Όταν η καινούργια ζωή έχει… παλιό ονοματεπώνυμο

Ένας νόμος “μισός” που έλυσε ορισμένα προβλήματα, “συντήρησε” ορισμένα
άλλα, μα δημιούργησε και… νέα, είναι ο Ν. 2447/96 για την υιοθεσία. Το
πρόσωπο τελικά του νέου νόμου δεν ήταν τόσο εκσυγχρονιστικό όσο αρχικά
θεωρήθηκε, ενώ ορισμένες παραλείψεις του δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην
επίλυση χρόνιων προβλημάτων, ειδικά σε ανάδοχες οικογένειες με μακρόχρονη
παραμονή παιδιών. Αναρίθμητες τέτοιες οικογένειες που περίμεναν να υιοθετήσουν
τα παιδιά που μεγαλώνουν, με τη δική τους αποδοχή και συναίνεση αμέσως μετά
την ενηλικίωσή τους, αδυνατούν πια να το πράξουν αφού η υιοθεσία ενηλίκων
είναι πια απαγορευμένη και δεν προβλέφθηκε καμία απολύτως εξαίρεση ­ ούτε για
τα ανάδοχα παιδιά ούτε για παιδιά με ειδικές ανάγκες!

Με την πλάτη στο παρελθόν και το πρόσωπο στη ζωή, αναρίθμητα παιδιά περνούν ένα διάστημα της ζωής τους σε ίδρυμα,αναζητώντας αυτό που δεν έχουν: γονείς…

Έπειτα από τέσσερα χρόνια εφαρμογής, κοινωνικοί φορείς και ειδικοί επιστήμονες
επισημαίνουν ότι ο νόμος είναι ήδη ξεπερασμένος και χρειάζεται ριζικές αλλαγές
και βελτιώσεις. Στην ουσία, ο νόμος της Επιτροπής Δεληγιάννη λειτουργεί υπέρ
των ιδιωτικών και μόνο υιοθεσιών που αποτελούν το 85% – 90% των υιοθεσιών στη
χώρα μας, ενώ οι υιοθεσίες που διεκπεραιώνονται από εξουσιοδοτημένους
κρατικούς φορείς μετά βίας ξεπερνούν το 10%. Το οξύμωρο στις ιδιωτικές
υιοθεσίες είναι ότι το μωρό φεύγει συνήθως από το μαιευτήριο για το σπίτι των
θετών γονιών του, όλα είναι προσυμφωνημένα και αρκεί (νομικά) μια απλή δήλωση
των θετών γονιών στην κοινωνική υπηρεσία της Νομαρχίας της περιοχής όπου
κατοικούν και η αίτηση υιοθεσίας μετά την παρέλευση τριμήνου. Η κοινωνική
έρευνα της Νομαρχίας ξεκινά δυο – τρεις μήνες αργότερα και πρέπει να τελειώσει
το αργότερο σε ένα εξάμηνο: “Αλλά ακόμα και αρνητικό να είναι το πόρισμα της
κοινωνικής έκθεσης, σπανίως δικαστής θα αρνηθεί την επικύρωση της υιοθεσίας
αφού το παιδί είναι ήδη ενταγμένο, μεγαλώνει στο οικογενειακό περιβάλλον και
αναγνωρίζει ως γονείς του τούς υπό κρίση υποψηφίους θετούς γονείς”, εξηγεί η
κ. Γεωργία Ρούμκου, από την κοινωνική υπηρεσία υιοθεσιών του ΠΙΚΠΑ…

“Περιμέναμε να ήταν πιο τολμηρός ο νέος νόμος, αλλά τελικά δεν ήταν. Όχι μόνο
δεν προηγήθηκε της εποχής του, αλλά δεν έλυσε καν τα προβλήματα εκείνης της
περιόδου”, επιμένει η κοινωνική λειτουργός του ΠΙΚΠΑ κ. Αντωνία Φραντζή.
“Εισήγαγε κάποιες καινοτομίες, όπως το θέμα της αναζήτησης ριζών από τα
υιοθετημένα παιδιά και τη συναινετική λύση της υιοθεσίας, κατάργησε την
υιοθεσία των ενηλίκων, αλλά δεν προνόησε για μια περίοδο χάριτος όταν
πρόκειται για ανάδοχα π.χ. παιδιά. Στην πραγματικότητα ο νέος νόμος είναι σαν
να δημιουργήθηκε για να διευκολύνει μόνο τις ιδιωτικές υιοθεσίες…”.

