ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι δείκτες της δυστυχίας

Εντάξει, οι καλλιτέχνες του Σαν Φρανσίσκο έχουν λόγους να μην είναι
ευχαριστημένοι. Το ερώτημα όμως, που δεν απάντησε το χθεσινό σημείωμα,
παραμένει: γιατί ο αμερικανικός λαός είναι δυστυχής;

Αμερικανικές εκλογές: Η ανία και η εντατικοποίηση της εργασίας οδηγούν σε αποχή – ρεκόρ. (Το σκίτσο από τη «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»)

Η μία όψη του νομίσματος αφορά, πώς να το πούμε, την ύλη. Η ανεργία είναι η
χαμηλότερη από το 1969, η φτώχεια το ίδιο, τα ελλείμματα έχουν δώσει τη θέση
τους στα πλεονάσματα, η εγκληματικότητα έχει μειωθεί κατά το ένα τρίτο από το
1993, οι εγκυμοσύνες στις ανήλικες Αμερικανίδες έχουν περιοριστεί σημαντικά,
οι γάμοι εμφανίζουν μια πρωτοφανή σταθερότητα. Η ρόδινη αυτή εικόνα
συνοδεύεται όμως από μια γενικευμένη κατάθλιψη. Οι δείκτες με τους οποίους
αξιολογείται η ευτυχία αποκαλύπτουν μια κατάσταση χειρότερη από εκείνη που
επικρατούσε μια γενιά πριν, όταν το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα έφτανε
μόλις τα 2/3 του σημερινού. Οι περισσότεροι Αμερικανοί πιστεύουν ότι το «ηθικό
κλίμα» της χώρας έχει πάρει την κατηφόρα. Μέσα σε δύο γενιές, ο αριθμός των
ανθρώπων που νοσηλεύονται με κατάθλιψη έχει δεκαπλασιαστεί. Η άλλη όψη του
νομίσματος, εκείνη που αφορά την ψυχή, είναι με λίγα λόγια αποκαρδιωτική.

Οι Αμερικανοί μπορεί να δουλεύουν περισσότερο και να καταναλώνουν περισσότερο,
αλλά το κάνουν εις βάρος του χρόνου που περνούν μεταξύ τους. Η συμμετοχή του
πληθυσμού στην πολιτική, για παράδειγμα, έχει μειωθεί. Από το 1968 έως το
1996, ο αριθμός των Αμερικανών που αφιερώνουν χρόνο σε ένα πολιτικό κόμμα
μειώθηκε στο μισό. Από το 1974 έως το 1994, ο αριθμός εκείνων που έλαβαν μέρος
σε μια πολιτική συγκέντρωση μειώθηκε κατά το ένα τρίτο. Μείωση κατά 25%
εμφάνισε την τελευταία τριακονταετία και η προσέλευση στις κάλπες.

Ανάλογη είναι η εικόνα σε ό,τι αφορά και τις υπόλοιπες κοινωνικές
δραστηριότητες αυτού του λαού. Οι Αμερικανοί δέχονται λιγότερους ανθρώπους στα
σπίτια τους (η μείωση φτάνει το 45% από τη δεκαετία του ’70) και κάνουν
λιγότερες επισκέψεις. Τα οικογενειακά δείπνα έχουν περιοριστεί την ίδια
περίοδο κατά το ένα τρίτο, ενώ ανάλογη μείωση παρουσιάζει και η συχνότητα με
την οποία οι Αμερικανοί πηγαίνουν διακοπές ή απλώς κουβεντιάζουν με τα παιδιά
τους. Όλες αυτές οι αλλαγές, σημειώνουν οι αναλυτές Ρόμπερτ Πάτναμ και Ταντ
Ουίλιαμσον, υποδηλώνουν μια σημαντική πτώση του αμερικανικού «κοινωνικού
κεφαλαίου» που απειλεί τη δημοκρατία όσο και μια παρατεταμένη οικονομική
ύφεση.

Στη ρίζα του προβλήματος βρίσκεται η ταχεία οικονομική ανάπτυξη: αυτή
εμποδίζει την οικοδόμηση του κοινωνικού κεφαλαίου, αφού όλο και περισσότεροι
Αμερικανοί επωφελούνται από την ευημερία για να κάνουν υπερωρίες ή να
πολλαπλασιάσουν τις δουλειές τους. Ο μέσος ανά οικογένεια ετήσιος αριθμός
εβδομάδων εργασίας αυξήθηκε από 68,3 το 1969 σε 82,6 το 1999, χρονιά κατά την
οποία 8 εκατομμύρια Αμερικανοί είχαν τουλάχιστον δύο δουλειές. Μήπως λοιπόν
ένας από τους λόγους του ρεκόρ αποχής που αναμένεται να σημειωθεί στις
σημερινές εκλογές είναι ότι οι Αμερικανοί δεν προλαβαίνουν να ψηφίσουν;