Στο χείλος της καταστροφής

Τη στιγμή που τα τανκς του Ισραήλ είχαν ήδη λάβει κατεύθυνση προς τη Συρία οι Σοβιετικοί απείλησαν με απόβαση στη Χάιφα, ώστε να μην επικρατήσουν οι Ισραηλινοί

Τον Ιούνιο του 1967, όταν τα ισραηλινά άρματα κατευθύνονταν προς τη Συρία, η
Σοβιετική Ένωση απείλησε με απόβαση στη Χάιφα προκειμένου να εμποδίσει την
ολοκληρωτική νίκη του εβραϊκού κράτους. Το γεγονός αυτό έφερε τις Ηνωμένες
Πολιτείες και την ΕΣΣΔ καθώς και ολόκληρο τον κόσμο στο χείλος πυρηνικού
πολέμου.

Η 10η Ιουνίου του 1967 καταγράφηκε ως μέρα «μεγάλης ανησυχίας και μέγιστης
βαρύτητας» στην Αίθουσα Επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου, σύμφωνα με τον Λιουέλιν
Τόμσον, πρώην πρεσβευτή στην ΕΣΣΔ και μετέπειτα προεδρικό σύμβουλο. Βάσει ενός
μηνύματος που μόλις είχε φτάσει μέσω της κόκκινης γραμμής από τη Μόσχα στην
Ουάσιγκτον, η Σοβιετική Ένωση απειλούσε με στρατιωτική δράση που θα οδηγούσε
σε αντιπαράθεση με πυρηνικά όπλα. Νέα στοιχεία αποκαλύπτουν τώρα ποιες
ενέργειες προετοίμαζαν τότε οι Σοβιετικοί: απόβαση στις ακτές του Ισραήλ, ώστε
να παρεμποδιστεί η ολοκληρωτική νίκη του κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών. Η
Σοβιετική Ένωση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην κλιμάκωση της έντασης στη Μέση
Ανατολή. Πρώτη φορά η Μόσχα έστειλε μεγάλο τμήμα του στόλου της του Εύξεινου
Πόντου στη Μεσόγειο προς υποστήριξη του Αιγύπτιου προέδρου Γκαμάλ Αμπντέλ
Νάσερ, όταν ο τελευταίος απέκλεισε τους Ισραηλινούς στην Ερυθρά Θάλασσα και
απαίτησε τη μετακίνηση της δύναμης των Ηνωμένων Εθνών από το Σινά. Στα
απομνημονεύματα του Νικίτα Χρουστσόφ, που πρόσφατα κυκλοφόρησαν, αναφέρεται
ότι η στρατιωτική διοίκηση της ΕΣΣΔ έπεισε την τότε πολιτική ηγεσία να
στηρίξει αυτά τα βήματα, γνωρίζοντας ότι είχαν στόχο την έναρξη πολέμου για να
καταστραφεί το Ισραήλ.

Το… κόκκινο τηλέφωνο

Στις 5 Ιουνίου και ενώ το Ισραήλ είχε εξαπολύσει προληπτική επίθεση ενάντια
στους Άραβες γείτονές του, ο Σοβιετικός πρωθυπουργός Αλεξέι Κοσίγκιν
ενεργοποίησε πρώτη φορά ­ από το 1967, οπότε εγκαταστάθηκε μετά την πυραυλική
κρίση του ’62 με την Κούβα ­ το κόκκινο τηλέφωνο με την Ουάσιγκτον. «Στις 7.15
το τηλέφωνο χτύπησε. “Κύριε υπουργέ, εδώ στρατηγός Σμιθ, από την Αίθουσα
Πολεμικών Επιχειρήσεων. Ο Κοσίγκιν είναι στην κόκκινη γραμμή και θέλει να
μιλήσει με τον (πρόεδρο Λίντον) Τζόνσον… Τι να του πω;”», θυμάται ο τότε
υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Μακναμάρα. «”Τι στα κομμάτια με ρωτάς;”, τον
ρώτησα. “Η κόκκινη γραμμή τερματίζεται στο Πεντάγωνο”, μου είπε. Δεν ήταν καν
τηλεφωνική γραμμή αλλά ένα τηλέτυπο, και δεν ήξερα ότι έληγε εκεί». Ακολούθησε
μαραθώνια σύσκεψη στην Αίθουσα Επιχειρήσεων.

