Εξομολογήσεις γυναικών πίσω από τα σίδερα

Ενώνονται κι αυτές μία προς μία και δημιουργούν τον γυναικείο υπερπληθυσμό
των Φυλακών Κορυδαλλού ­ όπως τα γράμματα και οι αριθμοί σε μια σελίδα, μέχρι
να γεμίσουν όλες οι λευκές αράδες και όλα τα κενά. Αν τις δεις σαν σύνολο,
μονάχα αυτό θα δεις, τη «μάζα» και τον όγκο που καταλαμβάνουν.

Έγκλειστες μητέρες, έγκλειστα παιδιά, οριακή ελπίδα…

Κάποιες φορές έχεις απλά την εντύπωση ότι είναι τόσες πολλές και τόσο μικρός
και στενός ο χώρος κράτησης που λογικά θα έπρεπε να ‘χουν κρεβάτια και στα…
ταβάνια. Αλλά δεν έχουν και κατά ένα περίεργο τρόπο τα καταφέρνουν.
Επιβιώνουν… Το πώς, είναι μια άλλη ιστορία…

Αν αρνηθείς να τις δεις σαν σύνολο, τις ξεχωρίσεις και παρατηρήσεις ένα προς
ένα τα πρόσωπα, τότε μπορείς να διακρίνεις τα τραβηγμένα χαρακτηριστικά, τα
απορημένα ή άνευ πια απορίας μάτια και εκείνες τις χαρακιές που μόνο η φυλακή
ξέρει να προσθέτει κάτω από τα βλέφαρα και γύρω από το στόμα… Τότε θα δεις
ότι η μια είναι νέα και η διπλανή της με άσπρες τούφες στο κεφάλι, η μια
δείχνει κορίτσι άγουρο και η άλλη παραπαίει από τη στέρηση και η τελευταία
υποδύεται τον Ρομπέν των Δασών σε κάποια από τις παραλλαγές του. Κι αν
προσέξεις λιγάκι ακόμα περισσότερο, τραβήξεις την κουρτίνα και δεις πίσω απ’
το «έγκλημα», ξεσκονίζοντας τη δική τους μνήμη, ανάμνηση, επιθυμία και
προσδοκία, τότε ανακαλύπτεις τον αντίποδα του κακού ­ όλα εκείνα τα ευεργετικά
ανθρώπινα κομμάτια που φυλακίστηκαν και τιμωρούνται μαζί με τα υπόλοιπα. Όλα
εκείνα που κάνουν τον άνθρωπο – άνθρωπο ακόμη κι όταν έχει εγκληματήσει…

Αυτό προσπάθησαν να κάνουν και έκαναν, ένας – ένας χωριστά, οι ερευνητές του
Εργαστηρίου Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Αθηνών
στις συναντήσεις τους με τις Ελληνίδες κρατούμενες των Φυλακών Κορυδαλλού. Οι
περισσότερες από τις γυναίκες που μίλησαν βρίσκονται ακόμα στη φυλακή. Κάποιες
αποφυλακίστηκαν κι απέδρασαν στην πικρή «ελεύθερη» ζωή τους. Για κάποιες
τρίτες, ένας θάλαμος φυλακής άνοιξε και πάλι. Όπως και να ‘χει, τα βιώματα με
όλες τις ξεφτισμένες πτυχές και αναδιπλώσεις της ζωής πριν και μετά το
«έγκλημα», πριν και μετά την «τιμωρία», παραμένουν αναλλοίωτα στον χρόνο, σε
ζωντανή πάντα εγγραφή…

«Ο μέσος όρος ηλικίας των γυναικών κρατουμένων είναι 37 χρόνων, στην
πλειονότητά τους γεννήθηκαν σε αστικά κέντρα, το 37,9% είναι παντρεμένες και
το 68% μητέρες κατά μέσο όρο δύο ανήλικων παιδιών», δίνει το κοινωνικό προφίλ
των γυναικών ο κ. Νέστορας Κουράκης, καθηγητής Εγκληματολογίας και
επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας.

