Το Κυπριακό «περνάει» από το Αιγαίο

Η λύση του Κυπριακού στο άμεσο μέλλον μοιάζει απίθανη, μια επίλυση των
ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο θα ευνοούσε το Κυπριακό, η Άγκυρα έχει
δείξει διάθεση να πάει στη Χάγη για την υφαλοκρηπίδα ­ κι οι Ηνωμένες
Πολιτείες έχουν κάθε συμφέρον να προωθήσουν την ένταξη της Τουρκίας στην
Ένωση.

Παπανδρέου – Κασουλίδης. Θερμή χειραψία πριν από τις συνομιλίες για τον νέο γύρο επαφών στη Νέα Υόρκη για το Κυπριακό

Αυτές είναι μόνο μερικές από τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται σε μελέτη του
αμερικανικού ιδρύματος RAND για την Τουρκία. Η μελέτη υποστηρίζει ακόμη ότι το
εθνικιστικό πνεύμα είναι πολύ πιο ισχυρό στην εξωτερική πολιτική της Άγκυρας
μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, γεγονός που δίδει μεγαλύτερη «αυτονομία» στη
στάση της Τουρκίας έναντι της Ουάσιγκτον. Μάλιστα, θεωρεί πως το παράδειγμα
του Τουργκούτ Οζάλ, που παρείχε τις εγκαταστάσεις της Τουρκίας στους συμμάχους
για τις επιχειρήσεις τους στον Πόλεμο του Κόλπου, δεν πρόκειται να επαναληφθεί
­ κι ότι η Άγκυρα θα συναινέσει σε κάτι τέτοιο, μια επίθεση, δηλαδή, εναντίον
γειτονικού της κράτους, μονάχα αν τα δικά της ζωτικά συμφέροντα απειλούνται.

Δύο σοβαρά αν…

Η μελέτη, παρά την ευνοϊκή θέση που υιοθετεί γενικά για τον στρατηγικό ρόλο
της Τουρκίας, συμφωνεί με τις εκτιμήσεις πλήθους αναλυτών ότι ακόμη κι αν οι
Ευρωπαίοι έχουν τη θετικότερη στάση, ακόμη κι αν η Άγκυρα κάνει όλα όσα πρέπει
για να ανταποκριθεί στους όρους της ένταξης, η Τουρκία δεν πρόκειται να γίνει
μέλος της Ε.Ε. προτού περάσουν τουλάχιστον 15 χρόνια. Οι συντάκτες της μελέτης
­ Ζαλμάι Κάλιζνταντ, πρώην στέλεχος του Πενταγώνου, Ίαν Λέσερ, πρώην στέλεχος
του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, και Στέφεν Λάραμπι, πρώην μέλος του Συμβουλίου Εθνικής
Ασφαλείας ­ αναλύσουν διεξοδικά την εξωτερική αλλά κι εσωτερική πολιτική της
Τουρκίας, καθώς και τα συμφέροντα της Δύσης (τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ευρώπης)
σε αυτήν. Σημειώνεται ότι το ίδρυμα RAND έχει κατ’ επανάληψη ασχοληθεί με την
Ελλάδα, την Τουρκία, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και τα Βαλκάνια.

Ο διάλογος για το Αιγαίο

Στο κεφάλαιο για την Ελλάδα και την Κύπρο (πάντα σε σχέση με την Τουρκία), η
μελέτη αναφέρει ότι «μέχρι στιγμής ο (σ.σ.: ελληνοτουρκικός) διάλογος έχει
περιοριστεί στη “χαμηλή πολιτική” ­ δηλαδή, θέματα που δεν αποτελούν
αντικείμενο αντιδικίας, όπως το εμπόριο κι ο τουρισμός. Ωστόσο, η επιτυχία
αυτών των συνομιλιών θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν ευρύτερο διάλογο για πιο
ευαίσθητα θέματα στο Αιγαίο». Και προσθέτει: «Η Τουρκία έχει αφήσει να
εννοηθεί ότι θα ήταν διατεθειμένη να φέρει το θέμα της υφαλοκρηπίδας στο
Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, από μακρού αίτημα της Ελλάδας. Αυτό αποτελεί μια
σημαντική μετατόπιση στην πολιτική της Τουρκίας και θα μπορούσε να αποτελέσει
τη βάση για μια επίλυση τελικά του θέματος της υφαλοκρηπίδας».

