Ήρθε η ώρα του ηλεκτρονικού χαρτιού

Ο Νίκολας Νεγροπόντε ίδρυσε το εργαστήριο πριν από 15 χρόνια έχοντας στόχο την ψηφιοποίηση κειμένου, εικόνας και ήχου σε ένα μέσο. Λίγο αργότερα, στο Media Lab γεννήθηκαν τα multimedia

Δεν υπάρχει τίποτα “συνηθισμένο” στο Media Lab του ΜΙΤ, του περίφημου
Τεχνολογικού Ινστιτούτου Μασαχουσέτης. Δεν είναι ένα επιστημονικό εργαστήριο
όπου γίνονται πειράματα από επιστήμονες που κυκλοφορούν στους διαδρόμους του
με άσπρες ρόμπες. Άλλωστε δεν έχει καν διαδρόμους. Μόνο μεγάλους ανοιχτούς
χώρους που επικοινωνούν μεταξύ τους ενθαρρύνοντας την ανταλλαγή των
πρωτοποριακών ιδεών που γεννιούνται καθημερινά κάτω από τη στέγη του.

Οι περισσότερες μπορεί να ακούγονται σχεδόν τρελές και απραγματοποίητες στους
“κοινούς θνητούς” ­ όπως κάποτε φαίνονταν τα πολυμέσα, τα ψηφιακά παιχνίδια ή
η αμφίδρομη τηλεόραση, εφευρέσεις που πρωτοείδαν το φως του κόσμου έξω από τη
Βοστώνη. Όχι όμως και στους 400 φοιτητές και καθηγητές του Εργαστηρίου που τις
συλλαμβάνουν, τις υλοποιούν και μας τις προσφέρουν στο πιάτο. Με αφορμή τα 15
χρόνια ζωής που συμπληρώνει φέτος το Media Lab, ο συνιδρυτής του Νίκολας
Νεγροπόντε μιλά στα “ΝΕΑ” για τις σημαντικότερες ανακαλύψεις τους, τους
ανθρώπους και το μέλλον του Εργαστηρίου.

Η επανάσταση

Το Media Lab γεννήθηκε αναρχικό… Όταν το λευκό κτίριο στις εγκαταστάσεις του
ΜΙΤ άνοιξε τις πόρτες του, το 1985, έφερε την επανάσταση στον χώρο της
τεχνολογίας. Ξεκίνησε ως ένας πειραματικός συνδυασμός τέχνης και τεχνολογίας,
με οδηγό τον ελληνικής καταγωγής χαρισματικό καθηγητή και διευθυντή του, ο
οποίος συγκέντρωσε ερευνητές από πολλούς χώρους. Ο Νεγροπόντε, προερχόμενος
από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΜΙΤ, είχε ένα όραμα που τότε φάνταζε, το
λιγότερο, φουτουριστικό: κείμενο, εικόνα και ήχος μια μέρα θα ενώνονταν σε μια
ψηφιακή οντότητα. Ίδρυσε λοιπόν το Εργαστήριο μαζί με τον Τζερόμ Γουίσνερ για
να κάνει πράξη το όραμά του.

Η συνταγή του δεν άργησε να γνωρίσει μεγάλη επιτυχία. Ο Νεγροπόντε εξηγεί τους
λόγους: “Η μεγαλύτερη εφεύρεση του Media Lab είναι το ίδιο. Δημιουργήθηκε ως
απάντηση στην παραδοσιακή επιστήμη των υπολογιστών και στους τότε ακαδημαϊκούς
οργανισμούς. Υιοθέτησε ένα οικονομικό μοντέλο που βασίστηκε στη στενή
συνεργασία με τη βιομηχανία, η οποία το 1980 πίστευαν ότι θα σημάνει το τέλος
της ακαδημαϊκής ελευθερίας”.