Η διαδικασία μιας ιδιωτικής υιοθεσίας δεν ξεπερνά τους 12 μήνες. Σε αντίθεση
με τις ιδιωτικές που σε όλη την Ευρώπη έχουν… καταργηθεί, οι λεγόμενες
κρατικές υιοθεσίες χρονίζουν πολύ περισσότερο. Δυο με δυόμισι χρόνια
απαιτούνται για να τελειώσει μια υιοθεσία από το ΠΙΚΠΑ ­ για εκείνες τις
αιτήσεις που προεγκρίνονται ­ και πέντε χρόνια από το Κέντρο Βρεφών “ΜΗΤΕΡΑ”.
Οι κοινωνικοί φορείς αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα, ειδικά όταν δεν έχουν τη
συναίνεση των φυσικών γονιών των παιδιών που προστατεύουν. Ο νόμος δεν
προβλέπει σε κανένα σημείο του την αυτόματη αναπλήρωση συναίνεσης των φυσικών
γονιών, έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα εγκατάλειψης και αδιαφορίας για τα
παιδιά τους. Η αναπλήρωση συναίνεσης εξακολουθεί να γίνεται από το δικαστήριο,
αφού προηγηθούν πολλές αναζητήσεις των φυσικών γονιών, ενώ στην περίπτωση που
εκείνοι εντοπίζονται και επιμένουν να αρνούνται, δίχως τίποτα να έχει αλλάξει
προς το καλύτερο στο οικογενειακό περιβάλλον, η κοινωνική υπηρεσία του
κρατικού φορέα οφείλει να επιδοθεί σ΄ έναν πολύμηνο δικαστικό αγώνα για να
αποδείξει την ακαταλληλότητα της φυσικής οικογένειας.

Δεν μπορεί να γλιτώσει από το παρελθόν της

Η Κατερίνα είναι ένα από τα παιδιά της «μακρόχρονης» αναδοχής, που αυτή τη
στιγμή εναγωνίως περιμένει τη δικαστική απόφαση για την αναπλήρωση συναίνεσης,
προκειμένου να υιοθετηθεί από τη θετή μητέρα που τη μεγαλώνει εδώ και δώδεκα
χρόνια. Η περίπτωσή της είναι ιδιάζουσα, όπως ιδιάζουσες είναι οι περισσότερες
από τις περιπτώσεις των παιδιών σε αναδοχή. Η Κατερίνα είναι 17 χρόνων και
θέλει πάση θυσία να προλάβει την «ενηλικίωσή» της, αλλά η συζήτηση στο
δικαστήριο για την αναπλήρωση συναίνεσης έγινε δίχως την παρουσία της, αφού
τής ήταν αδύνατον να βρεθεί αντιμέτωπη με τον πατέρα της και να καταρρίψει το
μόνο πλεονέκτημα που έχει απέναντί του: το άγνωστο πια για εκείνον πρόσωπό
της…

«Θυσία»

«Το γεγονός ότι εκείνος αγνοεί πώς μεταμορφώθηκε το κάποτε πεντάχρονο
κοριτσάκι, είναι το ισχυρότερο δικό της ατού και αρνήθηκε να το θυσιάσει ­ να
παρουσιαστεί δηλαδή ενώπιον του δικαστηρίου και ενώπιον εκείνου που την
πλήγωσε και να δηλώσει τη δική της αλήθεια», λέει ο δικηγόρος που έχει
αναλάβει την υπόθεσή της κ. Κώστας Μπεσίρης.

