Το νερό νεράκι θα πούμε σε λίγα χρόνια

Περιοχές της Νοτιοανατολικής Ελλάδας, το ανατολικό τμήμα της Κρήτης, η
Αργολίδα, σχεδόν όλα τα νησιά του Αιγαίου, κομμάτι της Θεσσαλίας, της Στερεάς
και της Μακεδονίας (Κιλκίς, Χαλκιδική) θα διψάσουν τα χρόνια που έρχονται.
Πρόσφατες έρευνες αποκαλύπτουν πως το ένα τρίτο της χώρας κινδυνεύει με
ερημοποίηση και είναι σαφές ότι τα σημεία αυτά του χάρτη θα είναι τα πρώτα που
θα δεχθούν τις επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Έρευνες του ΙΓΜΕ, του υπουργείου Γεωργίας και του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικών
Ερευνών σημειώνουν πάνω στον χάρτη της Ελλάδας τις περιοχές που κινδυνεύουν
από λειψυδρία, ξηρασία και, τελικά, ερημοποίηση. Και δεν είναι λίγες: το
ανατολικό τμήμα της Πελοποννήσου (το Ναύπλιο, το Άργος) αλλά και η Μάνη,
περιοχές του Θεσσαλικού Κάμπου (Βελεστίνο, Αλμυρός) και της Στερεάς, το
νοτιοανατολικό τμήμα της Κρήτης, τα πεδινά της Καβάλας και της Ξάνθης, τα
περισσότερα νησιά του Αιγαίου είναι ορισμένα μόνο από τα σημεία που
σημειώνονται με κόκκινο, είτε επειδή το νερό μειώνεται επικίνδυνα (και
παράλληλα οι βροχοπτώσεις) είτε επειδή τα εδάφη παρουσιάζουν αυξημένη τάση
διάβρωσης.

Κλιματικές αλλαγές

Οι κλιματικές αλλαγές και η αύξηση της θερμοκρασίας, σε ολόκληρο τον πλανήτη,
επιτείνουν την ήδη άσχημη κατάσταση. Όπως εξηγεί ο κ. Νίκος Γιάσογλου,
πρόεδρος της ειδικής επιτροπής για την καταπολέμηση της ερημοποίησης η οποία
έχει συσταθεί από όλους σχεδόν τους αρμόδιους φορείς, «αν τα σενάρια που
αφορούν την αύξηση της θερμοκρασίας βγουν αληθινά, είναι σίγουρο πως η τάση
ερημοποίησης θα επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Ενδέχεται να
κινδυνεύσει ακόμη και η Αττική, όπου τα δάση της Πεντέλης και του Υμηττού,
έχουν ήδη καταστραφεί από τις αλλεπάλληλες πυρκαγιές».

Παρ’ όλο που το υπουργείο Γεωργίας εκτιμά πως ο κίνδυνος ερημοποίησης δεν
σχετίζεται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις κλιματικές αλλαγές, η
μελλοντική αύξηση της θερμοκρασίας θα έχει επιπτώσεις πρώτα στις περιοχές που
αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένα προβλήματα λειψυδρίας, ξηρασίας ή μετατροπής του
γλυκού νερού σε υφάλμυρο. Ο κ. Γιάσογλου, ομότιμος καθηγητής στο Γεωργικό
Πανεπιστήμιο Αθηνών, τονίζει ότι σε ορισμένα σημεία της Ελλάδας (σε αστικές
περιοχές, κυρίως, όπως η Αθήνα), η ρύπανση, σε συνδυασμό με τις υψηλές
θερμοκρασίες, θα κάνει αφόρητη τη διαβίωση.

Η διαφυγή

Σημειώνει επίσης πως μόνη οδός διαφυγής είναι ο περιορισμός του φαινομένου του
θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο, άρα και η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του
άνθρακα και των υπόλοιπων επικίνδυνων αερίων. «Ειδικότερα στην Ελλάδα, λόγω
των ιδιαίτερων εδαφολογικών και γεωλογικών συνθηκών, θα πρέπει να ληφθούν
άμεσα πολύ συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία θα αφορούν τις περιοχές αυτές που
αντιμετωπίζουν εντονότερα τον κίδνυνο ερημοποίησης. Ένα από τα πρώτα βήματα
αφορά τη διαχείριση των υδάτινων πόρων: οικονομία στο νερό και εξοικονόμηση
στο νερό που διατίθεται για τις καλλιέργειες».

