Ρaul Samuelson Η οριακή εκλογή προέδρου δεν είναι το τέλος του κόσμου

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Τη στιγμή που οι αναγνώστες θα διαβάζουν αυτές τις γραμμές, η εκλογική διαμάχη
μεταξύ του Ρεπουμπλικανού υποψηφίου Τζορτζ Μπους Τζούνιορ και του Δημοκρατικού
Αλ Γκορ μπορεί να έχει ή να μην έχει τερματισθεί. Υποχρέωσή μου σε αυτό το
άρθρο είναι να μαντέψω ποια θα είναι η επίδραση της οριακής νίκης ενός από
τους δύο υποψηφίους στην αμερικανική οικονομία την περίοδο 2000-2004 και, κατά
συνέπεια, στην παγκόσμια οικονομία τα επόμενα χρόνια. Οι επιδράσεις αυτής της
διαμάχης στη χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης είναι δευτερεύουσες σε αυτή
την ανάλυση ­ με εξαίρεση βέβαια το γεγονός ότι οι εξελίξεις στη Γουώλ Στρητ
θα επηρεάσουν την επιτοκιακή πολιτική της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων
Πολιτειών και κατά συνέπεια τον παγκόσμιο οικονομικό κύκλο.

Απουσία μεταρρυθμίσεων

Κατ’ αρχήν πρέπει να τονισθεί ότι το οριακό αποτέλεσμα των εκλογών δεν είναι
το τέλος του κόσμου. Η τέλεια συντονισμένη ισότητα κομματικών δυνάμεων στο
Κογκρέσο θα αποτρέψει τη ριζική αλλαγή του σημερινού στάτους κβο. Στην
περίπτωση που ο Τζορτζ Μπους γίνει ο επόμενος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών
δεν θα μπορέσει να περάσει μια μαζική περικοπή της φορολογίας (που θα ωφελήσει
κυρίως την τάξη των ευκατάστατων Αμερικανών στην οποία τυγχάνει να ανήκω).
Στην περίπτωση που στεφθεί νικητής των εκλογών ο Αλ Γκορ δεν θα είναι σε θέση
να ηγηθεί μιας σταυροφορίας εναντίον των πανίσχυρων φαρμακευτικών και άλλων
επιχειρηματικών συμφερόντων που επιδιώκουν χαλαρότερη νομοθεσία προστασίας του
περιβάλλοντος και ρυθμίσεις που θα ικανοποιούν τα συμφέροντά τους. Η απουσία
ριζικών μεταρρυθμίσεων σε μια οικονομία που δεν θα λειτουργούσε σωστά θα ήταν
μια τραγωδία. Τώρα, όμως, συμβαίνει το αντίστροφο. Ποτέ στο παρελθόν η
αμερικανική οικονομία δεν λειτούργησε τόσο καλά, όσο στα χρόνια που στην
προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών βρισκόταν ο Μπιλ Κλίντον. Η ανεργία βρίσκεται
σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Ακόμη και οι μειονότητες ­ οι λιγότερο
ειδικευμένοι, οι μαύροι Αμερικανοί, οι ισπανόφωνοι μετανάστες, οι γυναίκες και
γενικότερα οι μειονεκτούντες ­ διαθέτουν πλέον πολλές ευκαιρίες απασχόλησης.

Η κληρονομιά Κλίντον

Η κατάσταση είναι τόσο καλή, που στην πραγματικότητα είναι παρά πολύ καλή. Η
Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, που βρίσκεται σε κατάσταση
επιφυλακής, επιδιώκει μια ευημερία στην οποία θα απουσιάζει ο πληθωρισμός.
Πριν από τις εκλογές η FED προχώρησε σε σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής με
την ελπίδα να καταπολεμήσει τις πληθωριστικές πιέσεις στη γέννησή τους. Και
τους τελευταίους μήνες οι στατιστικές δείχνουν ότι η κεντρική τράπεζα των
Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί τελικά να πέτυχε να επιβραδύνει τους υπερβολικούς
ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας πετυχαίνοντας παράλληλα να αποφύγει μια
ανώμαλη προσγείωση που μπορεί να εξελισσόταν σε οικονομική ύφεση στην Αμερική
και στις άλλες οικονομίες του πλανήτη.

Δύο σενάρια

Μπους – Γκορ. Όποιος και αν ανακηρυχθεί πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν θα έχει την απαιτούμενη πολιτική δύναμη για να προχωρήσει σε ριζικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις

