Πώς το σχέδιο ΜΑΝΝΑ καταβρόχθισε την Αντίσταση…

Δύο φορές ο Γρηγόρης Φαράκος έφτασε μέχρι τον θάνατο, βαριά τραυματισμένος
σε μάχες, την πρώτη, τον Δεκέμβριο του ’44 και, τη δεύτερη, κατά τη διάρκεια
του εμφυλίου πολέμου.

Η πορεία του ήταν βασανιστική, την εποχή της Εθνικής Αντίστασης και στα
«πέτρινα» χρόνια που ακολούθησαν. Ίσως, η τελευταία του περιπέτεια, στη
διάρκεια της δικτατορίας, στα… λευκά κελιά των φυλακών της Κέρκυρας, να ‘ταν
και η πλέον… ανώδυνη. Ως διευθυντής ­ μετά τη Μεταπολίτευση ­ του
«Ριζοσπάστη» και αργότερα γραμματέας του ΚΚΕ, στη θέση που κατείχε για δύο
δεκαετίες ο Χαρίλαος Φλωράκης, έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στις εξελίξεις στην
Αριστερά.

Με τη διάσπαση του ΚΚΕ, το ’91, τάχθηκε στο πλευρό του Συνασπισμού, αυτού
που έμεινε πλέον μετά την αποχώρηση του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Από τότε, χωρίς να τον συγκινεί ιδιαίτερα το πολιτικό σκηνικό που άρχισε να
δημιουργείται, άρχισε να μελετά σε βάθος την πολιτική ιστορία της δεκαετίας
του ’40, κυρίως τη δράση της Αριστεράς.

Μια σειρά από βιβλία που έγραψε, ήρθαν και τάραξαν ­ με πολλά νέα στοιχεία
­ τα νερά στον χώρο των «δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων».

Προκάλεσε θετικά σχόλια αλλά και αντιδράσεις, γεγονός που τον οδήγησε να
συνεχίσει με ακόμα μεγαλύτερο πάθος την ιστορική έρευνα σε αρχεία που
προέρχονται από το ΚΚΕ, σε αρχεία πολλών πολιτικών, σ’ εκείνα που υπάρχουν στο
υπουργείο Εξωτερικών και στον Στρατό κ.ά.

Ίσως, η πλέον ολοκληρωμένη του εργασία ­ ογκώδης, αφού φτάνει τις 1.000
σελίδες ­ είναι αυτή που πρόκειται να κυκλοφορήσει σε δύο τόμους από τις
εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα» με τίτλο «Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία». Περιλαμβάνει
μυστικές εκθέσεις ­ ανάμεσά τους και την πολυσέλιδη έκθεση του κορυφαίου
επιτελικού στρατιωτικού του ΕΛΑΣ Θεόδωρου Μακρίδη ­ σπάνια ντοκουμέντα,
άγνωστα πρακτικά συνεδριάσεων, που αφορούν κυρίως στην περίοδο ’41-45 και
πολλά ανέκδοτα έγγραφα της εποχής. Ασφαλώς και η ανάλυση που συνοδεύει την
παρουσίαση όλων αυτών των ντοκουμέτων θα προκαλέσει αντιδράσεις. Ο κ. Φαράκος
ανοίγει εκ των πραγμάτων ένα νέο κύκλο συζητήσεων για το «αν, πώς και γιατί» η
Αριστερά διεκδίκησε την εξουσία, την περίοδο της δεκαετίας του ’40, με τον
ΕΛΑΣ. «Δεν σκορπίσαμε, τρομοκρατημένοι σαν πρόβατα, στον πόλεμο που απογύμνωνε
αξίες. Χωρίς να το υπολογίσουμε», γράφει, «χωρίς να το καλοσκεφθούμε, βάλαμε
την τιμή μας στην Αντίσταση. Διακηρύξαμε αρχές, τις πιστέψαμε, δεν τις
ξεχάσαμε. Κι επιχειρήσαμε με αυτές να φτιάξουμε τον κόσμο. Αυτή η συμμετοχή
δίνει το θάρρος της αμφιβολίας για όσα πράξαμε, άρα και της καταγραφής τους.
Γιατί, άραγε, πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να είμαστε ειλικρινείς απέναντι στην
ιστορία, φοβούμενοι τη διάψευση του εαυτού μας;».

