ΔΡΟΜΟΙ

Η απελευθέρωση…

… των αγορών δεν πάει καλά στην Αμερική, εκεί ακριβώς όπου χτυπάει η
«καρδιά» της. Εκατομμύρια Αμερικανοί που έκαναν φέτος τις διακοπές τους
πλήρωσαν πανάκριβα αεροπορικά εισιτήρια σε μια χούφτα αεροπορικές εταιρείες,
χωρίς μεγάλα περιθώρια επιλογής, και ανταμείφθηκαν με πολύωρες καθυστερήσεις.
Μα, όταν προσγειώθηκαν, ξανάγιναν πάλι οι «κυρίαρχοι καταναλωτές»: είχαν να
διαλέξουν από μια σειρά γραφείων ενοικίασης αυτοκινήτων, ξενοδοχείων και
εστιατορίων. Μπορούσαν να βρουν τις καλύτερες τιμές και την καλύτερη ποιότητα.
Στο ίδιο εκείνο αεροδρόμιο που μονοπωλείται από μια δυο μεγάλες αεροπορικές
εταιρείες οι οποίες ασεβούν προς τους πελάτες τους, δέκα – δεκαπέντε γραφεία
ενοικίασης αυτοκινήτων, συχνά το ένα δίπλα στο άλλο, ανταγωνίζονται με πείσμα.
Γιατί άραγε τα γραφεία ενοικίασης αυτοκινήτων δίνουν εκείνη την ποιότητα και
τις επιλογές που δεν μπορούν να δώσουν οι αεροπορικές εταιρείες;

Η απάντηση…

… βρίσκεται στο ότι οι αεροπορικές εταιρείες δεν είναι μια φυσικά
ανταγωνιστική βιομηχανία. Απαιτούν τεράστια επενδυτικά κεφάλαια και, για να
βγάζουν τα έξοδά τους, τα αεροπλάνα τους πρέπει να πετούν πλήρη. Πριν από
είκοσι χρόνια και κάτι, οι πατέρες της απελευθέρωσης των αερομεταφορών νόμισαν
πως οι αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν να γίνουν όπως τα γραφεία ενοικίασης
αυτοκινήτων ή τα εστιατόρια. Και πως, αν σταματούσε ο έλεγχος στις τιμές και
τις γραμμές, αν έβγαινε από τη μέση η κυβέρνηση, θα προσέφεραν καλύτερες και
φθηνότερες υπηρεσίες. Τα πράγματα δεν πήγαν έτσι. Χωρίς δημόσιο έλεγχο και
δημόσιες επενδύσεις, τα αεροπλάνα έγιναν πιο στενάχωρα, πιο ακατάλληλα και πιο
ακριβά.

Το καλοκαίρι…

… ήταν μια δοκιμασία και για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής
ενέργειας. Απέτυχε και αυτή. Στην Καλιφόρνια, οι καταναλωτές παίρνουν στο χέρι
τριπλάσιους λογαριασμούς από ό,τι οι καταναλωτές του Λος Άντζελες όπου ισχύει
το παλιό δημόσιο σύστημα. Η ελεύθερη αγορά δεν μπορεί να προβλέψει ούτε τις
καιρικές συνθήκες ούτε την κορύφωση της ζήτησης. Όταν η προσφορά δεν μπορεί να
καλύψει τη ζήτηση, οι επιχειρηματίες δεν χρειάζεται να κάνουν νέες επενδύσεις:
πάλι κερδίζουν ανεβάζοντας τις τιμές. Στο παλιό «κακό» σύστημα, οι τιμές
καθορίζονταν από επιτροπές του δημοσίου. Μπορεί να έκαναν λάθη, αλλά κανένα
από εκείνα τα λάθη τους δεν συγκρίνεται με τη συμφορά που βρήκε τους
καταναλωτές της Καλιφόρνιας αυτό το καλοκαίρι. Υπήρχε πάντα αρκετό αποθεματικό
ενέργειας και για εβδομήντα πέντε χρόνια οι τιμές του ηλεκτρικού μειώνονταν
συνεχώς.

Η οικονομία…

… σε ένα μεγάλο μέρος της λειτουργεί μια χαρά χωρίς κρατικές παρεμβάσεις. Αν
εξαιρέσουμε τους κανόνες ασφαλείας, η κυβέρνηση δεν χρειάζεται να βάζει χέρι
στα γραφεία ενοικίασης αυτοκινήτων. Αν εξαιρέσουμε τους κανόνες υγιεινής, η
κυβέρνηση δεν χρειάζεται να λέει στα εστιατόρια πώς θα σερβίρουν και πόσο θα
χρεώνουν. Όμως, στις μεγάλες βιομηχανίες όπου είναι συγκεντρωμένη μεγάλη
οικονομική ισχύς, όπου το προϊόν είναι δημόσιο αγαθό και οι καταναλωτές δεν
μπορούν να πάνε αλλού να ψωνίσουν, το πράγμα διαφέρει. Η απελευθέρωση δεν
βοηθάει τον καταναλωτή, αλλά τους εκβιαστές του, διαπιστώνει το περιοδικό
«American Prospect», που προτείνει για τους υπέρμαχους της απελευθέρωσης ένα
σατανικό τέλος: θα τους άξιζε ίσως να καταδικαστούν στην αιώνια κόλαση της
αναμονής σε ένα αεροδρόμιο που μονοπωλείται από μια εταιρεία ή στο πυρ το
εξώτερο ενός κύματος καύσωνα χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.