Εφιάλτης η ώρα αποπληρωμής των δανείων για μετοχές

Ένας πραγματικός εφιάλτης για μετόχους και τράπεζες – αλλά κυρίως για τους
πρώτους, αφού οι δεύτερες είναι κατοχυρωμένες με διάφορες εγγυήσεις –
αναμένεται να εξελιχθεί στα τέλη του ερχόμενου Φεβρουαρίου, όταν λήγουν πολλά
από τα δάνεια για αγορές μετοχών που δόθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1999. Όπως
είναι γνωστό, τότε και με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος, το ανώτατο όριο
των δανείων αυτής της κατηγορίας ανέβηκε στα 15 εκατομμύρια, από πέντε που
ήταν, και καθορίσθηκε ως πάγια τακτική από την πλευρά των τραπεζών η χορήγησή
τους για διάστημα 18 μηνών. Τότε το μέτρο είχε θεωρηθεί σωτήριο για την
ενίσχυση της ρευστότητας της χρηματιστηριακής αγοράς. Εκ του αποτελέσματος,
όμως, αποδείχθηκε ανίσχυρο να συγκρατήσει την κάθετη πτώση του Γενικού Δείκτη,
ο οποίος έκτοτε καταγράφει το ένα μετά το άλλο τα αρνητικά ρεκόρ. Σήμερα, στη
συντριπτική τους πλειοψηφία, οι μετοχές που είχαν δεσμευθεί τότε ως εγγύηση
για τη λήψη του δανείου έχουν χάσει σημαντικό μέρος της αξίας τους, με
αποτέλεσμα η αναλογία 2 προς 1 (αφού για κάθε δάνειο ύψους 15 εκατομμυρίων
δραχμών δεσμεύονταν μετοχές αξίας 30 εκατομμυρίων) να έχει καταρριφθεί σε
πολλές περιπτώσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, το γεγονός έχει θορυβήσει τράπεζες
και δανειολήπτες και αναζητούνται λύσεις του προβλήματος. Ο στόχος είναι ένας
και μοναδικός: Η επαναφορά τής αναλογίας 2 προς 1, υπό τις σημερινές συνθήκες.

Με δύο τρόπους

Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει με δύο μόνο τρόπους: Είτε με ενίσχυση του αριθμού
των μετοχών, που έχουν δεσμευθεί ως εγγύηση, είτε με εξυπηρέτηση του δανείου
μέσω της κατάθεσης μετρητών. Ήδη, οι τράπεζες ασκούν πιέσεις στους
δανειολήπτες για την τακτοποίηση αυτής της υποχρέωσης, μόνο που οι
χρηματιστηριακοί καιροί δεν είναι και οι πλέον ευνοϊκοί για την τακτοποίηση
αυτής της εκκρεμότητας. Οι ακριβείς διαστάσεις του προβλήματος, αυτή τη
στιγμή, είναι άγνωστες, αφού κανένα από τα πιστωτικά ιδρύματα, μικρά και
μεγάλα, δεν γνωστοποιεί την εμπλοκή του στο θέμα, υπό την έννοια ότι δεν
δημοσιεύει το ύψος των δανείων που έχει χορηγήσει για την αγορά μετοχών. Κοινή
συνισταμένη των απαντήσεων που δίνονται, όταν τίθεται το θέμα, είναι ότι «ως
ποσοστό η συγκεκριμένη κατηγορία δανείων, επί του συνόλου των χορηγήσεών τους,
δεν ξεπερνά το δεύτερο δεκαδικό ψηφίο» (σ.σ.: δηλαδή κάπου μεταξύ 0,01% με
0,09%), ότι πέραν των εξασφαλίσεων υπάρχουν και γίνονται κανονικά οι πάγιες
αποπληρωμές και ότι «οι χορηγήσεις αυτές έγιναν τηρουμένων όλων των τραπεζικών
κριτηρίων».

Εγγυήσεις

Αυτό, με άλλα λόγια, σημαίνει ότι οι τράπεζες έχουν φροντίσει να κατοχυρώσουν
τα συμφέροντά τους μέσω των εγγυήσεων που έχουν δοθεί. Για παράδειγμα, μία από
αυτές τις εγγυήσεις, όπως προκύπτει από σχετική έρευνα που έγινε, εντοπίζεται
στην «καταστρατήγηση», προς τα πάνω, της αναλογίας 2 προς 1, υπέρ των μετοχων
που είχαν δεσμευθεί, από την εποχή χορήγησης των δανείων αυτών. Δηλαδή, για
ένα δάνειο 15 εκατομμυρίων δραχμών είχαν δεσμευθεί, από τότε, μετοχές αξίας
μεγαλύτερης των 30 εκατομμυρίων δραχμών.