Τα αποθέματα

«Η ασύδοτη διαχείριση των υπόγειων υδάτων συντελεί στην εξαφάνιση των
αποθεμάτων νερού σε αρκετές περιοχές της χώρας», αναφέρει ο κ. Νίκος Κακαβάς,
δρ υδρογεωλόγος και διευθυντής του Τομέα Υδρογεωλογίας του Ινστιτούτου
Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ). Έτσι, σε κάποια τμήματα του
Θεσσαλικού Κάμπου ενώ πριν από μερικά χρόνια οι γεωτρήσεις έδιναν νερό σε
βάθος 30 μέτρων, σήμερα φθάνουν τα 400 μέτρα. Την ίδια ώρα χωριά στην περιοχή
Αμπάδα, στο Ρέθυμνο Κρήτης, ερημώνουν. «Η έλλειψη υδάτινων πόρων και η
υφαλμύρινση του νερού σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες πιθανόν».

Οι δασικές εκτάσεις

Η μείωση των δασικών εκτάσεων συμβάλλει επίσης αρνητικά. «Ένα εν ζωή δάσος
βοηθά στην υδατοσυγκράτηση και εμπλουτίζει τον υδροφόρο ορίζοντα. Όταν το
δάσος καταστρέφεται, τα νερά δεν μπορούν να συγκρατηθούν, ενώ παρασύρουν και
το έδαφος», αναφέρει ο κ. Νίκος Χλύκας, δασολόγος – περιβαλλοντολόγος.
«Σίγουρα υπάρχουν αυτήν τη στιγμή περιοχές που έχουν φθάσει σε μια κατάσταση
μη αναστρέψιμη», προσθέτει ο ίδιος.

Αυξάνεται συνεχώς η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας

Μέσα στο 1999, η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας αυξήθηκε κατά 0,2%, τη στιγμή
που ο μέσος όρος αύξησης την προηγούμενη δεκαετία ήταν 0,9%.

Μεγαλύτερα ποσοστά αύξησης είχαν οι αναπτυσσόμενες χώρες και αρκετά μικρότερα
οι χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ. Οι εναλλακτικές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, παρ’
όλο που υπάρχουν, δεν χρησιμοποιούνται σε τέτοια έκταση, ώστε να αλλάξουν
κάπως την εικόνα.

Για να βρουν τον δρόμο τους στην αγορά οι νέες εναλλακτικές τεχνολογίες
παραγωγής ηλεκτρισμού, θα πρέπει πρώτα οι κυβερνήσεις των χωρών να περιορίσουν
τις οικονομικές ενισχύσεις και τις φορολογικές ελαφρύνσεις στη βιομηχανία
παραγωγής ενέργειας που στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα. Αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ
ενισχύουν οικονομικά τη συγκεκριμένη βιομηχανία με 20 δισεκατομμύρια δολάρια
τον χρόνο ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται πως επενδύονται περίπου 300
δισεκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, αν η Ευρώπη και η
Ιαπωνία σταματήσουν τις επιχορηγήσεις, η ώθηση στις εναλλακτικές τεχνολογίες
θα είναι αυτομάτως μεγάλη ενώ οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα μειωθούν
ακόμη και κατά 13% έως το έτος 2005.

Η πυρηνική ενέργεια είναι η πλέον αμφισβητούμενη εναλλακτική λύση. Ορισμένοι ­
ακόμη και περιβαλλοντολόγοι ­ την υποστηρίζουν, ως πιο φιλική από την καύση
ορυκτών και αναφέρουν πως είναι λιγότερο επικίνδυνη απ’ όσο πιστεύεται. Πολλοί
ωστόσο απαντούν πως η πυρηνική ενέργεια δεν είναι λύση.