«Για τον μόνο λόγο που θέλω τόσο πολύ να με υιοθετήσεις, είναι να μην φέρω πια
το δικό του επίθετο. Αλλά προτιμώ να εξακολουθήσω να το κάνω, αν είναι να
αναγκαστώ να παρουσιαστώ μπροστά του στο δικαστήριο», εμπιστεύθηκε στην θετή
της μητέρα που είναι η μόνη μητέρα που γνώρισε και αγάπησε…

Αυτό που θυμάται η Κατερίνα από το φυσικό της περιβάλλον, είναι μονάχα πόνος.
Πόνος, προσβολή και ντροπή: «Από τη στιγμή που εκείνη και ο μικρός της αδελφός
απομακρύνθηκαν, με εντολή εισαγγελέα, από το φυσικό τους περιβάλλον και
μεταφέρθηκαν στο ΠΙΚΠΑ Πεντέλης, η περίπτωσή τους χαρακτηρίστηκε τόσο
επείγουσα, που έπρεπε κατεπειγόντως να βρεθεί μια οικογένεια για το κάθε
παιδί», θυμάται ο κ. Κώστας Μπεσίρης.

Κακοποιημένη

Η θετή της μητέρα, η Μαρία, είχε ήδη κάνει αίτηση να μεγαλώσει ένα παιδί με
αναδοχή. Ήταν μητέρα δύο δικών της παιδιών η Μαρία, αλλά συγκινήθηκε
ακούγοντας μια ραδιοφωνική εκπομπή του Συλλόγου Αναδόχων Οικογενειών, το
συζήτησε με τον άνδρα, την κόρη και τον γιο τους, όλοι συμφώνησαν και η αίτηση
έγινε: «Σε σύντομο χρονικό διάστημα με ειδοποίησαν ότι υπήρχε ένα παιδί το
οποίο είχε υποστεί σοβαρή κακοποίηση και παραμέληση και χρειαζόταν
κατεπειγόντως οικογένεια. Δεν είχαμε το προνόμιο πρώτα να γνωριστούμε και να
μεταπηδήσει σταδιακά το παιδί στην οικογενειακή μας στέγη. Γνωριστήκαμε με την
Κατερίνα αφού την έφεραν στο σπίτι μας και αρχίσαμε όλοι να κολυμπάμε σε βαθιά
νερά…».

Οι πρώτες προσεγγίσεις ήταν «από αβάσταχτες έως δυσβάσταχτες! Μέρα με την μέρα
αναδύονταν απίστευτα ψυχολογικά προβλήματα, αναγκάστηκα να ζητήσω τη βοήθεια
ψυχολόγων, έκανε η μικρή πολλές συνεδρίες, είχε σαφέστατα προβλήματα
επικοινωνίας, φοβόταν να πει την αλήθεια, άνοιγε το ψυγείο, έπαιρνε μια
πορτοκαλάδα και την έπινε, τη ρωτούσες π.χ. «διψάς γλυκιά μου;» και απαντούσε
«όχι» την ώρα που έπινε το αναψυκτικό. Τα ψέματά της ήταν εμφανέστατα, ήταν η
διαφυγή της, παρουσίαζε νυχτερινή ενούρηση και εφιάλτες, κάτι που κράτησε
πολλά χρόνια, στο σχολείο εμφάνισε ιδιαίτερες μαθησιακές δυσκολίες και στην
πρώτη επαφή με ειδικό ψυχολόγο βρέθηκε σε οριακή νοητική κατάσταση.
Αναγκάστηκα τότε να μπω στο δίλημμα “κανονικό ή ειδικό σχολείο” και τότε, για
άλλη μια φορά, με βοήθησε και με στήριξε η κοινωνική λειτουργός Δώρα Γανιάρη:
“Θα την αφήσεις στο κανονικό σχολείο” μου είπε, “θα δεις ότι η οριακή νοητική
κατάσταση είναι λόγω περιβαλλοντικών και μόνο συνθηκών…”».