Ο κ. Φαράκος επισημαίνει ακόμα στα δύο νέα του βιβλία πως «διαβάζοντας
σήμερα τα κείμενα των περισσότερων αγωνιστών του ΕΑΜ, η κύρια αίσθηση που
αποκομίζω είναι η πικρία τους, γιατί τόσοι αγώνες, τόσες ανείπωτες θυσίες δεν
στέφθηκαν από την κατάκτηση της εξουσίας». Αναρωτιέται αν οι πικρίες αυτές
είναι δικαιολογημένες και θέτει πολλά ερωτήματα. Ωστόσο, για ένα ζήτημα είναι
βέβαιος: «Πιστεύω ακράδαντα ότι το μεγάλο έργο του ΕΑΜ, των κομμουνιστών μέσα
σ’ αυτό, ήταν πως χτύπησε κατακέφαλα τον ραγιαδισμό, οργάνωσε τον παλλαϊκό
ξεσηκωμό κατά των κατακτητών. Αυτή την προσφορά, κανείς και τίποτα δεν μπορεί
να μειώσει».

Ποια θα ήταν η Ελλάδα αν δεν είχε αναμειχθεί στρατιωτικά τον Δεκέμβριο του
’44 ο αγγλικός παράγων; Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι «θα ‘χαμε γίνει Αλβανία,
ίσως Βουλγαρία». Άλλοι πιστεύουν ότι «εθνικά δεν θα είχαμε ακρωτηριασθεί και
δεν θα ‘χαμε χάσει τη μισή Κύπρο».

«ΤΑ ΝΕΑ» προδημοσιεύουν από σήμερα αποσπάσματα από το δίτομο έργο του Γρηγόρη Φαράκου «Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα» και περιλαμβάνει σπάνια ντοκουμέντα. Ο πρώην βουλευτής και πρώην γραμματέας του ΚΚΕ συνεχίζει την έρευνα για τη δεκαετία του ’40 και την Αριστερά

Η ιστορία, ωστόσο, δεν γράφεται με υποθέσεις. Ο Γρηγόρης Φαράκος το γνωρίζει
και στα βιβλία του καταθέτει σπάνια έγγραφα που καταγράφουν τη βρετανική
εμπλοκή στην Ελλάδα, αφήνοντας τον αναγνώστη να βγάλει συμπεράσματα.

Αναφέρεται στο αγγλικό ­ στην ουσία ­ σχέδιο ΚΙΒΩΤΟΣ που φαινομενικά είχε
στόχο την εκδίωξη, με απώλειες, των Γερμανών από την Ελλάδα και, στη συνέχεια,
επισημαίνει ότι αυτό παραμερίστηκε για εφαρμοσθεί ένα άλλο σχέδιο, το ΜΑΝΝΑ,
που επέβαλε την αγγλική παρουσία στον τόπο μας.

Ουσιαστικά πρόκειται για «τον γενικό σχεδιασμό του Τσόρτσιλ να μεταφέρει
αμέσως, μετά την αποχώρηση των Γερμανών, ικανό αριθμό στρατευμάτων στην Ελλάδα
για να εξασφαλίσει τον έλεγχό της». «Η βρετανική κυβέρνηση είχε, από το
φθινόπωρο του 1943, προσανατολισθεί στην προετοιμασία του σχεδίου ΜΑΝΝΑ. Όσα
επακολούθησαν και ο τρόπος που εξελίχτηκε η εφαρμογή του σχεδίου ΚΙΒΩΤΟΣ
ενίσχυσαν τη βεβαιότητά της για την ανάγκη του. Τέλη Αυγούστου 1944, ο
αρχιστράτηγος του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ) Ουίλσον παρουσίασε το
σχέδιο στον Τσόρτσιλ, που το ενέκρινε. Ύστερα από μερικές μικροαλλαγές ως προς
το χρόνο έναρξής του και τον αριθμό των δυνάμεων που θα διατεθούν,
διαμορφώθηκε, με Διοικητή τον Ρ. Σκόμπι, η “Δύναμις 140” (10.000 άνδρες), που
σταδιακά θα μεταφερόταν στον ελλαδικό χώρο.

