ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τ’ αστεία τελειώσανε;

Εκεί που νομίζαμε πως τα αστεία τελειώσανε, αποδεικνύεται πως υπάρχουν
ακόμη αποθέματα. Αλλεπάλληλα δημοσιεύματα αναγγέλλουν πως ο ελληνικός
κινηματογράφος θα προσπαθήσει ξανά να μας κάνει να γελάσουμε.

Μακάρι να πετύχει η επιχείρηση. Καιρό έχει να ανάψει εκείνο το σπίρτο της
ευφυΐας που κατορθώνει να φωτίζει τα πράγματα όσο χρειάζεται ούτε μελανά να
δείχνουν, ούτε λαμπερά.

Οι δυσκολίες βέβαια θα είναι μεγάλες. Έχουν ατονήσει πολύ τα ανακλαστικά με τα
οποία αντιστρεφόταν πριν από μερικές δεκαετίες μια δυσάρεστη κατάσταση.
Πήγαινε τότε κάτι στραβά; Δεν ήταν λόγος αυτός για να στραβώσει κανείς
ολόκληρος, από την κορυφή ώς τα νύχια.

Στις ταινίες του ’50 και ’60 κάποια στιγμή σταματάνε τα βάσανα ­ από μια
σύμπτωση ή ένα κόλπο ­ για να αρχίσει το τρελό πανηγύρι των ταλαίπωρων.
Αναγκαίο το απότομο φρενάρισμα για να μην τους πάρει η κάτω βόλτα. Αντί να
σέρνεται η υπόθεση (με τη φτώχεια, τις ατυχίες, την αναδουλειά) επ’ αόριστον,
έβρισκαν τρόπο όλοι μαζί (σκηνοθέτες, σεναριογράφοι και ηθοποιοί) να υψώσουν
εγκαίρως την ταμπέλα: «ώς εδώ».

Ήταν η μόνη τεχνική για να μη διαβρώσει τα πάντα η γκρίνια, τα πάντα, δηλαδή
ακόμη και τα κωμικά ευρήματα. Γιατί δεν είναι δύσκολο καθόλου να τρυπώσει η
πίκρα μέσα στα ευτράπελα και να βγει απ’ αυτό κάτι ανάμεικτο και θολό. Το λένε
και κυκλοθυμία και το ‘χουν για ρόφημα στις πόλεις.

Ο κίνδυνος είναι ακριβώς αυτός. Να μας προσφέρουν ταινίες χλιαρές όπου σε κάθε
διάλογο και πλάνο να προβάλλει η αβεβαιότητα, η έλλειψη απόφασης για το πού θα
προχωρήσουν.

Ας φέρουμε όμως άλλη μια φορά στο νου μας τους παλιούς εκείνους κωμικούς. Τι
έκαναν; Άφηναν την όρεξη για δράση να κατευθύνει τις γκριμάτσες τους.
Γλεντούσαν το αναπόφευκτο, κι έφθαναν ώς το τέλος.

Σε αντίθεση μ’ αυτό, παρατηρεί κανείς έναν δισταγμό στο παίξιμο του σύγχρονου
ηθοποιού, μια επιφύλαξη απέναντι στην ίδια του την έκφραση. Δεν είναι ζήτημα
υποκριτικής αυτό. Πρόκειται για το μούδιασμα μιας κοινωνίας εντοπισμένο στο
σώμα εκείνων που αναλαμβάνουν κατ’ επάγγελμα να τη σαρκάσουν, να την αποδώσουν
ανατρεπτικά.

Με δυο λόγια τροφή του σύγχρονου αστείου είναι η ανησυχία. Θα παραμείνουν
άραγε όσα αποκτήθηκαν; (με την ανεργία νέες κομπίνες σχεδιάζονται, μερικές και
με συμμετοχή αλλοδαπών). Θα μπορέσει να κρατηθεί η οικογένεια ενωμένη; (τα
παιδιά σηκώνουν κεφάλι και οι γονείς υποκλίνονται). Θα μπορέσει να ζήσει μόνος
του ένας προδομένος; μια χωρισμένη σαραντάρα; (οι χαμένοι ιδρύουν τον
συνασπισμό τους για να τα βγάλουν πέρα).

Όταν μια κοινωνία και μια εποχή αναρωτιέται συνεχώς και ανησυχεί, επόμενο
είναι και στις κωμικές επινοήσεις της να μη δίνει την προοπτική μιας «λύσης».
Έχει τόσο συνηθίσει στ’ αδιέξοδα μπλεξίματα ο θεατής, ώστε είναι αδύνατο να
αναμορφώσει νοερά και ακαριαία την πραγματικότητα. Να διορθώσει ­ κατά την
μπερξονική αντίληψη ­ τις «ατέλειες της ζωής» μ’ ένα γέλιο που να φανερώνει
ταυτόχρονα συμπάθεια για τα φουκαριάρικα θύματα και απόσταση ασφαλείας από τη
μοίρα τους.

Με τι πρόκειται λοιπόν να γελάσουμε τον χειμώνα; Ας ελπίσουμε όχι βλέποντας
ήρωες δεμένους χειροπόδαρα με τα μικροπάθη και τους μικροκαβγάδες τους,
γυναίκες και άνδρες να ψιλολογούν οι μεν τα κουσούρια των δε, ατελείωτα, με
ελεγχόμενη ζήλεια, με ελεγχόμενες αντιδράσεις στο κάθε τι. Όμως δείτε που
απλώνεται και στη χώρα μας το cool στοιχείο, θα πουν μερικοί. Γιατί δεν
διασκεδάζετε μ’ αυτό; Θα διασκεδάσουμε πολύ, απαντάμε. Αλλά μόνο όταν θα δύμε
την ψυχρή συμπεριφορά ενός στελέχους επιχείρησης να συγκρούεται για τα καλά με
τη θερμή συμπεριφορά ενός κλασικού μαγαζάτορα. Όταν από την κόντρα ανάμεσα
στην καινούργια υπολογιστική και σφιγμένη Ελλάδα και στην παλιά και
αναβράζουσα αναφανεί ένα πνεύμα καταφατικό που να μπορεί να αγκαλιάζει και τις
δύο. Το μνησίκακο γέλιο δεν μας ταιριάζει.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.