Μια κληρονομιά που θέλουν να ξεχάσουν

Ροζ εκδίκηση. Άγνωστοι περιέλουσαν με ροζ μπογιά το άγαλμα του Φρανσίσκο Φράνκο που βρίσκεται στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Φερόλ, πριν από λίγες μέρες, με αφορμή την 25η επέτειο από τον θάνατο του δικτάτορα

To πρωί της 20ής Νοεμβρίου του 1975 “ξύπνησε” τους Ισπανούς μια αναγγελία
θανάτου από το κρατικό ραδιόφωνο. Ο στρατηγός Φρανσίσκο Φράνκο είχε πεθάνει.
Επί 36 χρόνια ο Φράνκο είχε ηγηθεί της πιο μακράς στρατιωτικής δικτατορίας που
γνώρισε η Δυτική Ευρώπη. Κάποιοι τον συνέδεσαν με τις καλύτερες και άλλοι με
τις χειρότερες στιγμές της Ισπανίας, ωστόσο “σήμερα”, οι περισσότεροι
ομοεθνείς του επιλέγουν να τον ξεχάσουν.

Στο παρασκήνιο μόνο των τελετών που προγραμματίστηκαν για τη συμπλήρωση της
25ετούς βασιλείας του Χουάν Κάρλος, αναφέρθηκε το όνομά του. Επειδή ήταν ο
Φράνκο που ονόμασε διάδοχό του τον Ισπανό βασιλιά. Έτσι, αν και ειρωνικό λόγω
της διαφοράς που γνωρίζει η σημερινή Ισπανία με την προ 25ετίας, ο μονάρχης
της παραμένει νοητά ο πιο ισχυρός σύνδεσμος με το παρελθόν. “Η δική σας
Ισπανία θα είναι διαφορετική από τη δική μου” του είχε πει κάποτε ο Φράνκο.
Και ο βασιλιάς, ακόμη και σήμερα, δεν επιτρέπει άσκηση κριτικής για τον πρώην
δικτάτορα παρουσία του.

Εκατοντάδες υποστηρικτές του, οι αποκαλούμενοι “νοσταλγοί”, διαδήλωσαν μπροστά
από το παλάτι στη Μαδρίτη, διαμαρτυρόμενοι κατά της παρακμής που, όπως
υποστήριξαν, γνωρίζει η χώρα με τη διάδοση της εγκληματικότητας, τη
νομιμοποίηση των αμβλώσεων και τις αποσχιστικές τάσεις να εντείνονται. “Αυτό
που συμβαίνει, λίγο ως πολύ, είναι ο αφανισμός της Ισπανίας”, ακούγεται να
λέει ο Λουί Τιγκέλ, ένας από τους γιατρούς του Φράνκο. Γύρω του τα συνθήματα
υπέρ του πρώην δικτάτορα πυκνώνουν συνοδευόμενα από φασιστικούς
χαιρετισμούς…. Μερικά τετράγωνα από εκεί, μια άλλη διαδήλωση βρισκόταν σε
εξέλιξη… Συμμετείχαν αριστεροί, κομμουνιστές και αναρχικοί, οι οποίοι εν
τέλει συγκρούσθηκαν με τις αστυνομικές δυνάμεις που προσπάθησαν να κρατήσουν
τις δύο συγκεντρώσεις σε απόσταση. Αυτόπτες μάρτυρες δήλωσαν ότι δέκα άτομα
τραυματίστηκαν και πέντε συνελήφθησαν.

Τριάντα μίλια βόρεια της Μαδρίτης, η κόρη του Φράνκο, Κάρμεν, παρακολουθούσε
την επιμνημόσυνη δέηση στον τόπο ταφής του πατέρα της. “Κερδίσαμε τον πόλεμο
αλλά χάσαμε την ειρήνη, επειδή σήμερα όλοι ξέχασαν ότι ο Φράνκο ήταν ένας
μεγάλος ηγέτης”, υποστηρίζει ο Χοακίν Γκουτιέρες Κάνο, πρώην πρεσβευτής.