Το Εργαστήριο εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της καινοτομίας. Σε
αντίθεση με το ξεκίνημά του οι πολλοί και διάσημοι χορηγοί του ­ περισσότερο
από 160 μεγάλες εταιρείες ­ ζητούν σήμερα από τους επιστήμονές του να πάρουν
μεγαλύτερα ρίσκα, να επεκτείνουν τη σκέψη τους σε ακόμη πιο περίεργα και
πρωτόγνωρα εδάφη. “Μας ζητούν να γίνουμε ακόμη πιο τρελοί από ό,τι είμαστε”.

Η πραγματικά επαναστατική προσέγγιση του Εργαστηρίου στο ξεκίνημά του,
συνεχίζει ο Νεγροπόντε, είχε να κάνει με την απόρριψη της άποψης ότι η
επιστημονική έρευνα “είναι μία αλυσίδα εξέλιξης από τη βασική στην
εφαρμοσμένη. Εμείς προχωρήσαμε παραδεχόμενοι ότι μπορεί να γίνει βασική έρευνα
μέσα από τις εφαρμογές της. Το πώς χρησιμοποιείς μια ιδέα ή την υλοποίησή της
γενικότερα είναι σημαντική κινητήρια δύναμη πίσω από μια τεχνολογική
καινοτομία. Αυτό πολλοί το αγνοούν. Εμείς όμως, στο Media Lab, όχι”.

Οι εφευρέσεις

Στο κτίριο του Media Lab δεν υπάρχουν διάδρομοι και κλειστές αίθουσες, αλλά μεγάλοι ανοιχτοί χώροι, που επικοινωνούν μεταξύ τους ενθαρρύνοντας την ανταλλαγή επαναστατικών ιδεών ανάμεσα στους 400 φοιτητές και καθηγητές τους

Μέσα σε 15 χρόνια, χιλιάδες ιδέες του Media Lab μετατράπηκαν σε εφευρέσεις και
τεχνολογία βρίσκοντας εφαρμογή στην καθημερινή μας ζωή ενώ πολλές ακόμα
βρίσκονται σε εξέλιξη. Ανάμεσά τους συστήματα ήχου και εικόνας που
χρησιμοποιούνται στο Δίκτυο και σ’ όλα τα ψηφιακά μέσα, ασφαλείς αερόσακοι για
τους επιβάτες του αυτοκινήτου, ηλεκτρομηχανικά συστήματα που εκτυπώνονται,
προσομοίωση ανθρώπινης συμπεριφοράς από μηχανήματα, προχωρημένη έρευνα για το
πώς οι μηχανές διαβάζουν και ερμηνεύουν τις ανθρώπινες χειρονομίες και
χαρακτηριστικές εκφράσεις του σώματος και τις μεταφέρουν σε υπολογιστικές
επιφάνειες.

