ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η λύση είναι ο κοσμοπολιτισμός

Αντί να πολεμάμε γενικώς και αορίστως την παγκοσμιοποίηση, ας προωθήσουμε
το ισχυρότερο αντίδοτο: τον κοσμοπολιτισμό.

«Γιατί να κάνουμε μεταρρυθμίσεις που δυσαρεστούν τους πάντες, αν όλοι είναι ήδη απολύτως δυσαρεστημένοι;» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσο»)

Δύο τάσεις αντιπαρατίθενται στη διαρκώς παγκοσμιοποιούμενη πραγματικότητα που
μας περιβάλλει. Η μία είναι η επέκταση της κυρίαρχης κουλτούρας: κόκα-κόλα,
αθλητικά παπούτσια Nike, δυτικά ρούχα και Internet. Η άλλη τάση είναι το
αυξανόμενο ενδιαφέρον των πολιτών γι’ αυτά που συμβαίνουν στο άμεσο περιβάλλον
τους. Η συμμετοχή στις τοπικές εκλογές είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι στις εθνικές,
οι μειονότητες διεκδικούν τα πολιτιστικά τους δικαιώματά από τα μέσα
ενημέρωσης, οι εθνικισμοί φουντώνουν. Τα κράτη, που αποτελούν ένα από τα πρώτα
θύματα της παγκοσμιοποίησης, δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες των
πολιτών τους. Η ενιαία κυβέρνηση δίνει τη θέση της σε μια κυβέρνηση με πολλά
κεφάλια, από την ισχυρή τοπική εξουσία μέχρι υπερεθνικά κέντρα σαν τις
Βρυξέλλες. Η εθνική οικονομία υποχωρεί μπροστά στην παγκόσμια. Και οι αλλαγές
αυτές συνοδεύονται από αστάθεια και εντάσεις.

Η παγκοσμιοποίηση αντανακλάται σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής, οικονομικής
και κοινωνικής ζωής, σημειώνει στην «Ελ Παΐς» ο Ντέηβιντ Χελντ, καθηγητής
Πολιτικής Επιστήμης στο London School of Economics. Πάρτε τις αμερικανικές
εκλογές: ένα εσωτερικό ζήτημα των Ηνωμένων Πολιτειών, που έχει όμως παγκόσμια
διάσταση, αφού η εξωτερική πολιτική που έχει εξαγγείλει ότι θα ακολουθήσει ο
Τζωρτζ Μπους είναι αρκετά διαφορετική από εκείνη του αντιπάλου του. Το ευρώ,
πάλι, είναι καθαρό προϊόν της παγκοσμιοποίησης. Οι ευρωπαϊκές χώρες
διαπίστωσαν ότι τα εθνικά τους νομίσματα δεν ήταν αρκετά ισχυρά και αποφάσισαν
να τα αντικαταστήσουν με ένα κοινό νόμισμα ­ που αποδείχθηκε, όμως, κατώτερο
των περιστάσεων.

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει έναν ισχυρό τοπικό χαρακτήρα, αφού δεν
διαφέρει πολύ από την κρίση που συνόδευσε τη δημιουργία του ισραηλινού κράτους
πριν από 50 χρόνια. Η ανάμιξη των Ηνωμένων Πολιτειών όμως, καθώς και οι δεσμοί
των χωρών της περιοχής με την παγκόσμια οικονομία, δημιουργούν πιέσεις υπέρ
της ειρήνης. Και αν δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι η ειρήνη αυτή θα επιτευχθεί, το
βέβαιο είναι ότι η σύγκρουση θα παραμείνει ελεγχόμενη. Δεν συμβαίνει το ίδιο
με τις μεταναστεύσεις. Τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί τόσο η νόμιμη μετανάστευση
όσο και η παράνομη, και ο έλεγχος των συνόρων από τις αστυνομίες των πλουσίων
χωρών θα είναι όλο και πιο δύσκολος. Η μετανάστευση δεν είναι βέβαια
αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, η ηλικία της είναι η ίδια με του ανθρώπου,
αλλά η παγκόσμια οικονομία τής έδωσε ισχυρή ώθηση: οι μετακινήσεις των
πληθυσμών προς τις πλούσιες χώρες αποσκοπούν στη μείωση των διαφορών που γεννά
η παγκοσμιοποίηση.

Η λύση που προτείνει ο Χελντ για την αντιμετώπιση των εντάσεων που προκαλεί η
παγκοσμιοποίηση είναι ο κοσμοπολιτισμός. Μ’ άλλα λόγια, η αναγνώριση των
δεσμών ανάμεσα στις διαφορετικές κουλτούρες, ο σεβασμός των διαφορών τους, η
προσπάθεια κατανόησης των απόψεων του αντιπάλου. Ο κοσμοπολιτισμός καθίσταται
έτσι συνώνυμος της ανεκτικότητας.