Βρήκε τον δρόμο της

«Και έτσι έγινε. Μετά τα πρώτα δύο χρόνια φρίκης, στο σχολείο, η Κατερίνα,
άρχισε να δείχνει τον άλλο της εαυτό, εκείνα τα μέσα της άγονα κομμάτια που
καλλιεργήθηκαν και απέδωσαν, άρχισε να ρολάρει στο σχολείο, πήγε στο Γυμνάσιο,
τα έβγαλε πέρα, εξελίχθηκε σ΄ ένα οργανωμένο, συντονισμένο και μεθοδικό παιδί,
σε μια μαθήτρια που δεν ξεπέρασε απλά την οριακή νοητική της κατάσταση….».

Όλα αυτά τα χρόνια η αγωνία τής Κατερίνας ήταν να μη συναντηθεί με τον πατέρα
και τον μεγαλύτερό της αδελφό. Με τη βοήθεια της υπεύθυνης για εκείνη
κοινωνικής λειτουργού κ. Δώρας Γανιάρη, το κατάφερε. Και όλα έβαιναν καλώς,
πολύ καλύτερα από το παρελθόν, μέχρι που προέκυψε ο νέος νόμος περί υιοθεσίας.

Τότε προκλήθηκε μεγάλη αναταραχή στη ζωή της Κατερίνας, της ανάδοχης μητέρας
και της ανάδοχης αδερφής ­ στο σπίτι παρέμειναν οι τρεις τους, μετά το
διαζύγιο του ζευγαριού: «Από χρόνια η Κατερίνα μού ζητούσε επιμόνως να γίνει
και επίσημα κόρη μου. Προσωπικά δεν είναι κάτι που ποτέ με απασχόλησε, γιατί
έτσι κι αλλιώς είναι τόσο κόρη μου όσο και η φυσική μου κόρη και δεν είχα λόγο
να χρησιμοποιήσω την αναδοχή σαν σκαλοπάτι για την υιοθεσία. Εκείνη όμως
επέμενε, ήθελε να απελευθερωθεί από το φυσικό της επίθετο, ήθελε να λυτρωθεί
από το παρελθόν της».

«Μπλόκο από το νόμο»

«Και φυσικά ήταν δική μου ηθική υποχρέωση να εισακουσθεί η πιο βαθιά της
επιθυμία. Ρώτησα αν γίνεται και μου είπαν “γίνεται”, αρκεί η φυσική οικογένεια
να δώσει τη συναίνεσή της και σε περίπτωση που δεν το κάνει, θα πηγαίναμε
δικαστικά για αναπλήρωση συναίνεσης. Στην αρχή αποφασίσαμε να γίνει η υιοθεσία
αφού η Κατερίνα φτάσει στα 18, οπότε δεν θα χρειαζόταν όλη αυτή η διαδικασία.
Μας πρόλαβε όμως ο νέος νόμος, οπότε αναγκαστικά μπήκαμε στον χορό και
χορεύουμε να προλάβουμε πριν η μικρή μας κλείσει τα 18…».

Είναι τρομερό να μην υπάρχει μια διάταξη «που να προβλέπει την αποκατάσταση
των αναδόχων παιδιών, δίχως να χρειάζεται να έρθουν εκείνα αντιμέτωπα στο
δικαστήριο με τη φυσική τους οικογένεια», πιστεύει ο κ. Μπεσίρης. «Είναι
δυνατόν ύστερα από τόσων χρόνων κακοποίηση και πολλαπλάσιων χρόνων αδιαφορίας,
να έχει τον πρώτο λόγο ένας βίαιος και αδιάφορος γονιός και όχι το παιδί που
τόσα έχει υποστεί και τόσο έχει ταλαιπωρηθεί; Ας άφηναν ένα μικρό χρονικό
περιθώριο, έξι μήνες ή έναν χρόνο μετά την ενηλικίωση του παιδιού, να
διευθετείται ένα τέτοιο σοβαρό ζήτημα…».

