ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το νόημα της Ιστορίας

«Αν κερδίσω τις εκλογές», είπε ο Μπερλουσκόνι, «θα καταργήσω τα σχολικά
βιβλία Ιστορίας με μαρξιστική απόκλιση». Αν τις χάσει, όμως, θα παραιτηθεί. Η
ψήφος των Ιταλών θα είναι ιστορική.

«Η Δεξιά θέλει να λογοκρίνει τα βιβλία!» «Κι εμείς θα τα διαβάζουμε τη νύχτα, με το φως των κεριών» (του Αλτάν, από τη «Ρεπούμπλικα»)

Εκλογές έρχονται στην Ιταλία και όλα δείχνουν ότι θα αναμετρηθούν σε αυτές δύο
διαφορετικοί κόσμοι. Μια γεύση παίρνουν οι Ιταλοί αυτές τις ημέρες με τη
διαμάχη που έχει ξεσπάσει γύρω από την εκπαίδευση, και συγκεκριμένα τη
διδασκαλία της Ιστορίας του 20ού αιώνα. Το κεφάλαιο αυτό περιελήφθη στη
διδακτέα ύλη το 1996, με πρωτοβουλία τού τότε υπουργού Παιδείας Λουίτζι
Μπερλινγκουέρ. Χρειάστηκε να περάσουν τέσσερα χρόνια, και να βρεθεί η χώρα
μπροστά σε κρίσιμες εκλογές, για να εκδηλωθούν οι βίαιες αντιδράσεις της
Δεξιάς. Τα βιβλία αυτά είναι μαρξιστικά, είπε την περασμένη εβδομάδα ο Φάμπιο
Ραμπέλι, επικεφαλής της Εθνικής Συμμαχίας στην περιοχή της Ρώμης. Δεν δίνουν
την απαραίτητη έμφαση στις σφαγές των φασιστών από τους παρτιζάνους μετά το
1943. Είναι αναγκαίο, κατόπιν αυτού, να συγκροτηθεί επιτροπή εμπειρογνωμόνων
που θα αναλύει το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων και θα διασφαλίζει την
αντικειμενικότητά τους.

Επιστρέφει η λογοκρισία της δεκαετίας του ’70, διαμαρτύρονται τα κόμματα που
μετέχουν στην Ελιά. Ίσως να υπάρχουν κρούσματα μεροληψίας ­ είπε ο
Μπερλινγκουέρ ­ αλλά το θέμα ανήκει στην αρμοδιότητα των σχολικών αρχών, όχι
της κυβέρνησης. Το πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο. Όπως επισημαίνει ο Αλμπέρτο
Ασόρ Ρόζα στη «Ρεπούμπλικα», η Δεξιά τού Μπερλουσκόνι και του Φίνι προσπαθεί
να αλλοιώσει το νόημα της Ιστορίας. Οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να μας πείσουν
ότι η Ιστορία δεν έχει καν νόημα, δεν υπάρχει δίκαιο και άδικο, παρά μόνο
κάποια μεμονωμένα συμβάντα, ξεκομμένα, αδικαιολόγητα, ακατανόητα. Ο «Μεγάλος
Αδελφός», όπως ονομάστηκε η εκπομπή που έκανε θραύση στην Αμερική και την
Ευρώπη, γίνεται ­ σε απόλυτη συμφωνία με την κυρίαρχη ιδεολογία της μάζας ­ το
νέο, οικουμενικό κριτήριο της ιστορικής ερμηνείας: το αν είναι κάποιος καλός ή
κακός, αν μπαίνει ή βγαίνει από την «Ιστορία», εξαρτάται από τις διαθέσεις του
τηλεοπτικού κοινού και, δευτερευόντως, από τις κυβερνητικές ή τοπικές
πλειοψηφίες. Ο κάθε πολίτης, δημοκρατικών ή φασιστικών πεποιθήσεων, βασανιστής
ή θύμα βασανιστηρίων, δεν κρίνεται πλέον από τις αξίες που κουβαλά, αλλά από
το θέαμα που προσφέρει στη σκηνή του παρελθόντος ­ και, κατά συνέπειαν, του
παρόντος.

Στην τρομερή εκείνη περίοδο 1943-1945, ορισμένοι Ιταλοί επέλεξαν να βγουν στο
βουνό και να πάρουν τα όπλα εναντίον της αδικίας και της καταστολής. Κάποιοι
άλλοι Ιταλοί πήραν και αυτοί τα όπλα, για να υπερασπιστούν όμως τον φασισμό
μέσα από τις τάξεις των μελανοχιτώνων. Εάν δεν γίνει διάκριση μεταξύ των δύο
στρατοπέδων, εάν ο σημερινός μαθητής δεν διδαχθεί ότι οι πρώτοι πολέμησαν για
την ελευθερία και οι δεύτεροι για την καταστολή, δεν χάνεται απλώς το νόημα
της Ιστορίας. Δεν ερμηνεύεται απλώς με λανθασμένο τρόπο το παρελθόν.
Καταπατώνται οι ίδιες οι έννοιες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Που στον
Μπερλουσκόνι, βέβαια, δεν ήταν ποτέ ιδιαιτέρως προσφιλείς.