Τι μπορούμε να τρώμε ακόμη χωρίς… να κινδυνεύουμε

Μοσχάρια, αγελάδες, χοίροι, πουλερικά, ψάρια… Δεν υπάρχει λόγος πανικού: η
σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια δεν βρίσκεται ακόμα σε όλα τα πιάτα. Στις μέρες μας,
όμως, καλό είναι να μην κάνει πλέον κανείς τις αγορές του με κλειστά τα μάτια.
Η κρίση των τρελών αγελάδων δεν θέτει στο μικροσκόπιο μόνο τις μεθόδους
παραγωγής τροφίμων αλλά και τις διατροφικές μας συνήθειες.

Οι Γάλλοι ανακάλυψαν με φρίκη τις τρομερές εικόνες των νεαρών συμπατριωτών
τους που έπεσαν θύματα της νέας παραλλαγής της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Και
αυτό, τη στιγμή που τα πρώτα αποτελέσματα της εκστρατείας εξετάσεων
απεκάλυπταν πολυάριθμες περιπτώσεις σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας. Ο γαλλικός
λαός θεωρούσε εαυτόν προστατευμένο πίσω από την αρχή της πρόληψης, το εμπάργκο
στο βρετανικό βοδινό κρέας και τα πιστοποιητικά περί γαλλικής προέλευσης.
Τώρα, συνειδητοποιεί ότι το κακό τον έχει περιλάβει. Το φάντασμα της
επικίνδυνης διατροφής, που τροφοδοτείτο τακτικά εδώ και χρόνια από διαδοχικά
σήματα συναγερμού ­ μοσχαράκια με ορμόνες, κοτόπουλα με διοξίνες, λιστερίαση ­
αποκτά τρομακτικές διαστάσεις.

Το 1996, όταν οι βρετανικές αρχές αποκάλυψαν τη σχέση μεταξύ της σπογγώδους
εγκεφαλοπάθειας και της νέας παραλλαγής της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, οι
πωλήσεις του βοδινού κρέατος σημείωσαν κατακόρυφη πτώση. Οι καταναλωτές είχαν
τότε στραφεί στα πουλερικά και το χοιρινό. Δεν συμβαίνει το ίδιο σήμερα: πέρα
από τις πωλήσεις βοδινού κρέατος, κατακόρυφη πτώση σημειώνουν και οι πωλήσεις
πουλερικών και χοιρινού. Στο μεταξύ, ο καταναλωτής ανακάλυψε ότι τα ζώα που
εκτρέφονται βιομηχανικά απορροφούν το 80% της παραγωγής ζωικών αλεύρων. Τα
άλευρα αυτά έχουν γίνει, για το ευρύ κοινό, συνώνυμο της τρελής αγελάδας.

Αυτή τη φορά, τα τείχη της εμπιστοσύνης κατέρρευσαν μονομιάς, πυροδοτώντας μία
συλλογική ψύχωση. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα πανικού, τα ορθολογικά
επιχειρήματα περνούν απαρατήρητα.

Μάταια, υπενθυμίζουν οι ειδικοί ότι τα πουλερικά, όπως εξάλλου και τα ψάρια,
δεν μπορούν να προσβληθούν από το σωματίδιο που ενοχοποιείται ως αίτιο της
νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Ότι τα επικίνδυνα εντόσθια των βοοειδών έχουν
αποσυρθεί από το κύκλωμα. Ότι το κόκκινο κρέας αποτελείται από μύες που δεν
μεταδίδουν το ύποπτο σωματίδιο. Και ότι, σε ό,τι αφορά τα βοοειδή, τα πιο
μεγάλα ρίσκα πάρθηκαν πριν από το 1996. Οι γνώμες των ειδικών δεν καθησυχάζουν
πλέον κανένα.

Το 1996, ο Γάλλος πρόεδρος εκτιμούσε ότι δεν υπάρχει «καμία αξιόπιστη
επιστημονική μαρτυρία» που να αποδεικνύει ότι η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια
απειλεί τον άνθρωπο, και ότι έπρεπε να γίνεται λόγος «για τρελό Τύπο και όχι
για τρελή αγελάδα»· σήμερα, εμφανίζεται ως ένθερμος οπαδός της απόλυτης
απαγόρευσης των ζωικών αλεύρων ­ ένα μέτρο που ήταν εξίσου επιβεβλημένο πριν
από τέσσερα χρόνια. Αυτή η κακοφωνία στην κορυφή του κράτους, εντείνει την
ανησυχία του κοινού.

Αν οι πολίτες δεν ξέρουν σήμερα τι να φάνε, δεν ευθύνεται μόνο ο φόβος της
σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας. Ευθύνεται ­ κυρίως ­ το γεγονός ότι η τροφική
παραγωγή έχει περάσει από τα χέρια των αγροτών σε εκείνα των βιομηχάνων. Το
περιεχόμενο του πιάτου μας τελεί πλέον υπό τον έλεγχο γιγαντιαίων ομίλων, που
διέπονται από τους οικονομικούς νόμους της μαζικής παραγωγής.

Αναζητώντας την ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή, καταλήξαμε να απαιτούμε από τα
ζώα περισσότερα από όσα μπορούν να δώσουν. Παραβήκαμε τους νόμους της φύσης,
αρχικά επιλέγοντας τις πιο αποδοτικές ράτσες, στη συνέχεια διατρέφοντάς τες
έτσι ώστε να αυξηθεί η αποδοτικότητά τους.

Μήπως λοιπόν η κοινωνία της αφθονίας αντικατέστησε τις ισχνές αγελάδες με τις
τρελές αγελάδες; Το να μαθαίνει κανείς ότι οι αγελάδες τρώνε πρόβατα, οστά,
μοσχάρια, πούπουλα και άλλα απορρίμματα των σφαγείων προκαλεί σαφώς ανησυχία.
Από την εύλογη ανησυχία έως το συμπέρασμα ότι η σύγχρονη παραγωγή είναι
συνώνυμο του κινδύνου και της κακής ποιότητας, μεσολαβεί ένα βήμα που καλό
είναι να μην πραγματοποιεί κανείς.

Υπάρχουν ακόμα κρεοπώλες που γνωρίζουν τη δουλειά τους, καθώς και εκτροφείς
που δίνουν προτεραιότητα στην ποιότητα. Η μεγάλη πλειοψηφία του κρέατος που
παράγεται, από όποια είδη και αν προέρχεται, μπορεί να καταναλωθεί χωρίς
κίνδυνο.

Ταυτόχρονα, όμως, το σύστημα του «ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή, ολοένα και
χαμηλότερες τιμές» επέδειξε τα όριά του. Η κρίση των τρελών αγελάδων είναι,
πρώτα από όλα, κρίση μιας αγοράς εγκαταλελειμμένης στην αναρχία.

Τα ζωικά άλευρα έγιναν το σύμβολο της επικινδυνότητας. Θα εξαφανιστούν. Ας μην
ξεχνάμε όμως ότι η λογική που κατέστησε απαραίτητη τη χρησιμοποίησή τους
εξακολουθεί να λειτουργεί.

Μετά τις σαρκοβόρες αγελάδες, έρχονται τα κλωνοποιημένα πρόβατα και τα
γενετικά μεταλλαγμένα ζώα. Θα χρειαστούν πολύ περισσότερα από μία απλή
απαγόρευση για να αποκατασταθεί η ισορροπία, ο σεβασμός των νόμων της φύσης, η
εμπιστοσύνη των καταναλωτών και η απόλαυση των καλοφαγάδων.