Γεγονός πάντως είναι πως, ύστερα από πολλά χρόνια στην αφάνεια (τουλάχιστον
στις βιομηχανικές χώρες), η κατανάλωση πυρηνικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 3,8%
μέσα στο 1999 και την “ώθηση” για την αύξηση αυτή την έδωσαν οι Ηνωμένες
Πολιτείες.

Η αιολική ενέργεια, από την άλλη, αναπτύσσεται δυναμικά. Στο χρονικό διάστημα
από το 1990 έως το 1998 η χρήση αιολικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 22%.

Τις τελειότερες εγκαταστάσεις έχει αυτή τη στιγμή η Γερμανία ενώ ακολουθούν οι
ΗΠΑ, η Δανία, η Ινδία και η Ισπανία. Η χρήση ηλιακής ενέργειας έχει αυξηθεί
κατά 15,9% στο ίδιο χρονικό διάστημα ενώ το υδρογόνο (το οποίο όταν ενώνεται
με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας παράγει ενέργεια) θεωρείται από πολλούς το
καύσιμο του μέλλοντος.

Κρίσιμη εβδομάδα συζητήσεων και αποφάσεων στη Χάγη

Στη Χάγη πολιτικοί από 160 χώρες θα προσπαθήσουν να συμφωνήσουν στην υλοποίηση των βασικών αποφάσεων που πήραν οι ίδιοι πριν από τρία χρόνια στο Κιότο, για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων θερμοκηπιακών αερίων

Την πρώτη εβδομάδα ­ που άρχισε χθες ­ θα την περάσουν συζητώντας για το πώς
θα συζητήσουν… Και τη δεύτερη, πολιτικοί από 160 χώρες, που έχουν
συγκεντρωθεί στη Χάγη για τη Διάσκεψη για το Κλίμα, θα προσπαθήσουν να
συμφωνήσουν στην υλοποίηση των βασικών αποφάσεων που πήραν οι ίδιοι πριν από
τρία χρόνια, στο Κιότο: μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων
θερμοκηπιακών αερίων κατά 5,2%, έως το 2012, από τις βιομηχανικά αναπτυγμένες
χώρες, για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Εμπορικός πόλεμος

Το παρασκήνιο όμως των συζητήσεων θα το καθορίσουν ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ –
Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα συμφέροντα των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες
μάλιστα, σύμφωνα με τις επιστημονικές προβλέψεις, είναι αυτές που θα
αντιμετωπίσουν τις δυσμενέστερες επιπτώσεις από την αλλαγή του κλίματος.

Στο Κιότο η Ευρώπη συμφώνησε να μειώσει τις δικές της εκπομπές κατά 8% σε
σχέση με τα επίπεδα του 1990 ενώ οι ΗΠΑ κατά 5%, παρ’ όλο που ευθύνονται για
το 22,4% του συνόλου στον πλανήτη. Πίσω από την ευπρόσδεκτη προθυμία των
Ευρωπαίων να βοηθήσουν το περιβάλλον, κρύβονται τεράστια οικονομικά
συμφέροντα, όπως εξηγούν στα «ΝΕΑ» οι ειδικοί.

Η Ευρώπη θέλει να ανεξαρτητοποιηθεί πλήρως από τις εισαγωγές σε ορυκτά
καύσιμα, αέριο από τη Ρωσία και πετρέλαιο από τις χώρες του ΟΠΕΚ, λέει η δρ
Σόνια Μποέμερ-Κρίστιανσεν από το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Χολ στην
Αγγλία. Αυτός είναι και ο λόγος που η Ε.Ε. συμφωνεί σε σκληρότερα μέτρα και
κυρώσεις για τη μείωση των θερμοκηπιακών αερίων. “Οι κυρώσεις για την
υπερβολική χρήση σημερινών πηγών ενέργειας, όπως το πετρέλαιο, θα έχουν
συνέπεια την αύξηση της τιμής τους. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες θα αναγκαστούν
να στραφούν σε άλλες μορφές ενέργειας και αυτό είναι που αποζητεί η Ευρώπη με
τη στάση της. Να γίνουν επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, εναλλακτικές μορφές
ενέργειας, ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητά της ­ κυρίως απέναντι στην
Αμερική”.