Στις 10 Ιουνίου, σύμφωνα με τον Κοσίγκιν, οι ισραηλινές δυνάμεις κατευθύνονταν
προς τη συριακή πρωτεύουσα, τη Δαμασκό. Το μήνυμα του Κοσίγκιν συνέχιζε:
«Έφτασε πολύ κρίσιμη στιγμή που μας πιέζει, αν δεν σταματήσουν οι στρατιωτικές
επιχειρήσεις τις επόμενες ώρες, να υιοθετήσουμε ανεξάρτητη απόφαση. Είμαστε
έτοιμοι. Ωστόσο, αυτές οι πράξεις μπορεί να μας φέρουν σε σύγκρουση που θα
οδηγήσει στην τελειωτική καταστροφή… στόχος μας είναι να απαιτήσετε από το
Ισραήλ να παύσει τη στρατιωτική δράση άνευ όρων… αν αυτό δεν γίνει,
προειδοποιούμε το Ισραήλ ότι θα πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες ενέργειες,
συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής».

Ο Μακναμάρα ανακαλεί: «Στην ουσία είπε: κ. πρόεδρε, αν θέλετε πόλεμο, θα τον
έχετε». Τον Ιούνιο του 1967, ο Γιούρι Κριπούνκοφ ­ 59 ετών σήμερα, συγγραφέας
και εκπαιδευτικός ­ ήταν ανθυποπλοίαρχος σε ένα μεγάλο ανθυποβρυχιακό σκάφος
του Σοβιετικού Ναυτικού που, προερχόμενο από τον Εύξεινο Πόντο, συμμετείχε
στην ενίσχυση του στολίσκου της Μεσογείου. Όταν άρχισαν οι εχθροπραξίες μεταξύ
Ισραηλινών και Αράβων, ο κυβερνήτης του τον διέταξε να ηγηθεί αποσπάσματος 30
«εθελοντών» για απόβαση στη Χάιφα. Συνολικά, και από τα άλλα πλοία, η δύναμη
αυτή ανερχόταν στους 1.000 άνδρες.

Ο Κριπούνκοφ δεν είχε επιφυλάξεις. «Ημουν νέος και αφελής», λέει, αν και οι
ναύτες δεν ήταν εκπαιδευμένοι ούτε εξοπλισμένοι για κάτι τέτοιο: «Ήταν
διαφορετικός ο κόσμος τότε. Είχα ιερή πίστη σε όλα, στην κόκκινη σημαία, στον
όρκο μου. Ήταν ιερή η αποστολή μας, οι (Ισραηλινοί) επιτιθέμενοι έπλητταν
εκείνους τους φτωχούς Άραβες…». Ένας αξιωματικός των Μυστικών Υπηρεσιών του
Σοβιετικού Στρατού είπε αργότερα σε εξέχοντα Αμερικανό αναλυτή ότι ο υπουργός
Άμυνας Αντρέι Γκρέτσκο και η ομάδα του ήθελαν να «παράσχουν στους
προοδευτικούς Άραβες ένα μοναδικό και ιστορικής σημασίας κατόρθωμα ­ την
καταστροφή του Ισραήλ» για το οποίο «θα ήταν αιωνίως υπόχρεοι στη Μόσχα».

Παγκοσμιοποίηση του μετώπου

Αν και οι Ισραηλινοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την απόβαση, η τελευταία
ενδεχομένως να ανέκοπτε την προώθησή τους. Όμως, όπως τονίζει ο Κριπούνκοφ,
διακυβευόταν κάτι μεγαλύτερο: η παγκοσμιοποίηση του μετώπου. «Μελέτησα τα
ειδικά όπλα και ακόμη και χωρίς υδρογονοβόμβα, 10-15 εκρηκτικές κεφαλές θα
ήταν αρκετές. Χίλιοι άνδρες δεν ήταν τίποτα για τη Σοβιετική Ένωση», είπε και
συνέχισε: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν τον (Έκτο) Στόλο. Εμείς τις δυνάμεις
μας του Εύξεινου Πόντου. Στέλνουν κατασκοπευτικά αεροπλάνα. Ετοιμαζόμαστε για
απόβαση. Τα ισραηλινά άρματα διασχίζουν τη Διώρυγα του Σουέζ. Τι γίνεται μετά;
Κατεβάζουμε τις δυνάμεις μας και αρχίζει ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος; Γνωρίζαμε
ότι θα συνέβαινε, ότι ολόκληρος ο κόσμος θα καταστρεφόταν».

