ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η απεικόνιση της εξουσίας

Το δεσποτικό του βλέμμα κυβερνά τον κόσμο. Και τι αποτυπώνει; Στήθη,
γοφούς, όμορφα πόδια, τον καπνό από το στόμα της Βιολέτα, την ήβη της Ρόζλιν.
Και, πότε-πότε, κομμάτια από ανθρώπινες ιστορίες.

Χέλμουτ Νιούτον. Ο γεννημένος στο Βερολίνο καλλιτέχνης μπροστά σε μια φωτογραφία του με τίτλο «Φθάνουν γυμνές»

Φωτογραφία 1η: ο Χέλμουτ Νιούτον σε εφηβική ηλικία ποζάρει με τρεις
συνομήλικές του κοπέλες σε μια λίμνη του Βερολίνου. Η παρέα έχει τη μορφή
πυραμίδας, με τον Νιούτον στην κορυφή να αγκαλιάζει αδιάφορα τα κορίτσια ενώ
στρέφει το μαυρισμένο πρόσωπό του προς τον ήλιο.

Φωτογραφία 2η: ο Νιούτον βρίσκεται στο στούντιο του περιοδικού Vogue, στο
Παρίσι. Στο κέντρο της φωτογραφίας υπάρχει ένας καθρέφτης, μέσα από τον οποίο
μια γυμνή γυναίκα με ψηλά τακούνια τείνει φιλήδονα το σώμα της προς τον
φωτογράφο, ο οποίος στέκεται πίσω της φορώντας αθλητικά παπούτσια, μπλουτζίν
και αδιάβροχο. Στ’ αριστερά βλέπουμε την ίδια γυναίκα από πίσω, έξω από τον
καθρέφτη, και σε απόσταση τόσο κοντινή ώστε διακρίνονται μόνο τα οπίσθια και η
πλάτη της. Ανάμεσα σ’ αυτήν και τον καθρέφτη, τα πόδια ενός άλλου μοντέλου.
Και στα δεξιά, μπροστά στην πόρτα του στούντιο, η σύζυγος του Νιούτον κοιτάζει
προς το μέρος του φωτογράφου, το κεφάλι της ακουμπισμένο στ’ αριστερό χέρι,
χαλαρή, με το βλέμμα κενό.

Η πρώτη φωτογραφία τραβήχτηκε το 1936. Η δεύτερη, 45 χρόνια αργότερα. Στο
διάστημα αυτό, ο Νιούτον γύρισε τον κόσμο. Φωτογράφισε τις μεγαλύτερες
διασημότητες, από την Ελίζαμπεθ Τέιλορ μέχρι τον Ντένις Χόπερ, από τη
Μάργκαρετ Θάτσερ μέχρι τον Χέλμουτ Κολ, από τη Σιγκούρνι Γουίβερ, τον Λάρυ
Φλιντ και την Παλόμα Πικάσο μέχρι τον Βιμ Βέντερς, τον Σαλβαδόρ Νταλί, την Άβα
Γκάρντνερ και τη Ζαν Μορώ. Όπως εξήγησε στα εγκαίνια της αναδρομικής έκθεσης
των έργων του που θα μείνει ανοιχτή μέχρι τις 7 Ιανουαρίου στη Neue
Nationalgalerie του Βερολίνου, ο στόχος του ήταν να αναλύσει και να
παρουσιάσει τη σεξουαλική, οικονομική και πολιτική εξουσία. Αυτό είναι και το
κοινό σημείο ανάμεσα στον έφηβο της πρώτης φωτογραφίας και τον άνθρωπο με το
αδιάβροχο της δεύτερης: η εξουσία και η απεικόνισή της.

Πάνω απ’ όλα, όμως, ο Νιούτον ενδιαφερόταν πάντα για το γυμνό γυναικείο σώμα.
Οι φωτογραφίες του δεν είναι αυθόρμητες, αλλά υπακούουν στη φαντασία (ή τις
φαντασιώσεις) του φωτογράφου: ο Ντέηβιντ Λυντς αγκαλιάζει την Ιζαμπέλα
Ροσελίνι σαν να θέλει να την πνίξει, η Παλόμα Πικάσο φορά στο δεξί της μάτι
ένα μονόκλ. Στον δημιουργό των Big Nudes, που έκλεισε πρόσφατα τα 80 χρόνια
του, δεν αρέσει επίσης η λέξη «ερωτικός»: η ερωτική φωτογραφία προσπαθεί να
συγκρατήσει το βλέμμα του παρατηρητή, ενώ τα έργα του Νιούτον θέλουν να το
αποφύγουν. Αυτό που τον διακρίνει από τους μεγάλους καλλιτέχνες, γράφει η
Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε, είναι η έλλειψη οργής. Η ηδονοβλεπτική
θερμότητα που ακτινοβολούν τα γυμνά του σώματα υποχωρεί γρήγορα. Και το κρύο
που παίρνει τη θέση της δεν «δαγκώνει». Ένα ρίγος μονάχα προκαλεί.