Με βάση τα στοιχεία της έρευνας, το 24,3% των φυλακισμένων γυναικών εργάζονταν
πριν από τον εγκλεισμό τους ως εργάτριες, βιοτέχνες, μικρέμποροι ή
αυτοκινητίστριες, ένα υψηλό ποσοστό ανήκει στην κατηγορία των επιστημόνων
ελεύθερων επαγγελμάτων και ένα σημαντικό ποσοστό (25,2%) ήταν άνεργες και
ασχολούνταν με τα οικιακά.

Προβληματική ήταν η έγγαμη συμβίωση για τις περισσότερες κρατούμενες με
«προεξάρχουσες δυσλειτουργίες, από την πλευρά του συζύγου, την
κακομεταχείριση, την αδιαφορία, τη μέθη, τη σχέση με άλλη γυναίκα…».

Το 24,3% των κρατουμένων δέχθηκαν ότι οι σύζυγοί τους έχουν υπάρξει ή είναι
κρατούμενοι σε ίδρυμα, φυλακή, ψυχιατρείο ή κέντρο αποτοξίνωσης…

ΕΛΠΙΔΑ

Μια ζωή σκέτος εφιάλτης…

Είναι το πέμπτο στη σειρά από τα εφτά παιδιά της πατρικής της οικογένειας.
Ήταν πολύ μικρή όταν πέθανε ο πατέρας της. Η μάνα της θυσιάστηκε για τα παιδιά
της δουλεύοντας εργάτρια σε ξένα χωράφια. Αλλά ίσα που κατάφερνε να
εξασφαλίσει τα απολύτως αναγκαία.

Ήταν στα 17 της η Ελπίδα όταν της επιβλήθηκε να εγκαταλείψει εκείνον που
αγαπούσε και να παντρευτεί εκείνον που δεν ήθελε. Οι δυο απόπειρες αυτοκτονίας
δεν την γλίτωσαν από τον αναπόφευκτο γάμο.

Τα πρώτα χρόνια του γάμου, ζούσαν με τα πεθερικά της. Η ζωή ξαφνικά δεν είχε
χρώμα, ούτε προοπτική για όνειρα. Εκείνος διαρκώς την χτυπούσε, κάθε μέρα,
πολλές φορές την ημέρα, δίχως λόγο. Δυο φορές την τραυμάτισε με ψαλίδι, μια
προσπάθησε να την σκοτώσει με καραμπίνα.

Ηρεμούν κάπως τα πράγματα όταν πάνε σε δικό τους σπίτι ­ δεν την χτυπά πολλές
φορές την ημέρα, αλλά μία, το πολύ μία… Αλλά πεθαίνει το πρώτο της παιδί από
αναρρόφηση στον ύπνο του ­ ένα γεγονός που καταλογίζει εκείνη πάντα στον εαυτό
της «αισθάνομαι ότι εγώ το σκότωσα».

Τρία χρόνια πριν από τον δικό της εγκλεισμό στη φυλακή, μπαίνει στη φυλακή ο
άνδρας της. Η Ελπίδα βρέθηκε ολομόναχη, με δυο παιδιά, και σε αναμονή τρίτου.
Χωρίς κάποιον να την κτυπάει αλλά και χωρίς φαγητό. Μπαίνει στο μαιευτήριο για
να γεννήσει και τότε, το δεύτερο παιδί της, σκοτώνεται σε αυτοκινητιστικό
δυστύχημα. Βαρύς ο πόνος, βαρύτατη και η ανέχεια, η πείνα. Λεχώνα ακόμη
πουλάει σπίρτα στον δρόμο. Τα παιδιά της πεινάνε, κλαίνε, δεν έχει ρούχα να τα
ντύσει. Και τότε έκλεψε…

Αυτό είναι το έγκλημά της, έκλεψε. Έτσι βρέθηκε και η ίδια στη φυλακή. Μαζί με
την Αγάπη, τη μικρότερή της κόρη που ήταν ενάμιση χρόνων τον καιρό της
εξομολόγησης.

