ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΘΙΟΠΟΥΛΟΥ Στρατός με νέα δομή

Αλλαγή προσανατολισμού της ελληνικής αμυντικής στρατηγικής με άνοιγμα προς
τα Βαλκάνια και την περιοχή του Καυκάσου, καθώς και πλήρης αναδόμηση των
Ενόπλων Δυνάμεων, με έμφαση στις ευέλικτες μονάδες ταχείας επέμβασης,
πρόκειται να πραγματοποιηθεί την επόμενη δεκαπενταετία.

Η έρευνα για το μέλλον των ενόπλων δυνάμεων έδωσε την αφορμή για στενή συνεργασία της Μαργαρίτας Μαθιοπούλου με τον υπουργό Άμυνας

Η αναδιάρθρωση της εθνικής άμυνας περιγράφεται σε μελέτη που ετοίμασε διεθνής
επιτροπή ειδικών και προσωπικοτήτων, με επικεφαλής την κυρία Μαργαρίτα
Μαθιοπούλου, καθηγήτρια αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και διεθνών σχέσεων
στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μπραουνσβάιγκ. Η κυρία Μαθιοπούλου βρίσκεται
αυτές τις ημέρες στην Αθήνα προκειμένου να παρουσιάσει το πόρισμα στην ηγεσία
του υπουργείου Άμυνας και μιλάει στα «Νέα» για τις αμυντικές προκλήσεις που θα
αντιμετωπίσει η Ελλάδα το 2000-2015, καθώς και για τον αναβαθμισμένο ρόλο της
χώρας μας στο νέο γεωστρατηγικό περιβάλλον.

ΕΡ.: Ποιες οι προκλήσεις για την ελληνική αμυντική πολιτική την επόμενη
25ετία;

ΑΠ.: Η θέση της Ελλάδας δεν είναι διαφορετική από των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Το νέο ευρωπαϊκό αμυντικό περιβάλλον και η γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας
προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία να αναδειχθεί η Αθήνα σε κρίσιμο παράγοντα
σταθερότητας στη Νότια Ευρώπη, στα Βαλκάνια και στην επικράτεια της Κασπίας ­
κάτι που έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται. Ο στρατηγικός αυτός ρόλος θα
απαιτήσει όμως αναδόμηση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και εξοπλισμό τους με
υλικό κατάλληλο για τις συγκρούσεις του 21ου αιώνα.

ΕΡ.: Προβλέπετε, δηλαδή, ότι ο ορίζοντας της ελληνικής αμυντικής πολιτικής θα
είναι πολύ ευρύτερος από τη συνήθη αντιπαλότητα με την Τουρκία;

ΑΠ.: Νομίζω ότι το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και, κατ’ ουσίαν, η ελληνική
κυβέρνηση ήδη αντιλαμβάνονται ότι ο ρόλος της Ελλάδας είναι σαφώς ευρύτερος.
Από την άλλη πλευρά, ενώ η τουρκική απειλή παραμένει και είναι πραγματική,
δεδομένων και των πρωτοφανών αμυντικών δαπανών της γειτονικής χώρας, υπάρχουν
ενθαρρυντικές ενδείξεις για μια πιθανή προσέγγιση με την Άγκυρα, η οποία
μπορεί να οδηγήσει σε μια εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ούτως ή
άλλως, όμως, η Ελλάδα μπορεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της, όπως έπραξε ήδη στα
Βαλκάνια. Σε ένα περιβάλλον εγγενούς αστάθειας, η Ελλάδα αποτελεί παράγοντα
σταθερότητας για την ευρύτερη περιοχή της, είτε αυτή είναι οι βαλκανικές χώρες
είτε η Βόρεια Αφρική είτε ο Καύκασος. Ακόμη και η Τουρκία μπορεί να ωφεληθεί
από αυτήν την πραγματικότητα. Αν η προσέγγιση της Άγκυρας με την Αθήνα
συνεχιστεί, οι δύο χώρες μαζί μπορούν να επιτελέσουν ρόλο-κλειδί, προβάλλοντας
μιαν ατμόσφαιρα σταθερότητας στην περιφέρειά τους. Είδατε, άλλωστε, τη σημασία
που απέδωσε στην περιοχή της Μεσογείου η σύνοδος στην Ουάσιγκτον για τα
πενήντα χρόνια του ΝΑΤΟ.

ΕΡ.: Δηλαδή, η προσέγγιση με την Τουρκία αποτελεί προϋπόθεση για να
διαδραματίσει η Ελλάδα έναν ευρύτερο ρόλο;

ΑΠ.: Όχι, η Ελλάδα ήδη παίζει αυτόν τον ρόλο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε.
Άλλωστε, ως μέλος αυτών των οργανισμών, η Ελλάδα είναι αδύνατον να
αυτο-απομονωθεί ή να μείνει παρατηρητής των εξελίξεων. Όλοι αναμένουν από την
Αθήνα να εκπληρώσει αυτήν την αποστολή και η Αθήνα έχει ήδη ανταποκριθεί, με
κυρίαρχο παράδειγμα την πρόσφατη διπλωματική δραστηριοποίησή της στα Βαλκάνια
ή τη συμμετοχή της σε ειρηνευτικές αποστολές στην περιοχή.