Τα παλαιότερα

Φτάνουν όμως αυτές οι επιπρόσθετες εγγυήσεις για να δώσουν λύση στο πρόβλημα;
Και τι έγινε στην περίπτωση των παλαιοτέρων δανείων αυτής της κατηγορίας, που
δόθηκαν με το παλιό ανώτατο όριο των 5 εκατομμυρίων δραχμών; Το πιθανότερο
είναι ότι αυτά δεν αντιμετώπισαν ιδιαίτερα προβλήματα αποπληρωμής, γιατί στο
μεγαλύτερο μέρος τους πρόλαβαν τη χρηματιστηριακή αγορά στις παλιές καλές
ημέρες ή στο μεταίχμιό τους. Στο πρώτο ερώτημα όμως απάντηση δεν μπορεί να
δοθεί εύκολα. Πάντως, πρόθεση των τραπεζών δεν είναι να προχωρήσουν σε
εκποίηση των μετοχών που έχουν μπει ως εγγύηση, γιατί μία τέτοια εξέλιξη,
πέραν όλων των άλλων, θα έχει νέες αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία της
αγοράς. Έτσι, αναζητούνται άλλες λύσεις, όπως προαναφέρθηκε.

Λύσεις «πιλότος»

Οι λύσεις αυτές, βέβαια, θα αποτελέσουν «πιλότο» για την αντιμετώπιση του
ίδιου προβλήματος, κάθε φορά που θα εμφανίζεται, από τον Φεβρουάριο και μετά.
Και αυτό, γιατί μπορεί το πρώτο κύμα των δανείων για αγορά μετοχών που δόθηκαν
από τον Σεπτέμβριο του 1999 και μετά να λήγει σε τρεις μήνες από τώρα (ο λόγος
αφορά βεβαίως στα ληξιπρόθεσμα, τα οποία δεν θα έχουν τακτοποιηθεί με τον έναν
ή τον άλλο τρόπο), όμως στη συνέχεια θα λήγουν και τα δάνεια εκείνα τα οποία
δόθηκαν από τις τράπεζες στο διάστημα που ακολούθησε από τον Σεπτέμβριο και
μετά.

Σήμερα, πάντως, οι αιτήσεις που δέχονται οι τράπεζες για τη χορήγηση τέτοιων
δανείων έχουν περιορισθεί στο ελάχιστο. Και πώς θα μπορούσε να γίνει
διαφορετικά, όταν από τις αρχές του έτους οι απώλειες του Γενικού Δείκτη του
Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν το 40%; Κατά συνέπεια,
η επένδυση καθίσταται επισφαλής και πόσο μάλλον αν στηρίζεται σε δανεισμό.

Όλοι σε αναμονή

Όπως λένε και οι αρμόδιοι τραπεζικοί παράγοντες που παρακολουθούν τις
εξελίξεις στον συγκεκριμένο τομέα, «τώρα πια, με τις τρέχουσες τιμές των
μετοχών οι οποίες έχουν διαμορφωθεί μετά την παρατεταμένη πτώση του
Χρηματιστηρίου, δεν συμφέρει κάποιον να προχωρήσει σε ενεχυρίασή τους, όταν
μάλιστα αποκτήθηκαν σε εξαιρετικά υψηλότερες τιμές». Κατά συνέπειαν, είναι
λογική η κάθετη πτώση των αιτήσεων αυτών. Όλοι τελούν εν αναμονή των
χρηματιστηριακών εξελίξεων τους επόμενους μήνες και προσδοκούν σε βελτίωση του
κλίματος, το οποίο είναι και το μοναδικό «φάρμακο» για την αντιμετώπιση του
προβλήματος, όποιες και να είναι οι διαστάσεις του.

