Ο ουρανός… θόλωσε

Η Αθήνα έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ένα νέφος νέου είδους. Ένα
νέφος… φωτεινό. Το βράδυ, αν ρίξει κανείς μια ματιά στον ουρανό, δεν θα
μπορέσει να διακρίνει ούτε ένα αστέρι.

Ο δορυφορικός χάρτης, ο οποίος έχει επεξεργασθεί σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, δείχνει την εικόνα της Ελλάδας στις ένδεκα και μισή μιας νύχτας του περασμένου Ιουνίου. Οι περιοχές με την εντονότερη φωτορύπανση είναι χρωματισμένες έντονα. Κομμάτι της νότιας Πελοποννήσου, μέρος της δυτικής Ηπείρου και κάποια νησιά αποτελούν τις σκοτεινότερες περιοχές της Ελλάδας. Η Αθήνα τη νύχτα δεν έχει αστέρια (φωτογραφία)

Αντίθετα θα έχει την αίσθηση ότι ένας αχνός φωτεινός θόλος έχει σκεπάσει τον
ουρανό. Την τελευταία τριετία η φωτορύπανση πάνω από το Λεκανοπέδιο αυξάνεται,
με αποτέλεσμα τα άστρα να γίνονται πλέον… αόρατα.

«Δυστυχώς σε λίγο καιρό θα πρέπει να ταξιδέψει κανείς αρκετά χιλιόμετρα μακριά
από την Αθήνα για να μπορέσει να δει με γυμνό μάτι έναν αστερισμό», λέει ο
αστρονόμος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Παναγιώτης Χάτζιος. Και εξηγεί:
«Το φως των μεγάλων πόλεων της χώρας μας, της Αθήνας κυρίως, “εξαφανίζει” τα
αστέρια από τον ουρανό τη νύκτα.

Τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα για μας τους αστρονόμους, αφού για να
πραγματοποιήσουμε τις παρατηρήσεις μας ακόμα και με ισχυρά τηλεσκόπια, πρέπει
να κατευθυνθούμε αρκετά χιλιόμετρα μακριά».

Αιτία

Η αιτία αυτού του φαινομένου πρέπει να αναζητηθεί στον συνεχώς αυξανόμενο
αριθμό των…. φωτονίων. «Αν θέλουμε να το περιγράψουμε σχηματικά μπορούμε να
πούμε ότι όσο περισσότερο φως υπάρχει τόσα περισσότερα φωτόνια κινούνται
ελεύθερα στον ουρανό», εξηγεί ο κ. Χάτζιος. «Αυτά τα φωτόνια κινούνται άτακτα,
καθώς το φως εκπέμπεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Αντανακλάται σε κτίρια και
επιφάνειες. Συγκρούεται στα μόρια της ατμόσφαιρας και εκτρέπεται χωρίς
συγκεκριμένη διεύθυνση. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται πάνω από την πόλη
ένα είδος “νέφους φωτός”».

Σύμφωνα με τον καθηγητή Αστρονομίας (σε αμερικανικό Πανεπιστήμιο) Άρθουρ
Ούπγκρεν, σε ουρανό που δεν έχει υποστεί φωτορύπανση μπορεί κανείς να
παρατηρήσει περισσότερα από 2.500 αστέρια. Σε μια περιοχή με φωτορύπανση ο
αριθμός αυτός μειώνεται σε 200 με 300. Σε πόλεις και συγκεκριμένα στην Αθήνα
που μπορεί να συγκριθεί άνετα από πλευράς φωτορύπανσης με τις μεγαλουπόλεις
των ΗΠΑ και της Ευρώπης, είναι ζήτημα αν μπορεί κανείς να μετρήσει δέκα.

Μετρήσεις

Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών καταγράφει τα τελευταία χρόνια τις μετρήσεις
φωτορύπανσης στην περιοχή μας. «Το κάναμε αυτό προκειμένου να βρούμε το
κατάλληλο μέρος προκειμένου να εγκαταστήσουμε το νέο υπερσύγχρονο τηλεσκόπιό
μας», τονίζει ο κ. Χάτζιος. «Ταυτόχρονα βγάλαμε ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα
για όλη την Ελλάδα. Κομμάτι της Πελοποννήσου και η δυτική περιοχή της Πίνδου
είναι οι σκοτεινότερες της Ευρώπης. Δείγμα της εγκατάλειψης και της
ερημοποίησης των περιοχών αυτών. Σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη παρατηρείται
υπερσυγκέντρωση φωτός σε σχέση με την ύπαιθρο. Από τις γειτονικές μας χώρες
εντυπωσιάζει το σκοτάδι της Αλβανίας».

Οι χάρτες που δίδονται από τον δορυφόρο επεξεργάζονται με ηλεκτρονικούς
υπολογιστές προκειμένου να «χαρτογραφηθεί» η φωτορύπανση. «Ο όρος ρύπανση
ενδεχομένως να δημιουργεί λανθασμένες εντυπώσεις», λέει ο αστρονόμος. Και
προσθέτει: «Τον πρωτοχρησιμοποιήσαμε εμείς οι αστρονόμοι. Η εμφάνιση του
φαινομένου είχε ως αποτέλεσμα να μην έχουμε ορατότητα για τις παρατηρήσεις μας
στο Διάστημα».

Το μέγεθος της φωτορύπανσης μιας περιοχής προκύπτει από την καταγραφή της
φωτεινότητας σε ειδική ηλεκτρονική πλάκα του δορυφόρου που πραγματοποιεί τις
φωτογραφήσεις. Τρεις είναι οι αιτίες που προκάλεσαν την αύξηση της
φωτορύπανσης τα τελευταία χρόνια στην Αθήνα. «Η έκταση του δομημένου χώρου
αυξήθηκε. Ενδέχεται να αυξηθεί μάλιστα ακόμα περισσότερο, αφού η πόλη θα
επεκταθεί προς τα Μεσόγεια με τη λειτουργία του αεροδρομίου των Σπάτων.

Πιο φωτεινή

Η πόλη ταυτόχρονα γίνεται πιο φωτεινή», τονίζει ο κ. Χάτζιος. «Τα κτίρια
φωταγωγούνται όλη τη νύχτα, τα μνημεία, τα αγάλματα το ίδιο. Οι λεωφόροι είναι
φωταγωγημένες, τα αυτοκίνητα κινούνται με ανοιχτούς τους προβολείς καθ’ όλη τη
διάρκεια της νύχτας. Τα κοινόχρηστα φώτα που χρησιμοποιούνται στην Αθήνα
ευνοούν τη φωτορύπανση. Σε μεγαλουπόλεις του εξωτερικού, όπου έχει
δημιουργηθεί το ίδιο πρόβλημα, είτε στις κολόνες που δίνουν φως τοποθετούνται
“καπελάκια” (απ’ όπου δεν φεύγει το φως) ή χρησιμοποιούνται μονοχρωματικές
λάμπες, πορτοκαλί απόχρωσης».

Όσο για το μέλλον «δεν προβλέπεται τίποτα που να μπορεί να αναστρέψει αυτή την
κατάσταση», λέει ο αστρολόγος. «Ούτως ή άλλως, η φωτορύπανση δεν έχει κάποια
άλλη επίπτωση στη ζωή του ανθρώπου της πόλης εκτός από το ότι δεν θα μπορεί να
κάνει μια ευχή όταν βλέπει ένα αστέρι να πέφτει, γιατί δεν θα βλέπει το αστέρι
που θα πέφτει»…