ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Υπάρχει κράτος δικαίου;

Οι πολλοί άνθρωποι που χάθηκαν άδικα από το ναυάγιο του «Σαμίνα Εξπρές»
αποτελούν πράγματι μια εθνική τραγωδία. Όμως, ο παραλογισμός που επικρατεί τις
τελευταίες μέρες στο κυνήγι που εξαπολύθηκε για την ανεύρεση των «πραγματικών»
ενόχων, θυμίζει ανενδοίαστα τις δίκες μαγείας του Μεσαίωνα.

Θα ήθελα λοιπόν να καταγράψω σύντομα τις δικές μου απόψεις για κάποια σοβαρά
ζητήματα.

Πρώτο ζήτημα ­ Η ταχύτητα. Όλα τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι φωνασκούν συνεχώς
ότι πρέπει γρήγορα να εκκαθαριστεί η συγκεκριμένη τραγική υπόθεση για να
δικαιωθούν τα θύματα. Όμως, η ταχύτητα δεν αποτελεί τη μόνη θεμελιώδη αρχή που
διέπει την εξέλιξη της ποινικής διαδικασίας. Μια δικαιοκρατική ποινική δίκη
είναι από τα πράγματα πιο βραδεία, γιατί λαμβάνει υπόψη της και άλλες αρχές,
όπως την ανεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας ή τα δικαιώματα του κατηγορουμένου.
Αν θέλουμε να καταλύσουμε όλα αυτά τα στοιχεία που αποτελούν πάγιες
παρακαταθήκες του ευρωπαϊκού δικονομικού πολιτισμού, τότε φοβάμαι ότι θα
φτάσουμε πολύ γρήγορα στο απόφθεγμα εκείνο που χαρακτήριζε τη λειτουργία των
ποινικών δικαστηρίων του Μεσαίωνα: «Vous qui entrez ici, quittez toute
esperance» (εσείς που μπαίνετε εδώ μέσα εγκαταλείψτε κάθε ελπίδα). Ας
σταματήσουμε λοιπόν αυτή την υστερία!

Δεύτερο ζήτημα ­ Ποιος δικάζει; Για μια ακόμη φορά, αποδεικνύεται περίτρανα
πόσο δίκαιο είχε ο J. Habermas, όταν μιλούσε για τη χειραγώγηση της δημόσιας
σφαίρας από τα mass media. Έτσι, τις τελευταίες ημέρες επί 24 ώρες το 24ωρο
δημοσιογράφοι και τηλεοπτικοί αστέρες δικάζουν και κατασκευάζουν τους «δικούς
τους» ενόχους, συρρικνώνοντας και ακρωτηριάζοντας κυριολεκτικά το τεκμήριο της
αθωότητας που καθιερώνεται από το άρθρο 6 της Σύμβασης της Ρώμης για τα
ανθρώπινα δικαιώματα. Υπ’ αυτήν την έννοια το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει
είναι το εξής: Ποιος θα δικάσει τελικά αυτή την υπόθεση; Οι δικαστές ή τα ΜΜΕ;
Είναι βέβαιο ότι πολλές φορές οι δημοσιογραφικές έρευνες συνέβαλαν σημαντικά
στην ανακάλυψη της αλήθειας. Ποιος μπορεί να ξεχάσει άραγε το Watergate και
τους ηρωικούς δημοσιογράφους της «Ουάσιγκτον Ποστ»;

Όμως σε μια χώρα στην οποία για πολλούς λόγους η αυτονομία της δικαστικής
εξουσίας απέναντι στην πολιτική είναι θρυμματισμένη, αναλογίζεται κανείς μέσα
σε ποιο κλίμα θα δικάσουν οι συγκεκριμένοι δικαστές που θα επιβαρυνθούν μ’
αυτό το δυσάρεστο έργο; Ας μη φορτίζουμε λοιπόν και άλλο την ατμόσφαιρα, γιατί
μ’ αυτόν τον τρόπο δεν θα ανευρεθεί η πραγματική αλήθεια. Έτσι, οι βιαστικές
ποινικές διώξεις που ασκήθηκαν για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως με ενδεχόμενο
δόλο ήσαν νομικά προβληματικές, αφού είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί ότι ο
πλοίαρχος αποδεχόταν τον θάνατο των επιβατών από την πρόσκρουση ή τον δικό του
θάνατο, αφού κι ίδιος επέβαινε πάνω στο πλοίο! Γι’ αυτό τον λόγο οι αθώες
ψυχές που χάθηκαν θα ικανοποιηθούν μόνο αν γίνει μια δίκαιη δίκη!

Τρίτο ζήτημα ­Το δικονομικό μοντέλο. Η πιο πρόσφορη λύση κατά τη γνώμη μου σ’
αυτό το επίπεδο είναι η παραπομπή των κατηγορουμένων στο ακροατήριο με
αμετάκλητο βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών, δηλαδή μια παρόμοια προσέγγιση μ’
αυτή που ισχύει σήμερα για τις υποθέσεις της διαφθοράς και της κατάχρησης του
δημοσίου χρήματος. Όμως δεν πρέπει να νομοθετούμε συγκυριακά, γιατί αυτό
αποτελεί σύμπτωμα των δημοκρατιών της μπανανίας!

Τέταρτο ζήτημα ­ Η πολιτική διάσταση. Η ιστορία τούτη είναι επιπλέον
διδακτική, γιατί καταδεικνύει πώς κατασκευάζεται ένα οικονομικό μονοπώλιο (η
Minoan Lines) με τις πλάτες της πολιτικής εξουσίας. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το
κρίσιμο πρόβλημα κι είναι πραγματικά υποκριτικό το κόμμα της αξιωματικής
αντιπολίτευσης, που εκθειάζει κατά τα άλλα το σύστημα της απεριόριστης αγοράς,
να σπεκουλάρει τώρα πάνω στην εκατόμβη των νεκρών. Πρέπει λοιπόν ο Κ. Σημίτης
να κάνει γρήγορα συντονισμένες θεσμικές κινήσεις για τη λειτουργία του σωστού
ανταγωνισμού σ’ όλα τα επίπεδα της ελληνικής κοινωνίας. Τώρα ήρθε η ώρα για το
μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.