«Μεγάλο εμπόδιο»

Οι Αμερικανοί συντάκτες της μελέτης παραδέχονται ότι η Κύπρος παραμένει μεγάλο
εμπόδιο στις σχέσεις· υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι η υποψηφιότητα της Τουρκίας
για την Ένωση καθώς κι η πρόσφατη βελτίωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ­ για
την οποία λένε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έπαιξαν σημαντικό παρασκηνιακό ρόλο ­
δίνουν μια νέα δυναμική στην πορεία του Κυπριακού «και θα μπορούσαν τελικά να
συμβάλουν σε μια διευθέτηση». Σημειώνουν ακόμη ότι «η Τουρκία τώρα έχει ένα
μεγαλύτερο κίνητρο για να προσπαθήσει να επιτύχει μια διευθέτηση στο Κυπριακό.
Μια διευθέτηση στο Κυπριακό δεν θα έδινε μονάχα νέα ώθηση στην πρόσφατη άρση
του αδιεξόδου στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά θα απομάκρυνε επίσης ένα
σημαντικό εμπόδιο για την ένταξη τελικά της Τουρκίας στην Ε.Ε.».

Παρ’ όλ’ αυτά, οι μελετητές αποφεύγουν την υπεραισιοδοξία επί του θέματος ­
«μια μέγιστη άρση του αδιεξόδου στο θέμα της Κύπρου μοιάζει απίθανη στο άμεσο
μέλλον», προειδοποιούν. Κι οι αιτίες είναι η αδιαλλαξία της τουρκοκυπριακής
ηγεσίας, η απουσία βούλησης της Άγκυρας να πιέσει τον κ. Ντενκτάς κι η άρνηση
τόσο της Τουρκίας όσο και των Τουρκοκυπρίων να συναινέσουν στη πρόταση της
Λευκωσίας για αποστρατικοποίηση.

Το κίνητρο

Πάντως, κατά τους συντάκτες της μελέτης, ορισμένοι παράγοντες θα μπορούσαν να
παράσχουν ένα κίνητρο μεσοπρόθεσμα: «Μια ελληνοτουρκική προσέγγιση που θα
επέλυε τις εκκρεμούσες διαφορές στο Αιγαίο, για παράδειγμα, θα μπορούσε να
παράσχει την τόσο χρειαζούμενη ώθηση για τις δύο χώρες να αντιμετωπίσουν το
κυπριακό πρόβλημα. Επιπλέον, αν μια πραγματική συμφιλίωση με την Ελλάδα
υλοποιούνταν, η Τουρκία μπορεί να ένιωθε λιγότερο ως στρατηγική προϋπόθεση τη
διατήρηση μιας μεγάλης στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο». Στο σημείο αυτό,
βέβαια, οι συντάκτες υιοθετούν καθαρά την αμερικανική και τουρκική
επιχειρηματολογία περί επίλυσης των ζητημάτων του Αιγαίου ανεξαρτήτως ­ ή προ
­ της επίλυσης του Κυπριακού.

Τέλος, η μελέτη υποστηρίζει ότι, λόγω Ελσίνκι, κι η προσέγγιση της Ένωσης με
την Κύπρο μπορεί να επηρεάσει μια διευθέτηση: «Αν μια λύση του Κυπριακού δεν
έχει επιτευχθεί μέχρι την ώρα της ολοκλήρωσης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων
με την ελληνοκυπριακή κυβέρνηση, η Ε.Ε. μπορεί να δεχθεί το ελληνικό τμήμα της
Κύπρου. Από την τουρκική σκοπιά, αυτό θα ήταν εξαιρετικά μειονεκτικό,
δεδομένου ότι η ελληνοκυπριακή συμμετοχή θα προσέθετε άλλο ένα βέτο εναντίον
της τουρκικής ένταξης στην Ε.Ε. Προκειμένου να το αποφύγει αυτό, η Τουρκία
ενδέχεται να είναι διατεθειμένη να κάνει παραχωρήσεις που θα διευκόλυναν μια
διευθέτηση».

Η ενσωμάτωση της Τουρκίας στην Ε.Ε. θα έπρεπε να είναι ένας σημαντικός στόχος
της μελλοντικής στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ευρώπης και
Τουρκίας, υποστηρίζει η μελέτη, που εκθέτει αναλυτικά τα πλεονεκτήματα της
τουρκικής ένταξης για την Ουάσιγκτον ­ μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι μια
χώρα-μέλος με ισχυρούς υπερατλαντικούς δεσμούς θα επηρεάσει θετικά και την
εξέλιξη των σχέσεων ΗΠΑ – Ε.Ε.