Στους στόχους των Ευρωπαίων για τη Διάσκεψη της Χάγης περιλαμβάνεται η
προστασία της χρήσης πυρηνικής ενέργειας ως “εναλλακτικής λύσης” για τη μείωση
των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. “Είναι ένα από τα λίγα ζητήματα στα
οποία οι απόψεις Αμερικανών και Ευρωπαίων συγκλίνουν”, προσθέτει η δρ
Μποέμερ-Κρίστιανσεν.

Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες τονίζουν ότι αυτή η Διάσκεψη πρέπει να έχει
αποτέλεσμα για το καλό του πλανήτη. Κι ας μη θεωρούν το 5,2% ικανοποιητικό
ποσοστό μείωσης, όπως τονίζει ο κ. Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής στο Εργαστήριο
Φυσικής της Ατμόσφαιρας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Θα ήταν ευχαριστημένοι με δεκαπενταπλάσια νούμερα, συνολικές μειώσεις της
τάξης του 60% ή 70%, ίσως και μεγαλύτερες. Κάτι με το οποίο συμφωνεί και ο
υπουργός Περιβάλλοντος της Βρετανίας Μάικλ Μίτσερ, ζητώντας μεγαλύτερη δράση
τόσο από τα αναπτυγμένα όσο και από τα αναπτυσσόμενα κράτη με σημαντικές
πολιτικές επιπτώσεις.

*** Στα πλαίσια του καταμερισμού ευθυνών ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες για
τις εκπομπές θερμοκηπικών αερίων, η Ελλάδα απέκτησε το δικαίωμα αύξησης των
δικών της εκπομπών κατά 25% ως το 2010, σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
Σύμφωνα με έκθεση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η αύξηση αυτή έχει ήδη
φτάσει το 18% (σύνολο 100,5 τόνοι) και αν δεν ληφθούν μέτρα, θα ξεπεράσει το
50% το 2010.

*** Την Ελλάδα στη Διάσκεψη της Χάγης, εκπροσωπούν ο πρόεδρος του
Αστεροσκοπείου κ. Δημήτρης Λάλας και οι επιστήμονες Ελένη Γεωργοπούλου και
Σεβαστιανός Μοιρασγιεντής. Την επόμενη εβδομάδα, θα μεταβούν στην ολλανδική
πρωτεύουσα ο υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ Ηλίας Ευθυμιόπουλος και ο σύμβουλος ΥΠΕΧΩΔΕ κ.
Διονύσης Σαρηγιάννης.

Το εμπόριο εκπομπών ρύπων είναι από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα
συζητηθούν στη Χάγη. Πρόκειται για συμφωνίες αγοραπωλησίας εκπομπών που
ισχύουν μεταξύ των 38 χωρών οι οποίες έχουν ήδη δεσμευτεί νομικά να μειώσουν
τις εκπομπές τους. Οι οικολόγοι ζητούν τη θέσπιση αυστηρών ορίων στο ποσοστό
των εκπομπών που οι διάφορες χώρες επιτρέπεται να πουλήσουν.

Οι “καταβόθρες” άνθρακα ­ τεχνητά δάση ή υπόγειες δεξαμενές που προορίζονται
για την απορρόφηση των θερμοκηπιακών αερίων ­ είναι ένα από τα προτεινόμενα
μέτρα που έχουν ανάψει φωτιές μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων κρατών.
Οι υποστηρικτές τους θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν αντί της μείωσης των
εκπομπών τους αλλά η αποτελεσματικότητά τους αμφισβητείται έντονα από τους
επιστήμονες.

Η επιβολή κυρώσεων στους παραβάτες των συμφωνιών και η μορφή που θα έχουν ­
χρηματικά πρόστιμα, εμπορικός αποκλεισμός κ.λπ. ­ είναι ακόμα ένα ζήτημα που
“καίει” όλες τις πλευρές. Χωρίς ποινές, το πρωτόκολλο του Κιότο δεν πρόκειται
να εφαρμοστεί, λένε οι οικολόγοι και προτείνουν τη δημιουργία ειδικού Ταμείου
για τη συγκέντρωση των χρημάτων και τη θέσπιση κινήτρων για μείωση των εκπομπών.