Το πλήρες σχέδιο ΜΑΝΝΑ κρατείται απολύτως μυστικό. Δεν πρέπει, ιδιαίτερα, να
ξέρουν τίποτα οι ελληνικές αντιστασιακές, πριν απ’ όλα, και κυρίως οι Εαμικές
δυνάμεις, ούτε καν η ελληνική κυβέρνηση. Η έκταση και οι στόχοι του θα
αποκαλύπτονται στην πορεία, όσο θα εκτυλίσσεται, βαθμιαία, η εφαρμογή του. Ο
Τσόρτσιλ ειδοποιεί μόνον τον Ρούζβελτ και, όταν εκείνος καθυστερεί να στείλει
απάντηση – έγκριση, αδημονεί. Τελικά, η καταρχήν έγκρισή του επισημοποιείται
στη Διάσκεψη Τσόρτσιλ – Ρούζβελτ στο Κεμπέκ (17-27 Αυγούστου). Στη σοβιετική
κυβέρνηση δεν κοινοποιείται το συγκεκριμένο σχέδιο. Υπάρχουν όμως σαφείς
διαβεβαιώσεις, μέσω διπλωματών, ότι ο σοβιετικός στρατός δεν πρόκειται να
εισέλθει σε ελληνικό έδαφος και ο Στάλιν δεν διαφωνεί για την είσοδο των
βρετανικών δυνάμεων. Βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή του σχεδίου ΜΑΝΝΑ είχε
τεθεί από τον ίδιο τον Τσόρτσιλ ­ όπως προκύπτει και από τις αγγλικές
αρχειακές πηγές ­ να μην εμπλακούν αγγλικά τμήματα σε συγκρούσεις με τους
αποχωρούντες Γερμανούς. Έτσι η μικρή αναβολή στην αποχώρησή τους μετέθεσε και
την έναρξη εφαρμογής του για τις πρώτες μέρες Οκτωβρίου. Η “Δύναμις 140”
αποβιβάζει το πρώτο μηχανοκίνητο τμήμα της, με Διοικητή τον Τζέλλικο, στον
Άραξο (Πελοπόννησο). Αυτό προωθείται προς βορρά, στο βαθμό που συντελείται ­
και τουλάχιστον μια μέρα μετά απ’ αυτή ­ η αποχώρηση των Γερμανών. Με κυνικό
(ίσως, θα ‘λεγα, και κάπως αυτοσαρκαστικό) τρόπο, ο Γούντχαουζ εξηγεί ότι τους
καθυστερούσαν “τα προβλήματα ανεφοδιασμού και επικοινωνιών” και… “η
ενθουσιώδης υποδοχή που συναντούσαν”. Στην Αθήνα, Βρετανοί αλεξιπτωτιστές
πέφτουν τρεις μέρες μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Ο Ουίλσον τηλεγραφεί
μόλις στις 15 Οκτωβρίου για την απελευθέρωση της Αθήνας, όταν “το κύριο σώμα
της επιχείρησης ΜΑΝΝΑ μπαίνει από αέρος και θαλάσσης”. Στο μεταξύ, ο Τζέλλικο
προχωρεί στον κύριο κορμό της Ελλάδας, ακολουθώντας την ίδια μέθοδο,
φροντίζοντας, δηλαδή,… να θέτει εαυτόν μακράν του εχθρού! Εξάλλου, το Γ.Σ.
του ΕΛΑΣ συμπεριφέρεται απέναντί του συγκαταβατικά, τον διευκολύνει, μάλιστα,
ώστε εκείνος να βρίσκει ελεύθερο το δρόμο του. Σε διαταγές του Γ.Σ.
υποδεικνύεται: “Κινείται φάλαγξ… υπό ΤΖΕΛΙΚΟ… Παρέχητε εις αυτόν πάσαν
δυνατήν συνδρομήν… ίνα… επιτύχη την μετά γερμανικών οπισθοφυλακών επαφήν”.
Αυτήν όμως ακριβώς την επαφή (=σύγκρουση) ο Τζέλλικο απέφευγε. Και όταν
εκείνος, κινούμενος προς Δυτική Μακεδονία, ζητάει να του καλύψουν τα πλευρά,
το Γ.Σ. διαθέτει την απαραίτητη δύναμη, ενώ, ταυτόχρονα για να είναι σίγουρο
για την αποτελεσματική καταδίωξη των Γερμανών, διατάσσει τις μονάδες του να
κινηθούν “προς Κοζάνην με πάσας διαθεσίμους δυνάμεις των”. Συμπερασματικά:
Στις επιχειρήσεις Φεβρουαρίου – Οκτωβρίου 1944 του ελλαδικού χώρου, έβαζε ή
προσπαθούσε να βάλει τη σφραγίδα του το αγγλικό σχέδιο ΚΙΒΩΤΟΣ (και, σε ένα
βαθμό, η “συνέχειά” του­ το ΜΑΝΝΑ). Αυτό επηρέασε σημαντικά και τις κατά το
ίδιο χρονικό διάστημα στρατιωτικές ενέργειες του ΕΛΑΣ.