Ξύλο στην Ασφάλεια

Όταν την συνέλαβαν, λέει, «με τσάκισαν στο ξύλο στην Ασφάλεια, μπροστά στο
μωρό μου». Έχει ακόμα τα σημάδια από τα ράμματα που έγιναν στα χείλη της. Αλλά
και στη φυλακή τα προβλήματα δεν σταμάτησαν. Δυο φορές χρειάστηκε η Αγάπη
μετάγγιση αίματος για το πρόβλημα της αναιμίας…

Μίλησε με συμπάθεια η Ελπίδα για τις κρατούμενες και το προσωπικό.

Αποφεύγει, λέει, κάθε πρόβλημα, όπου κι αν το ψυχανεμίζεται. Καταδικάζει τους
ξυλοδαρμούς, τις κλοπές και τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις που κυριαρχούν στη
φυλακή. Μιλάει για την ελεύθερη διακίνηση των ναρκωτικών, για τις ομάδες
αρχηγίας μέσα στη φυλακή και τα μέσα που χρησιμοποιούν. Ντρέπεται που έκλεψε
και πληρώνει το τίμημα της πράξης της στη φυλακή. Δεν είναι ακόμα ούτε 26
χρόνων… Κι αν αύριο αποφυλακιζόταν και κέρδιζε στο ΛΟΤΤΟ «δεν θα πήγαινα
ούτε σε διασκεδάσεις, ούτε πουθενά. Δεν έχω διάθεση για τίποτα. Είμαι μέσα μου
νεκρή. Ζω μόνο για τα παιδιά μου. Αυτά μου δίνουν κουράγιο να συνεχίσω. Δεν
έχω τίποτα καλό να θυμάμαι! Μόνο τα παιδιά, τα παιδιά…».

ΝΙΟΒΗ

Το μόνο που την πονά είναι τα κορίτσια της

Κρίθηκε ανθρωποκτόνος εκ προθέσεως, με ελαφρυντικά η Νιόβη. Όλη την υπόλοιπη
ζωή της θα την περάσει στον Κορυδαλλό. Αλλά τι παράδοξο, ζει καλύτερα στον
Κορυδαλλό απ’ ό,τι πριν, στην ελεύθερη ζωή της. Που ήταν γεμάτη αγκαθωτά
σίδερα…

Πάμφτωχη και πολύτεκνη η οικογένειά της. Η δουλειά, η μόνη διέξοδος.

Και ο γάμος στην πρώτη της εφηβεία «να λιγοστέψει ένα στόμα από την
οικογένεια». Αλλά τίποτα δεν άλλαξε, μονάχα που η μια φτώχεια την άλλη
διαδέχθηκε.

Τα είκοσι τρία χρόνια γάμου απέδειξαν περίτρανα την αντοχή και την
καρτερικότητα της Νιόβης. Εκείνος μέθυσος, τεμπέλης, βίαιος. Αλλά δεν όπλισαν
αυτά το δικό της χέρι.

Οι απανωτοί βιασμοί των δύο κοριτσιών της από τον πατέρα τους ήταν η στάλα που
το ποτήρι ξεχείλισε. Έκλεισε και τις τέσσερις κόρες της σε ίδρυμα ­ να τις
γλιτώσει ­ και κράτησε κοντά της μόνο το μωρό της και τον μεγάλο της γιο που
δεν διέτρεχαν κίνδυνο. Αλλά η ζωή τους συνέχισε να είναι κόλαση, έκανε
ανέλπιδες απόπειρες φυγής η Νιόβη και εισέπραττε βία, ξυλοδαρμούς και απειλές.

Εκείνος φρόντιζε συνέχεια να τους δείχνει τον «μπαλτά και την καραμπίνα που
έκρυβε στο αυτοκίνητό του.

Στέρεψε κάποτε η ανεκτικότητα και η υπομονή. Τον σκότωσε, σε μια στιγμή
τρέλας, δίχως τίποτα να σκεφθεί.