ΕΡ.: Μπορεί όμως η Ελλάδα, με τις υποδομές που διαθέτει, να ανταποκριθεί;

ΑΠ.: Νομίζω ότι η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει. Η στρατηγική αμυντική
επισκόπηση του ΥΕΘΑ κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρώτα προσδιορίζει
κανείς το νέο γεωστρατηγικό περιβάλλον και τα νέα προβλήματα ασφαλείας. Εν
συνεχεία ορίζει τον ρόλο που φιλοδοξεί να επιτελέσει στο νέο αυτό περιβάλλον,
άρα μπορεί να αρχίσει να αντιλαμβάνεται και τις συναφείς ανάγκες. Στην ουσία,
το νέο περιβάλλον απαιτεί έναν συνδυασμό μικρότερων, ελαφρύτερων και πιο
ευέλικτων δυνάμεων ταχείας επέμβασης, μια κατεύθυνση στην οποία κινούνται και
οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, αφού την αμερικανική
αναθεώρηση στρατηγικών και αμυντικών στόχων ακολούθησαν ανάλογες πρωτοβουλίες
στην Βρετανία και τη Γερμανία. Το ίδιο εγχείρημα αναλαμβάνει η Ελλάδα, ενώ θα
ακολουθήσει σε 6-7 μήνες η Τουρκία. Στην Ελλάδα, το ΥΕΘΑ έχει σαφή αντίληψη
της διαδικασίας. Όπως είναι γνωστόν, η Ελλάδα είναι τρίτη σε αμυντικές δαπάνες
στο ΝΑΤΟ, άρα υπάρχει περιθώριο για τον καθορισμό και την εφαρμογή μιας
στρατηγικής ανοιχτών οριζόντων. Φυσικά, κάθε χώρα κινείται διαφορετικά. Στη
Γερμανία αφετηρία της αναθεώρησης ήταν το οικονομικό κόστος. Στη Βρετανία
προηγήθηκε η συζήτηση για τους νέους στρατηγικούς στόχους, ακολούθησε η
μεταρρύθμιση της αμυντικής υποδομής εις τρόπον ώστε να εξασφαλισθεί η εφαρμογή
τους και μετά έγινε συζήτηση για τα χρήματα.

Οι αμυντικές δαπάνες και ο επαγγελματικός χαρακτήρας

ΕΡ.: Η αναθεώρηση της ελληνικής αμυντικής πολιτικής συνεπάγεται αύξηση
αμυντικών δαπανών;

Αυτό δεν είναι απαραίτητο. Ένας αναβαθμισμένος ρόλος δεν σημαίνει υποχρεωτικά
μεγαλύτερες δαπάνες. Είναι καθαρά θέμα οργάνωσης και αξιοποίησης πόρων προς τη
σωστή κατεύθυνση.

ΕΡ.: Θα ενισχυθεί ο επαγγελματικός χαρακτήρας των Ενόπλων Δυνάμεων;

ΑΠ.: Αυτό δεν είναι μυστικό. Η στρατιωτική θητεία θα παραμείνει, αλλά, όπως
στη Γερμανία και τη Βρετανία, ο επαγγελματισμός θα ενισχυθεί.

ΕΡ.: Θα υπάρξουν αλλαγές στον εξοπλισμό;

ΑΠ.: Το ελληνικό πενταετές εξοπλιστικό πρόγραμμα δίνει τις απαντήσεις και
εμείς βασιστήκαμε στον σχεδιασμό αυτό για να δουλέψουμε. Απάντηση δίνει επίσης
η κατεύθυνση προς την οποία κινούνται οι ευρωπαϊκές χώρες και οι ανάγκες που
ανέδειξε ο πόλεμος στο Κοσσυφοπέδιο για όπλα ακριβείας ή επικοινωνιακό
εξοπλισμό. Η συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. δημιουργεί εκ
προοιμίου κάποιες ανάγκες εναρμόνισης με τα εξοπλιστικά προγράμματα των άλλων
χωρών.

ΕΡ.: Πιστεύετε ότι ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων και το στελεχικό δυναμικό του
ΥΕΘΑ μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες του νέου περιβάλλοντος; Έχει κανείς
την εντύπωση ότι η ελληνική αμυντική πολιτική τα τελευταία 25 χρόνια είναι
βασικά προσανατολισμένη προς την Τουρκία…

ΑΠ.: Η δική μου αντίληψη είναι ότι μεταξύ των στελεχών του υπουργείου Άμυνας
υπάρχει απόλυτη συνείδηση των αναγκών που θέτει η νέα κατάσταση. Βεβαίως,
υπάρχει μια παράδοση εστίασης προς την Τουρκία, αλλά οι ιθύνοντες διαθέτουν
ανοιχτό πνεύμα και αντιλαμβάνονται ότι αυτό πρέπει να αλλάξει. Η αναθεώρηση
της αμυντικής πολιτικής δεν είναι εύκολη διαδικασία και προϋποθέτει την
υπέρβαση των προκαταλήψεων και προσαρμογή στο νέο περιβάλλον. Βεβαίως, τέτοιες
αλλαγές δεν γίνονται σε μία ημέρα, όπως διδάσκουν τα παραδείγματα της
Γερμανίας και της Βρετανίας. Στην Ελλάδα όμως και η θέληση υπάρχει και κάθε
αναβλητική διάθεση απουσιάζει.

ΕΡ.: Έτσι όπως ορίζετε την αμυντική πολιτική, έχει κανείς την εντύπωση ότι θα
υποκαταστήσει την εξωτερική πολιτική…

ΑΠ.: Κοιτάξτε, στο νέο περιβάλλον ο συντονισμός εξωτερικής και αμυντικής
πολιτικής είναι περίπου δεδομένος ­ και σε αυτήν, άλλωστε, την κατεύθυνση
κινούνται το ΥΕΘΑ και το ΥΠΕΞ.

ΕΡ.: Πόσο καιρό θα απαιτήσει η αναθεώρηση της ελληνικής αμυντικής πολιτικής;

ΑΠ.: Στη Βρετανία χρειάστηκαν δύο χρόνια. Νομίζω ότι η παρούσα κυβέρνηση
μπορεί να δρομολογήσει και ενδεχομένως να διεκπεραιώσει τις αλλαγές στη
διάρκεια της θητείας της.