«Μια συνάντηση μαζί τους θα με καταστρέψει»

Ο δικηγόρος Κώστας Μπεσίρης

Το γράμμα που η ίδια η Κατερίνα έστειλε στην κοινωνική λειτουργό κ. Δώρα
Γανιάρη, ζητώντας για άλλη μια φορά τη βοήθεια και τη συμπαράστασή της, είναι
η καλύτερη απάντηση σ’ έναν νόμο που στερείται ψυχής: “Πάντοτε και με όλη σας
την ψυχή στεκόσασταν δίπλα μου και πάντα καταφέρνατε να αποφεύγετε κάθε
συνάντηση με τους παλιούς μου γονείς και γενικά την οικογένειά μου. Θέλω για
μια ακόμη φορά να προσπαθήσετε να αποφύγετε κάθε συνάντησή μου μαζί τους.
Ξέρετε ότι το μόνο που μου έχουν δώσει είναι προβλήματα, που με την ανάδοχη
μητέρα μου, την ανάδοχη αδελφή μου και εσάς κατάφερα να ξεπεράσω. Σας
παρακαλώ, μην επιτρέψετε για μια ακόμα φορά να με βλάψουν…

Σας παρακαλώ φροντίστε να μη χαλάσουν οι στόχοι και οι ελπίδες μου. Δεν θέλω
να συναντήσω κανέναν από την προηγούμενη οικογένειά μου, παρά μόνο όταν ΕΓΩ το
θελήσω. Αργότερα, όταν μεγαλώσω, θα θελήσω να βοηθήσω τη μητέρα μου αν με
χρειάζεται γιατί ήταν η μόνη που δεν μου έκανε κακό, ήταν η μόνη που δεν με
έβλαψε, αλλά δυστυχώς δεν μπόρεσε να με σώσει ή να με βοηθήσει γιατί πάντα
ήταν πολύ άρρωστη (σ.σ. με ψυχολογικά προβλήματα).

Σας παρακαλώ και πάλι να βάλετε τα δυνατά σας να κόψετε κάθε επικοινωνία με
την παλιά μου οικογένεια γιατί η οποιαδήποτε επικοινωνία μαζί τους θα είναι
αρνητική και πολύ βλαβερή για μένα. Δεν τους χρωστάω τίποτα καλό, παρά μόνο
λύπη, προβλήματα, θυμό και ντροπή. Στην οικογένεια που ζω μού προσφέρεται μια
πολύ καλύτερη ζωή και κυρίως μέλλον. Με καλό ιδιωτικό σχολείο όπως ξέρετε, με
δύο γλώσσες ­ Αγγλικά, Γαλλικά ­ και Πληροφορική, ενώ φέτος αρχίζω ξανά το
κολυμβητήριο που το θέλω πολύ. Μια συνάντηση μαζί τους με καταστρέφει για μια
ακόμα φορά και δεν το θέλω… Κάντε κάτι, ό,τι μπορείτε περισσότερο. Σας
ευχαριστώ! Κατερίνα…”.

Η Κατερίνα περιμένει αυτή τη στιγμή την απόφαση του δικαστή ­ αν θα
αναπληρωθεί ή όχι η συναίνεση του φυσικού της “πατέρα” ­ για να προχωρήσει η
υιοθεσία από τη θετή της μητέρα.

Στην περίπτωση που αυτό δεν γίνει και εκείνη κλείσει τα 18, δεν υπάρχουν άλλα
νομικά περιθώρια για να προχωρήσει με άλλο τρόπο η υιοθεσία της…

Έχει τακτική επικοινωνία με τον αδελφό της που είναι τοποθετημένος και
ευτυχισμένος σε άλλη ανάδοχη οικογένεια, που με τη σειρά της προσπαθεί να
υιοθετήσει το παιδί. Αλλά δεν βλέπει, ούτε θα αναγνωρίσει τα άλλα της αδέλφια
που παρέμειναν στην πατρική στέγη αν στον δρόμο τα συναντήσει! Στάθηκε πιο
τυχερή από εκείνα…