Ο ρόλος του στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, η συμμαχία του αρχικά με τον Χίτλερ
και τον Μουσολίνι, η εκτέλεση δεκάδων χιλιάδων αντιφρονούντων μετά τη νίκη των
Εθνικιστικών του δυνάμεων επί της εκλεγμένης κυβέρνησης των Ρεπουμπλικανών
καθώς και η πολυετής δικτατορία που ακολούθησε ήταν αρκετά για να τον
συνδέσουν δύο γενιές με την πλέον επώδυνη περίοδο της πρόσφατης ιστορίας τους.
Φανατικός εθνικιστής ο Φράνκο, έθεσε εκτός νόμου τα κόμματα της
αντιπολίτευσης, απαγόρευσε τις γλώσσες των Βάσκων και των Καταλανών, ενώ
πολλοί εκπρόσωποι του πνευματικού κόσμου αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο στην
εξορία. “Οι περισσότεροι Ισπανοί δεν θυμούνται τον εμφύλιο πόλεμο και την
εθνική συμφιλίωση που πράγματι ακολούθησε μαζί με μια σχετική ευημερία κατά τα
τελευταία χρόνια της δικτατορίας”, τονίζει ο ιστορικός Τσαρλς Πάουερ. Από τις
αρχές της δεκαετίας του ’60, η Ισπανία άρχισε να γνωρίζει οικονομική ανάπτυξη
και το επίπεδο διαβίωσης βελτιώθηκε. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές του, ήταν η
μεσαία τάξη που κατάφερε να γεφυρώσει το χάσμα σε μια Ισπανία που προσπαθούσε
να αντισταθεί στις ταξικές, γεωγραφικές και πολιτικές διαφορές που στιγμάτισαν
με εμφύλιο και πραξικοπήματα τον 19ο αιώνα μέχρι το 1939.

Όμως για τους συγγενείς των θυμάτων η ειρήνη αργεί… Μέχρι οι εκσκαφείς να
ξεθάψουν από τους μαζικούς τάφους τους νεκρούς τους. Όσοι γνώρισαν μέσα σε
φυλακές την περίοδο της δικτατορίας “τα 40 χρόνια του Φράνκο δεν έφεραν τίποτα
άλλο παρά σκοταδισμό”.

Γι’ αυτούς που γεννήθηκαν στην Ισπανία μετά τον θάνατο του Φράνκο, η
δημοκρατία είναι κάτι το δεδομένο. Δεκαέξι εκατομμύρια Ισπανοί, περίπου το 40%
του πληθυσμού, δεν είχαν συμπληρώσει τα 10 χρόνια ή δεν είχαν καν γεννηθεί,
όταν πέθανε ο Φράνκο σε νοσοκομείο της Μαδρίτης. Γι΄ αυτούς, ο πρώην
δικτάτορας δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα “άκουσμα” που θυμούνται από τους
γονείς τους. Το παρελθόν κατά το οποίο οι τελευταίοι μάχονταν για τη
δημοκρατία φαντάζει πολύ μακρινό. Για τους νεώτερους, η πατρίδα τους είναι οι
17 αυτόνομες περιοχές της, η κάθε μια με δικό της πρόεδρο, κυβέρνηση, Ανώτατο
Δικαστήριο και σημαία. Στην πλειοψηφία τους αυτές τις μέρες τα ισπανικά μέσα
ενημέρωσης επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην 25ετία της βασιλείας του
Χουάν Κάρλος: “Κανείς δεν μπορεί να οικειοποιηθεί ούτε στο ελάχιστο την
επιτυχία της Ισπανίας για τη μετάβασή της (στη δημοκρατία), αφού ανήκει στον
ισπανικό λαό η απόφαση να τραβήξει τον δρόμο της ελευθερίας. Η επιτυχία του
Δον Χουάν Κάρλος στηρίχτηκε στο ότι επέστρεψε την τύχη του λαού στα χέρια
του”, έγραψε η συντηρητική “ABC”. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις στην Ισπανία έδειξαν
ότι η μοναρχία είναι ο πλέον δημοφιλής θεσμός στη χώρα, συγκεντρώνοντας το 75%
της υποστήριξης. Και αυτό εν μέρει χάρη στην προσωπικότητα του ίδιου του Χουάν
Κάρλος που αναγορευόμενος ως βασιλέας δύο μέρες μετά το θάνατο του στρατηγού
Φράνκο, συνέδεσε το όνομά του με την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στη χώρα.

Οι σκιές

Με ταχείς ρυθμούς και ειρηνικά, η Ισπανία αφοσιώθηκε στη δημοκρατία, έγινε
μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ελάχιστες σκιές έμειναν να θυμίζουν το στίγμα
του Φράνκο στην Ιστορία. Μία από αυτές, που ωστόσο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί
ως άμεσο αποτέλεσμα του καθεστώτος του, η οργάνωση των Βάσκων αυτονομιστών ΕΤΑ
που εντείνει τελευταία τον ένοπλο αγώνα της για ανεξάρτητο βασκικό κράτος. Τα
χρόνια της καταστολής του Φράνκο εκτιμάται ότι συνετέλεσαν στην έκρηξη των
Βάσκων αυτονομιστών, μετά το τέλος του.