Παρθενώνας – Άγγλοι. Τον Δεκέμβριο του ’44 οι Βρετανοί στρατιώτες χρησιμοποίησαν ακόμα και την Ακρόπολη στις μάχες τους με τον ΕΛΑΣ

Όχι όμως απόλυτα, ή καθοριστικά. Ήσαν πολύ περισσότερες, πολλαπλάσιες, οι
πολεμικές του δραστηριότητες, που διεξάγονταν αυτόνομα και αυτόβουλα, εκτός
ΚΙΒΩΤΟΥ, μέσα, βέβαια, στα γενικά πλαίσια των αναγκών του συμμαχικού αγώνα. Η
διαπλοκή των σχεδίων του Γ.Σ. του ΕΛΑΣ με το ΚΙΒΩΤΟΣ (που, υποτίθεται, είχαν
κοινό στόχο: την εκδίωξη των Γερμανών από την Ελλάδα, με όσες το δυνατό
μεγαλύτερες απώλειές τους) αναπτυσσόταν σε κλίμα έλλειψης εμπιστοσύνης και
αυξάνουσας καχυποψίας των δύο πλευρών.

Οι Άγγλοι, αποκρύπτοντας τις πίσω από το σχέδιο πολιτικές τους επιδιώξεις,
ακόμα και τις προβλεπόμενες, στη βάση αυτού, στρατιωτικές τους ενέργειες,
παρέβαιναν τις υποχρεώσεις τους ως προς την παραχώρηση οπλισμού και λοιπών
εφοδίων στον ΕΛΑΣ. Από την ηγεσία, επίσης, του ΕΛΑΣ και τις επιτελικές της
υπηρεσίες υπήρξαν απόπειρες να “ξεγελασθεί” ο αντίπαλος ή να “υποκλαπούν”
σχέδιά του.

Δεν είναι, επομένως, υπερβολή να ειπωθεί: Η γύρω από το σχέδιο ΚΙΒΩΤΟΣ
διελκυστίνδα ­ αν, πού, πότε και πώς αυτό θα εφαρμοσθεί ­ αποτέλεσε τη
στρατιωτική έκφραση της διαρκώς οξυνόμενης διαπάλης των δύο πλευρών για την
πραγματοποίηση των πολιτικών τους επιδιώξεων. Πιο απλά: της αντιπαράθεσης για
την κατάκτηση της μελλοντικής εξουσίας».