Ωστόσο, θα υπάρξει μια προβλέψιμη διαφορά στην περίπτωση που ανακηρυχθεί ένας
Ρεπουμπλικανός νικητής των εκλογών. Επιτρέψτε μου να κάνω ορισμένες εκτιμήσεις
και για τις δύο πιθανές εξελίξεις, δηλαδή νίκη του Μπους ή νίκη του Γκορ. Ας
ξεκινήσουμε με το σενάριο νίκης του Μπους. Ιστορικά, οι επενδυτές στη Γουώλ
Στρητ τείνουν να προτιμούν τους Ρεπουμπλικανούς από τους Δημοκρατικούς. Αυτό
συμβαίνει επειδή γνωρίζουν ποιο πολιτικό κόμμα τείνει να λειτουργεί προς
όφελος των φτωχών και της κατώτερης μεσαίας τάξης και ποιο πολιτικό κόμμα
ευνοεί τις ανώτερες εισοδηματικές τάξεις. Μήπως αυτό μας εγγυάται μια
σημαντική ανάκαμψη της χρηματιστηριακής αγοράς της νέας Υόρκης στην περίπτωση
που στεφθεί νικητής ο Μπους; Ίσως, αλλά μόνο σε βραχυπρόθεσμη βάση. Αν
δημιουργηθούν οι συνθήκες για την κατάργηση της φορολογίας ακινήτων και
κληρονομιάς στα τέλη της δεκαετίας, τότε οι κερδοσκόποι και οι μεγαλοεπενδυτές
μπορούν να προσθέσουν ζωή στην τεχνολογική φούσκα της Νέας Οικονομίας. Και
αυτό παρά το γεγονός ότι η ιστορία έχει δείξει πως οι Δημοκρατικοί ήταν πολύ
καλύτεροι για τη Γουώλ Στρητ από τους Ρεπουμπλικανούς.

Αύξηση επιτοκίων

Στους μήνες που θα ακολουθήσουν μετά την ανακήρυξη του Μπους ως προέδρου των
Ηνωμένων Πολιτειών τον Ιανουάριο του 2001, η ανοδική τάση στις τιμές των
αμερικανικών μετοχών μπορεί να αντιστραφεί. Ο λόγος; Παρά το γεγονός ότι οι
περισσότεροι διοικητές της κεντρικής τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών
προτιμούσαν τους Ρεπουμπλικανούς, οι φόβοι τους ότι οι περικοπές της
φορολογίας μπορεί να αυξήσουν τον πληθωρισμό θα οδηγήσει τη FED στην απόφαση
να ξεκινήσει έναν νέο γύρο αύξησης των επιτοκίων. Αυτό είναι ίσως το τελευταίο
πράγμα που χρειάζεται η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης σε φάση που θα
παρουσιάζει έντονα ανοδικές τάσεις. Κατά συνέπεια, προτού ο Μπους ολοκληρώσει
τον πρώτο χρόνο της θητείας του στον Λευκό Οίκο, μια κατάρρευση των τιμών των
μετοχών μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη μακροβιότητα της οικονομικής ανάπτυξης
των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το έλλειμμα

Όταν όμως κάτι πηγαίνει στραβά, τότε πηγαίνει και κάτι άλλο στραβά. Το
τεράστιο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών χρηματοδοτεί τα τελευταία
χρόνια τη συσσώρευση κεφαλαίου, καθώς οι Αμερικανοί καταναλώνουν πλέον σε πολύ
μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι στο παρελθόν. Μια περικοπή της φορολογίας ­ που θα
αυξήσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ­ θα διευρύνει ακόμη περισσότερο
το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Αν αυτό προκαλέσει ένα νέο
ξεφούσκωμα των τιμών των μετοχών, ο φόβος για την πτώση του δολαρίου μπορεί να
αποσταθεροποιήσει τη ισοτιμία του αμερικανικού νομίσματος και να δημιουργήσει
τις προϋποθέσεις για άνοδο του πληθωρισμού. Το άθροισμα των σκέψεών μου είναι
ότι αυτή η εξέλιξη είναι το χειρότερο σενάριο που συνδέεται με μια νίκη του
Μπους.

Μια εκλογή στο νήμα του Γκορ θα κάνει αδύνατη την εφαρμογή της ευρείας
μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας και του νομικού πλαισίου προστασίας του
περιβάλλοντος. Οι υποσχέσεις του για μείωση των τιμών των φαρμάκων θα
συναντήσουν σοβαρές αντιστάσεις από τις πανίσχυρες επιτροπές του Κογκρέσου.
Παράλληλα, τα δικαιώματα των γυναικών στις αμβλώσεις δεν πρόκειται να
πειραχθούν με δεδομένο ότι ο Μπους δεν έχει εξασφαλίσει μια νίκη με σημαντική
διαφορά από τον αντίπαλό του. Εκτός από τα οικονομικά ζητήματα, τρεις από τους
τέσσερις νέους δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα
προέλθουν από τον κεντρώο χώρο με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν μεγάλες
αντιπαραθέσεις με τη Γερουσία. Πολλοί από εμάς θα θεωρήσουμε αυτήν την εξέλιξη
περισσότερο ως ευλογία και λιγότερο ως κατάρα από το οριακό εκλογικό
αποτέλεσμα.

Οι πολίτες στην Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική δεν χρειάζεται, σε
τελευταία ανάλυση, να χάσουν τον ύπνο τους λόγω των τωρινών σπάνιων εκλογικών
εξελίξεων που ταλαιπωρούν την αμερικανική δημοκρατία.

(c) Los Angeles Times Syndicate