Αν το πρόβλημα σημειωνόταν στις ΗΠΑ

Όποιο και αν είναι τελικώς το μέγεθος του προβλήματος από τις δανειοδοτήσεις
που έγιναν για την αγορά μετοχών όλο το προηγούμενο διάστημα, ένα πράγμα θα
πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Αν η χρηματιστηριακή πτώση των τελευταίων
δεκαπέντε μηνών, που σημειώνεται στη Σοφοκλέους, είχε σημειωθεί στη
χρηματιστηριακή αγορά των ΗΠΑ, για παράδειγμα, τότε το εκεί τραπεζικό σύστημα
θα αντιμετώπιζε σοβαρότατα προβλήματα. Κι αυτό γιατί, στις ΗΠΑ, η επένδυση
στην κεφαλαιαγορά έχει συνδυασθεί, σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, με τον τραπεζικό
δανεισμό.

Αντιθέτως, στην Ελλάδα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, τα κεφάλαια που
κατευθύνθηκαν προς τη Σοφοκλέους προέρχονταν από την ανεξάντλητη, όπως
αποδεικνύεται, δεξαμενή των αποταμιεύσεων.

Αν και στην Ελλάδα συνέβαινε ό,τι στις ΗΠΑ, τότε και έπειτα από αυτή την
κατακόρυφη πτώση του Χρηματιστηρίου, σήμερα θα είχαμε τεράστια προβλήματα.
Ευτυχώς, τέτοιο ενδεχόμενο δεν υπάρχει – ούτε καν σε θεωρητικό επίπεδο – και
σήμερα οι έχοντες σχέση με το θέμα καλούνται να το λύσουν με σαφώς πιο «καθαρό μυαλό».

Τα δάνεια στους επιχειρηματίες

Δάνεια για την αγορά μετοχών δεν πήραν μόνο οι μικροί ιδιώτες επενδυτές. Οι
τράπεζες, εφαρμόζοντας σχετική απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος, προχώρησαν
και σε δανειοδοτήσεις επιχειρηματιών, προκειμένου να κρατήσουν το ποσοστό της
παρουσίας τους στο μετοχικό κεφάλαιο μιας εταιρείας πάνω από το 5% και αν
θέλουν να αυξήσουν ή να σταθεροποιήσουν τη συμμετοχή τους. Και στην προκειμένη
περίπτωση ισχύει ό,τι και παραπάνω, αφού η πτώση του χρηματιστηρίου «χτύπησε»
τους πάντες, μικρομετόχους και μεγαλομετόχους, το ίδιο. Μόνο που στη
συγκεκριμένη κατηγορία υπάρχει μία σημαντική διαφοροποίηση. Η χρονική διάρκεια
αποπληρωμής των δανείων που δόθηκαν στους επιχειρηματίες, για τον σκοπό που
περιγράφηκε παραπάνω, κυμαίνεται μεταξύ 5 και 7 ετών ετών. Τουλάχιστον αυτό
προκύπτει από την καθημερινή τραπεζική πρακτική.

Κατά συνέπεια, τα δάνεια αυτά καθίστανται ληξιπρόθεσμα αργότερα και η επίλυση
του όποιου προβλήματος δεν είναι του παρόντος. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση
πάντως, τα αρμόδια τραπεζικά στελέχη υποστηρίζουν ότι «τα δάνεια που δόθηκαν
γι’ αυτό το σκοπό είναι πολύ μικρά, ως ποσοστό επί του συνολικού όγκου των
χρηματοδοτήσεων», και επιπροσθέτως τονίζουν ότι «τα κριτήρια που λήφθηκαν
υπόψη ήταν ιδιαιτέρως αυστηρά». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι:

α) οι χρηματοδοτήσεις έγιναν μέσα στα επιτρεπόμενα όρια,

β) εκτιμήθηκε η συνολική σχέση των επιχειρηματιών αυτών με την τράπεζα
(σ.σ.: δηλαδή αν υπήρχαν κι άλλου είδους συναλλαγές με τον συγκεκριμένο
επιχειρηματία και τι είδους).

γ) διερευνήθηκε στο σύνολό της η σύνθεση του χαρτοφυλακίου τους.

Τα κριτήρια αυτά, αναλογικά, λήφθηκαν υπόψη και στη δανειοδότηση των μικρών
ιδιωτών επενδυτών. Οι τράπεζες στο σύνολό τους τονίζουν ότι τα δάνεια αυτά δεν
δόθηκαν σε καμία περίπτωση για την στήριξη των μετοχων, τονίζοντας ότι η
απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος ήταν σαφής επ’ αυτού του θέματος.