Οι Βρετανοί πράκτορες

Στέφανος Σαράφης. Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ (με υπογραφή Σαράφη) ενημερώνει την 9η Μεραρχία (Μακεδονίας) για τους Άγγλους πράκτορες

Στην έκθεση του επιτελικού αξιωματικού του ΕΛΑΣ Θεόδωρου Μακρίδη, που φέρνει
στο φως ο Γρηγόρης Φαράκος, υπάρχουν πολλές αναφορές στους Βρετανούς
πράκτορες. Σε μία απ’ αυτές τονίζεται:

«Οι Βρετανοί πράκτορες [οι παρουσιαζόμενοι ως εκπρόσωποι του Στρατηγείου Μέσης
Ανατολής (Μ.Α.)] σκοπίμως επεδίωκον να επιτυγχάνουν, αφ’ ενός, ασαφή και
αόριστον έγγραφον διατύπωσιν των κειμένων τών εκάστοτε συναπτομένων συμφωνιών
όσον αφορά τας υποχρεώσεις του Στρατηγείου Μ.Α. και αφ’ ετέρου, την σαφή,
κατηγορηματικήν και μετά λεπτομερειών διατύπωσίν των όσον αφορά τας
υποχρεώσεις του Γενικού Στρατηγείου (Γ.Σ.) του ΕΛΑΣ, ίνα, όταν οι εκπρόσωποι
του ΕΛΑΣ διεμαρτύροντο διά παράβασιν των προφορικώς υπεσχημένων, δύνανται
(όπως π.χ. εις Κούτσαινα) να αντιτάξωσι το επιχείρημα: “το Στρατηγείον Μ.Α.
ετήρησε και τηρεί πλήρως όλας τας συμφωνίας και όλας τας εν αυταίς υποχρεώσεις
του προς τον ΕΛΑΣ, ενώ αντιθέτως το Γ.Σ. του ΕΛΑΣ δεν τηρεί τας ιδικάς του”.

Οι Βρετανοί πράκτορες προθύμως απεδέχοντο και εξεπλήρουν αιτήσεις του Γ.Σ.
βασιζομένας εις ανειλημμένας συμβατικάς υποχρεώσεις του Στρατηγείου Μ.Α. και
εφαίνοντο εύθικτοι εις πάντα υπαινιγμόν περί σκοπίμου παραβάσεώς των.»

«Διαίρει και βασίλευε»

Τσώρτσιλ – Δαμασκηνός. Οι Άγγλοι έχουν κερδίσει τον «πρώτο γύρο». Με τη σιγουριά ότι ο ΕΛΑΣ νικήθηκε από τα στρατεύματά του, ο Άγγλος ηγέτης επισκέπτεται την Αθήνα το Δεκέμβρη του ’44

Η πολιτική των Άγγλων στη δεκαετία του ’40 ­ όπως άλλωστε ήταν και στις Ινδίες
­ στηρίχθηκε στην τακτική τού «διαίρει και βασίλευε»

Γράφει σχετικώς ο Γρηγόρης Φαράκος:

«Οι Γερμανοί πέτυχαν, σε ικανοποιητικό βαθμό, να εκμεταλλευθούν προς όφελός
τους τις συγκρούσεις ΕΔΕΣ – ΕΛΑΣ. Τροφοδοτώντας με κατάλληλες προπαγανδιστικές
αναφορές ή “διαρροές”, αλλά και συγκεκριμένους επιχειρησιακούς ελιγμούς, τις
εναντίον αλλήλων κατηγορίες για συνεργασία μαζί τους, κατάφερναν να διευρύνουν
το μεταξύ των δύο πλευρών χάσμα, να οξύνουν τις αντιπαραθέσεις και, επομένως,
να διασπούν και να αδυνατίζουν τον εναντίον τους αγώνα των ανταρτών. Δεν ήταν
όμως μικρότερη η εκμετάλλευση της διαμάχης, με την καθοριστική παρέμβαση σε
αυτή των Άγγλων. Αποδείχθηκε, μάλιστα, πολύ σημαντική από τη σκοπιά των
μόνιμων και μελλοντικών στόχων τους στα ελληνικά πράγματα.