Από όλα αυτά που έχουν αναπτυχθεί στο Media Lab ο Νίκολας Νεγροπόντε ξεχωρίζει
τρεις ανακαλύψεις ως τις σημαντικότερες στην ιστορία του. Πρώτα από όλα το
interactive βίντεο και τα πολυμέσα γενικότερα. “To Media Lab είναι το μέρος
όπου γεννήθηκαν τα multimedia”. Έπειτα, τα ψηφιακά παιχνίδια ­ τομέας έρευνας
στον οποίο έχουν δώσει ιδιαίτερη προσοχή ­ πάνω στα οποία βασίστηκε η σειρά
Mindstorms της εταιρείας Lego. “Δημιουργήθηκαν από μία 10χρονη περίοδο έρευνας
πάνω στις μεθόδους μάθησης των παιδιών. Τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από το
παιχνίδι, μαθαίνουν με τρόπους διαφορετικούς από αυτούς που τους υποδεικνύουν
οι μεγάλοι, μαθαίνουν πράττοντας. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο μοντέρνα,
ψηφιακά παιχνίδια, αλλά μια ευκαιρία να θέσουμε σε νέες βάσεις την εκπαίδευση
των πρώτων χρόνων των παιδιών”. Το τρίτο μεγάλο δημιούργημα του Εργαστηρίου,
σύμφωνα με τον Νεγροπόντε, είναι το ηλεκτρονικό χαρτί. Πρόκειται για μια πιο
πρόσφατη εφεύρεση, η οποία υπολογίζει ότι θα γίνει καθημερινό μας αντικείμενο
σε δύο – τρία χρόνια. “Τότε οι οθόνες των υπολογιστών θα έχουν την όψη και την
αίσθηση του χαρτιού ενώ οποιαδήποτε ετικέτα ή συσκευασία θα είναι από μόνη της
μια ψηφιακή οθόνη. Η ίδια η λογική και η μνήμη θα μπορούν να τυπωθούν πάνω σε
οποιοδήποτε αντικείμενο”. Βέβαια ο Νεγροπόντε δεν έχει πάντα δίκιο. Ο άνθρωπος
που γυρνάει στον πλανήτη τις περισσότερες ημέρες του χρόνου παρουσιάζοντας σε
πολιτικούς, επιχειρηματίες και “ισχυρούς” ανθρώπους τα συνεχώς ανανεούμενα
οράματα του Media Lab και τον κόσμο τού αύριο παραδέχεται ότι υπάρχει κάτι που
ακόμα δεν έχει καταφέρει το Εργαστήριο. “Συστήματα αναγνώρισης φωνής και
πολυγλωσσικά προγράμματα. Έχω προβλέψει λανθασμένα την υλοποίησή τους εδώ και
χρόνια. Τώρα όμως υπάρχουν πολλοί παράγοντες που με κάνουν να ελπίζω ότι δεν
απέχουν πολύ ακόμα, όπως για παράδειγμα η ανάγκη για καλύτερη επιφάνεια
εργασίας στα κινητά τηλέφωνα, η ανάγκη πρόσβασης στην τεχνολογία των φτωχών
και αναλφαβήτων, και η ανάγκη να χρησιμοποιούμε υπολογιστές ενώ τα χέρια και
τα μάτια είναι απασχολημένα (όπως όταν οδηγούμε)”.

Πρωτοπόρο

Τα ψηφιακά παιχνίδια είναι μία από τις τρεις σημαντικότερες εφευρέσεις στην ιστορία του εργαστηρίου, που δημιουργήθηκαν έπειτα από 10 χρόνια έρευνας πάνω στις μεθόδους μάθησης των παιδιών και εφαρμόστηκαν στη νέα σειρά “Mindstorms” της εταιρείας Lego. Τα παιδιά μπορούν να κατασκευάσουν απλά ρομπότ που βλέπουν, κινούνται, περπατούν και αντιδρούν σε ό,τι συμβαίνει στο περιβάλλον τους (http://mindstorms.lego.com)

Έτσι, η αφθονία των πρωτότυπων ιδεών, από τη μια, αλλά και η δυνατότητα
πετυχημένης εφαρμογής τους, από την άλλη, καθιστούν το Media Lab πρωτοπόρο
στον κόσμο της τεχνολογίας. Πάνω από όλα όμως, τονίζει ο διευθυντής του, ρόλο
παίζει η αφθονία των ασυνήθιστων ανθρώπων του. “Και με τη λέξη ασυνήθιστοι δεν
εννοώ έξυπνοι. Αυτό είναι το λιγότερο. Το πιο σημαντικό είναι ότι το Media Lab
καλωσορίζει και ενθαρρύνει την αιρετική και διαισθαντική σκέψη, την
καλλιτεχνική έκφραση και τις ανατρεπτικές ιδέες. Το τεράστιο εύρος των τομέων
εξειδίκευσης που αντιπροσωπεύονται στις τάξεις του, η πολυπολιτισμικότητα των
ανθρώπων του και η συνύπαρξη όλων των ηλικιών προσφέρουν τόσο πολλές
διαφορετικές απόψεις που αναπόφευκτα οδηγούν καθημερινά στη γέννηση νέων ιδεών”.