Και πήρε τον μεγάλο δρόμο για τον Κορυδαλλό. Όπου δεν την στεναχωρεί ούτε η
στενότητα του χώρου, ούτε οι απειλές και οι ξυλοδαρμοί ανάμεσα στις
κρατούμενες, ούτε το στίγμα της δολοφόνου που την καταδιώκει. Το μόνο που την
πονά είναι τα κορίτσια της που μεγαλώνουν ολομόναχα σε κάποιο ίδρυμα…

ΝΑΥΣΙΚΑ

Τα καλύτερά της χρόνια, στη φυλακή

Τα καλύτερα χρόνια της ζωής της, τα «χαράμισα σε ιδρύματα και φυλακές». Θύμα
ιδιαίτερα προβληματικών οικογενειακών καταστάσεων, η Ναυσικά, γνώρισε τη
βαναυσότητα του πατέρα της μέχρι τα οκτώ της χρόνια κι ύστερα την αδιαφορία
και την παγερότητα των ιδρυμάτων «προστασίας» από τα οποία πέρασε. Αποφοίτησε
απ’ αυτά… κάτοχος της καλύτερης των τεχνών ­ αυτήν της κλοπής και της
απάτης. Κάνει έναν αποτυχημένο γάμο που διαρκεί οκτώ χρόνια και μετά τη
διάλυσή του συχνάζει σε χαρτοπαικτικές λέσχες. Ανοίγει κάποια στιγμή μια δική
της και τελικά συλλαμβάνεται για… ληστείες! Δεν θέλει να δώσει κανένα
κίνητρο και καμιά δικαιολογία στις πράξεις της, απλώς τις χαρακτηρίζει «μια
τρέλα». Δείχνει αποστασιοποιημένη από τον κόσμο της φυλακής και το μεγάλο της
παράπονο είναι η μεγάλη ποινή που της επιβλήθηκε καθώς και η αδυναμία της να
βλέπει τον μικρότερό της γιο που μεγαλώνει με τη νονά του. Την ενοχλεί η κακή
συμπεριφορά των δεσμοφυλάκων και ο μη διαχωρισμός των κρατουμένων αλλά φυλακή
είναι, αυτά είναι πράγματα που κανείς υπομένει! Πιστεύει ότι το παρελθόν της
έπαιξε μεγάλο ρόλο στη στάση των αρχών απέναντί της και ότι άξιζε μια ακόμη ευκαιρία…

ΕΥΑΝΘΙΑ

Τιμωρία με την εσχάτη των ποινών

«Οι πλούσιοι πληρώνουν και φεύγουν, οι φτωχοί μένουμε παραπίσω», είπε σε
κάποια στιγμή η Ευανθία. Παντρεύτηκε και αυτή στα 15, με συνοικέσιο, έναν ναυτικό.

Στο διάστημα κάποιας απουσίας του, γνωρίζει κάποιον που πολλά υπόσχεται και
τάζει, τίποτα δεν κάνει και όταν εκείνη αποφασίζει να διαλύσει τη σχέση,
εκείνος γίνεται απειλητικός και της κάνει τη ζωή δύσκολη.

Όλα αναδύονται στο φως, το μαθαίνει η κλειστή κοινωνία στην περιοχή που ζει,
το μαθαίνει και ο άνδρας της και μαζί με τα αδέλφια τής Ευανθίας αποφασίζουν
να τον βγάλουν από τη… μέση!

Και η πρωτοβάθμια και η δευτεροβάθμια δίκη της Ευανθίας γίνεται στην επαρχία.

Πριν καταδικασθεί και η ίδια από το δικαστήριο για συνέργεια στο έγκλημα, είχε
καταδικασθεί από την τοπική κοινωνία: «Είχε σύζυγο και εραστή και τους
κατέστρεψε και τους δύο», είπαν όλοι. Ακολούθησε η εσχάτη των ποινών…

Την πνίγει το παράπονο την Ευανθία για τη μεγάλη ποινή που της καταλογίστηκε.

Αναγνωρίζει το μερίδιο ευθύνης που της αντιστοιχεί, αλλά αγανακτεί γιατί σε
εγκλήματα παρόμοιας φύσης, επιβάλλονται διαφορετικές ποινές.