Δύσκολος δρόμος

Αναγνωρίζει, όμως, ότι οι Ευρωπαίοι δίδουν σημασία, πέρα από τη στρατηγική,
και στα θέματα της οικονομίας, της πολιτικής, ακόμη και του πολιτισμού ­ και
το μέγεθος της Τουρκίας τα υπογραμμίζει περαιτέρω, δείχνοντας ότι «ο δρόμος
της Τουρκίας προς την ένταξη δεν θα είναι ευθύς ή εύκολος». Λένε, μάλιστα, ότι
ακόμη κι αν τα πράγματα εξελιχθούν ιδανικά, η Τουρκία δεν πρόκειται να
ενταχθεί προτού περάσουν 15-20 χρόνια.

Τονίζουν, ωστόσο, ότι αν η απόφαση του Ελσίνκι αποδειχθεί ρητή δέσμευση εκ
μέρους των «15», αυτό θα μπορούσε να βλάψει τις προοπτικές συνεργασίας της
Τουρκίας με τη Δύση και να ενισχύσει εκείνα τα στοιχεία που ευνοούν άλλες
επιλογές. Τέλος, υποστηρίζουν ότι ΗΠΑ κι Ευρώπη θα έπρεπε να συνεργασθούν για
να μην αποκλεισθεί η Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ταυτότητα Άμυνας και Ασφάλειας
­ κάτι που ωστόσο έχει ήδη γίνει σε ένα βαθμό, με την απόφαση της Φέιρα.

Ο Παπανδρέου επιμένει στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας

Η πολιτική της Ελλάδας για ενίσχυση της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας «όχι
μόνο δεν αναθεωρείται, αλλά πρέπει να ενδυναμωθεί». Αυτό υπογράμμισε ο
υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Παπανδρέου, διαψεύδοντας τα σενάρια που ήθελαν
την Ελλάδα να σκληραίνει τη στάση της έναντι της Άγκυρας, μετά τις νέες
αδιάλλακτες κινήσεις του Ραούφ Ντενκτάς και τις εμπρηστικές δηλώσεις του
Ισμαήλ Τζεμ περί μειονοτήτων.

Ο κ. Παπανδρέου συναντήθηκε χθες, στην Αθήνα, με τον Κύπριο ομόλογό του,
Γιάννη Κασουλίδη, και συζήτησε τόσο τις προοπτικές του νέου γύρου των εκ του
σύνεγγυς συνομιλιών για το Κυπριακό, που ξεκινά στη Νέα Υόρκη στις 12
Σεπτεμβρίου, όσο και τις εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές και τις ευρωτουρκικές
σχέσεις. Όπως είπε χαρακτηριστικά ο Κύπριος υπουργός Εξωτερικών, «όλα αυτά
συνδέονται, μπορούν να συνδεθούν προς το καλό, εάν υπάρχει παράλληλη πρόοδος
και στους τρεις δρόμους, ευρωτουρκικά, ελληνοτουρκικά, Κυπριακό».

Να έχει λόγο η Λευκωσία

Οι κ.κ. Παπανδρέου και Κασουλίδης συζήτησαν και την εταιρική σχέση που
πρόκειται να συνάψει η Τουρκία με την Ένωση και συμφώνησαν ότι λόγο επί του
θέματος πρέπει να έχει και η Λευκωσία, αφού είναι υποψήφια για ένταξη χώρα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, πάντως, η ελληνική πλευρά υποστήριξε ότι δεν πρέπει
«να ανέβουν οι τόνοι» για το περιεχόμενο της εταιρικής σχέσης, που θα
αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης το Σαββατοκύριακο, στο άτυπο Συμβούλιο
Υπουργών Εξωτερικών των «15» στο Εβιάν της Γαλλίας.

Στη Νέα Υόρκη, προ του νέου γύρου συνομιλιών, πρόκειται να υπάρξει συνάντηση
και του Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη με τον Κύπριο Πρόεδρο Γλαύκο Κληρίδη, στις 8
Σεπτεμβρίου, αλλά και νέα συνάντηση των κ.κ. Παπανδρέου και Κασουλίδη. DNA για
τους αγνοούμενους .Για τις εξελίξεις στο Κυπριακό ο κ. Γ. Κασουλίδης είχε
συνομιλίες χθες το απόγευμα και με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας κ. Άκη
Τσοχατζόπουλο. Οι συνομιλίες των δύο ανδρών, πέραν της ενημέρωσης για τη
συνάντηση της Νέας Υόρκης, επικεντρώθηκαν στην πορεία υλοποίησης του δόγματος
του ενιαίου αμυντικού χώρου, την ενταξιακή πορεία της Κύπρου στην Ε.Ε. και το
θέμα των αγνοουμένων.