόνο που ξέρουμε με
βεβαιότητα είναι πως το “εγώ” αρνείται πεισματικά να “φύγει”.

Όταν γράφει…

… κανείς, γράφει πιο άμεσα αν βρίσκεται από την πλευρά του “εγώ”,
είτε γράφει σε πρώτο είτε σε τρίτο πρόσωπο. Είναι σαν να βάζει τον αναγνώστη
στην “πρώτη θέση”, σαν να τον παίρνει από το χέρι και να τον βάζει να καθήσει
εκεί, για να παρακολουθήσει τον εσωτερικό κόσμο ενός άλλου προσώπου από
προνομιακή θέση. Και είναι αμφίβολο αν ακόμη και η λεγόμενη “εικονική
πραγματικότητα” θα μπορέσει ποτέ να καταφέρει περισσότερα. Γιατί σε εκείνη τη
“θέση” δεν θα πάψετε να είστε “εσείς”, που θα ανταποκρίνεστε υποκειμενικά στις
όποιες αυταπάτες θα διοχετεύει η τεχνολογία μέσα στη συνείδησή σας. Όταν
γράφει κανείς, παίρνει τον αναγνώστη από το χέρι και τον οδηγεί στα παρασκήνια
για να του δείξει τι γίνεται “εκεί μέσα”, στο κεφάλι των ανθρώπων, δηλαδή στο
κεφάλι του συγγραφέα. Γιατί είτε “εγώ” είτε “εσείς”, ποτέ κανείς δεν μπόρεσε
να ξεχωρίσει πειστικά αυτά τα δύο.