Θέλει, κάποια στιγμή, να ξαναβγεί στη ζωή.

Και ξέρει από τώρα τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει. Αφού στις λίγες άδειες
που πήρε από τη φυλακή, για να περπατήσει στην πόλη της, έχει αναγκαστικά
δίπλα της την κόρη της…

ΠΗΝΕΛΟΠΗ

Στο κρατητήριο με Αλβανούς

Τσιγγάνα, 17 χρόνων, με μόνιμο χαμόγελο και δυο γλυκά στοχαστικά μάτια.

Είχε δύο μόλις μέρες στη φυλακή (καταδικάστηκε σε δύο μήνες φυλάκιση για κλοπή
δύο δακτυλιδιών) και περιγράφει τα πάντα μέσα από το έκπληκτο βλέμμα της
νεοεισερχόμενης…

Είναι παντρεμένη από τα 12 της η Πηνελόπη, δεν ξέρει να διαβάζει και να γράφει
και τρέφει παραδοσιακές αντιλήψεις για την κατανομή των ρόλων και των
δικαιωμάτων στον γάμο.

Εκ προοιμίου ο άνδρας είναι ανώτερος και όταν αυτό που προστάζει δεν γίνεται,
οφείλει να το επιβάλλει διά ξύλου:« Όταν μου λέει να κάνω κάποια δουλειά, μια,
δυο, τρεις φορές και εγώ τεμπελιάζω, δεν είναι άραγε σωστό να νευριάσει και να
με δείρει για να με τιμωρήσει;» ρώτησε τη λίγο μεγαλύτερή της ερευνήτρια Έφη Λάππα.

Εκείνη προσπάθησε να της εξηγήσει ότι υπάρχει και ο διάλογος, η κοινή απόφαση
κι όχι μόνο η επιλογή του ενός, αλλά η Πηνελόπη δεν φάνηκε να το
καταλαβαίνει…Μίλησε όμως με λεπτομέρειες για το γεγονός της σύλληψής της,
μαζί με την έγκυο κουνιάδα της, από τους αστυνομικούς.

Για τη σωματική βία, τις απειλές και τα αισχρόλογα που χρησιμοποίησαν.

Για το κρατητήριο όπου τις οδήγησαν και τις άφησαν μόνες τους με αρκετούς
συλληφθέντες Αλβανούς, για το κλάμα, τα ουρλιαχτά και τις ώρες φρίκης που
πέρασαν.

Με αδιαφορία

Στη φυλακή, είναι πιο «προστατευμένα» τα πράγματα αφού έχει τη φροντίδα και
την αλληλεγγύη των ομοφύλων της.

Αλλά μέσα σε δύο μέρες, τα είδε όλα ­ τις λίγες ισχυρές και τις πολλές
αδύναμες, εκείνες που κάνουν κουμάντο και εκείνες που υπακούουν… Η ίδια
δήλωσε ότι αντιδρά με αδιαφορία «δέχομαι τα πειράγματα, τα σπρωξίματα και τις
βρισιές απαθής και αλλάζω δρόμο, προσπαθώ να μη βρίσκομαι κοντά τους…».

Μίλησε για τις «εσωτερικές» κλοπές η Πηνελόπη και την πίεση για σύναψη
ερωτικών σχέσεων: «Μέσα σε δύο μέρες μου έγιναν δυο προτάσεις. Με αταραξία και
απάθεια τις πληροφόρησα ότι αν ήθελα, υπάρχουν ομόφυλές μου για να σχετιστώ
και με άφησαν ήσυχη…».

Μίλησε και για το σκοτεινό πνιγηρό δωμάτιο της απομόνωσης η Πηνελόπη, έτσι
όπως άκουσε να το περιγράφουν ομόφυλές της που πέρασαν από αυτό ­
κυκλοφορούσαν τρωκτικά στον χώρο και οι τοίχοι ήταν βαμμένοι με το αίμα μιας
κοπέλας που αυτοκτόνησε σ’ αυτό, στην απομόνωση, υπήρχε μάλιστα και το
αποτύπωμα της ματωμένης παλάμης της…