Δεν ισχυρίζομαι ότι εκείνοι προκάλεσαν τις συγκρούσεις ή συνειδητά εξώθησαν σε
αυτές (αν και ορισμένοι το υποστηρίζουν ή το υπαινίσσονται). Είναι όμως
γεγονός ότι ο τρόπος που η αγγλική πολιτική εκφραζόταν και εφαρμοζόταν ως προς
την ελληνική αντίσταση ­ άμεσα ή μέσω των κύκλων του Καΐρου και, ειδικότερα,
μέσω των εκπροσώπων της ΒΣΑ στα ελληνικά βουνά ­ κάθε άλλο, παρά συνέτεινε, με
την έκδηλα μεροληπτική υπέρ των αντιεαμικών δυνάμεων στάση, στη μείωση της
εθνικής δυσπιστίας. Με τη έναρξη των εχθροπραξιών, οι επιπτώσεις μιας τέτοιας
μεροληπτικής στάσης έγιναν ιδιαίτερα αρνητικές. Η βιασύνη να επιρριφθούν οι
ευθύνες αποκλειστικά στον ΕΛΑΣ, οι φανερές ή κρυφές απόπειρες να ενισχυθούν
μονομερώς, με όπλα και τρόφιμα, οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ βάθαιναν την ένταση και
αντιπαράθεση. Ακόμα και αν γίνει αποδεκτό ότι η αγγλική πολιτική επιθυμούσε
την εκτόνωση του εμφυλίου πολέμου και την ειρήνευση, οι πρωτοβουλίες των
παραγόντων της, στο πρώτο, μαλιστα, διάστημα, δεν μπορούσαν αν καρποφορήσουν.

Έτσι, ήταν επόμενο να πέσει στο κενό η πρώτη “έκκληση” του Γούντχαουζ για
κατάπαυση του πυρός που απευθύνθηκε (16.10.1943) προς το Γενικό Στρατηγείο
(Γ.Σ.) του ΕΛΑΣ και την Κ.Ε. του ΕΑΜ, όπου, επιπλέον, ήταν έκδηλη η εναντίον
τους προκατάληψη: “Η τακτική σας βοηθεί τον Άξονα και αδυνατίζει την πολεμικήν
προσπάθειαν των Συμμάχων… Άμα τη παύσει των εχθροπραξιών, η Συμμ. Στρατ.
Αποστολή θα προβή εις σύγκλησιν συσκέψεως προς διακανονισμόν της διενέξεως”.

Ήταν φυσικό, ο φόνος του Νεοζηλανδού ανθυπολοχαγού Χάμπαρντ από Ελασίτικη
σφαίρα, στις πρώτες επιχειρήσεις για διάβαση του Αχελώου, να βαρύνει το κλίμα
των Αγγλο-Εαμικών σχέσεων. Ωστόσο, πολύ γρήγορα, από τότε κιόλας, με έρευνες
των αγγλικών υπηρεσιών, διαπιστώθηκε πως επρόκειτο για τυχαίο συμβάν, για
παρεξήγηση κατά την ανταλλαγή πυρών.

Αγγλική εντολή. Η φωτοτυπία είναι από το σχέδιο που ετοίμασε ο στρατός, αποδέχθηκε ο Γεώργιος Παπανδρέου, κατά τις εντολές των Βρετανών, και αφορούσε στην αποστράτευση των ανταρτών

Άλλωστε, οι υπεύθυνες ανώτερες Διοικήσεις του ΕΛΑΣ ενήργησαν σύντομα και
αποφασιστικά την έρευνα και τον καταλογισμό ευθυνών για το επεισόδιο και
κοινοποίησαν τα έγγραφά τους στη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή (ΣΣΑ):
“Υπεύθυνοι ανωτέρω πράξεως να συλληφθώσι αμέσως και να παραπεμφθώσι ενώπιον
Στρατοδικείου τας εργασίας του οποίου θέλει παρακολουθήση το Γεν. Στρατηγείον
και η Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή” (Το Γ.Σ. προς την ΧΙΙΙ Μεραρχία,
14.10.43). “Αναφέρατε συνθήκας υφ’ ας έλαβον χώραν ανωτέρω λυπηρά γεγονότα και
θέσατε υπό περιορισμόν υπευθύνους” (Κατεπείγουσα διαταγή ΧΙΙΙης Μ.).

Είναι χαρακτηριστιό, μάλιστα, πως η Διοίκηση του ΕΛΑΣ αποδεικνύει, με
ειλικρίνεια, ότι παίρνει όλα τα μέτρα για αποφυγή παρόμοιων, στο μέλλον,
δυσάρεστων περιστατικών, ανακοινώνοντάς τα στους Βρετανούς: “Κατόπιν του φόνου
Άγγλου υπολοχαγού Χούμπαρτ,… ΣΣΑ ανεκοίνωσεν ημίν ότι… διακόπτεται η
χορήγησις υλικών… Λάβητε μέτρα αντιμετωπίσεως εφοδιασμού σας… Λάβητε μέτρα
δι’ αποφυγήν παντός επεισοδίου” (Το Γ.Σ. προς “απάσας Μεραρχίας, τηλεφωνικώς”,
17.10.43). “Εις τας εν γένει μετά των Άγγλων σχέσεις μας δεν πρέπει να
λησμονήτε ότι και αν προς στιγμήν εμφιλοχωρούν παρεξηγήσεις και δημιουργούνται
πικρίαι, η συμπεριφόρα απέναντι των συμμάχων μας επιβάλλεται ουχ ήττον να
είναι πάντοτε άψογος”. (Το Γ.Σ. προς όλες τις μονάδες του, 28.12.43).

Παρόμοια στάση του ΕΛΑΣ δεν δικαιολογούσε, επομένως, τις μεγάλες διαστάσεις
που προσδόθηκαν στο φόνο του Χάμπαρτ (η εκμετάλλευση του συμβάντος συνεχίζεται
μέχρι σήμερα από ορισμένους αντιεαμικούς συγγραφείς). Πολύ περισσότερο, δεν
δικαιολογούνταν η αναγωγή του σε βασικό πολιτικό επιχείρημα κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ,
όπως έγινε τότε και από τον ίδιο τον Τσώρτσιλ μέσα στο αγγλικό Κοινοβούλιο.
Αντίθετα, η επιμονή στη διόγκωσή του θα μπορούσε να υποδηλώνει την προσπάθεια
της αγγλικής πολιτικής να δικαιώνει με κάθε πρόσχημα τη δεδομένη μεροληπτική
υπέρ του ΕΔΕΣ στάση της. Για να αντιμετωπίσει τις φανερές αυτές διαθέσεις της,
η ηγεσία του Εαμικού κινήματος κοινοποιούσε, όπως σημείωσα, όλες τις ενέργειές
της που απέβλεπαν στην αποτροπή προστριβών του ΕΛΑΣ με τους Άγγλους.
Ειδοποιούσε τον Γούντχαουζ να μη μετακινηθεί μόνος, μέσα από περιοχές
πολεμικών επιχειρήσεων, έστω κι αν δήλωνε ότι αυτό γίνεται “υπό ιδίαν του
ευθύνην”. Και ζητούσε να μεταδοθεί η προειδοποίησή της και στο ΣΜΑ,
προσθέτοντας: «Παρουσία αρχηγού Αγγλικής Αποστολής εις Αρχηγείον Ζέρβα,
συμπολεμούντος μετά Γερμανών εναντίον μας, δημιουργήση δυσάρεστον εντύπωσιν
μεταξύ στρατευμάτων ΕΛΑΣ και ελληνικής κοινής γνώμης” (Το Γ.Σ. ΕΛΑΣ προς ΣΣΑ,
18.10.43)».