Αυτή ήταν η «τελειωτική καταστροφή» που είχε απειλήσει ο Κοσίγκιν.

Όμως τα σοβιετικά πλοία ποτέ δεν έφτασαν στις ισραηλινές ακτές και το γεγονός
ότι η Μόσχα δεν επενέβη προκάλεσε σημαντικά προβλήματα στους Σοβιετικούς,
κυρίως με την Κούβα. Αμέσως μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, ο Κοσίγκιν έσπευσε
στην Αβάνα για να καθησυχάσει τον Κάστρο. Σύμφωνα με τη CIA, «πληροφόρησε τον
Κάστρο ότι η ΕΣΣΔ προετοιμαζόταν να βοηθήσει την Αίγυπτο στον αγώνα κατά του
Ισραήλ αλλά… ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Αιγύπτου είχε διαμηνύσει ότι
η χώρα του σκόπευε να σταματήσει τις συγκρούσεις εντός μερικών ημερών». Οι
Ισραηλινοί, προφανώς ενημερωμένοι για την απειλή, δέχτηκαν την εκεχειρία, αφού
ολοκλήρωσαν την κατάκτηση του Γκολάν. «Ο πρόεδρος Τζόνσον κι εγώ ­ υποστήριξε
ο Μακναμάρα ­ αποφασίσαμε να γυρίσουμε τον στόλο και να τον στείλουμε στο
Ισραήλ, όχι για να το υποστηρίξουμε σε μια επίθεση κατά της Συρίας, αλλά για
να είμαστε πλησίον, ώστε αν οι Σύριοι με την υποστήριξη των Σοβιετικών
επετίθεντο στο Ισραήλ, να ενισχύσουμε την άμυνά του αποτρέποντας τον αφανισμό
του». Η ιστορία, όπως τουλάχιστον κυκλοφορούσε στο πλήρωμα του Κριπούκνοφ,
είχε ως εξής: «Ο Μπρέζνιεφ (πρώτος γραμματέας τότε του Κομμουνιστικού
Κόμματος) και ο πρόεδρος συνειδητοποίησαν ότι μισή ώρα μετά την απόβασή μας ο
κόσμος θα γινόταν ερείπια. Και αυτό θα ήταν». Το πλοίο του, που κατευθυνόταν
στις ισραηλινές ακτές, γύρισε πίσω. Εκείνη την ημέρα η Μόσχα διέκοψε τις
διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ.

Το απόρρητο έγγραφο

Ρόμπερτ Μακναμάρα. Ο τότε υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ θυμάται

Τον Φεβρουάριο του 1968 ένα έγγραφο της CIA έκανε λόγο για «την πρώτη
πληροφόρηση που ελήφθη αναφορικά με τα σχέδια των Σοβιετικών να συμμετάσχουν
σε περιορισμένης κλίμακας αραβική επίθεση κατά του Ισραήλ… οι Σοβιετικοί θα
βοηθήσουν ενεργά τους Άραβες να ανακτήσουν τα εδάφη που χάσανε στον πόλεμο του
’67».

Ισραηλινοί στρατιώτες στα σύνορα του Ισραήλ με τη Συρία στις 17 Ιουνίου του 1967

Ωστόσο, το έγγραφο, το οποίο πρόσφατα αποχαρακτηρίστηκε από απόρρητο αλλά
παραμένει αυστηρά λογοκριμένο, αναφέρει: «Οι Σοβιετικοί κατέστησαν σαφές ότι
το Ισραήλ υπάρχει και θα υπάρχει και δεν θα… διευκολύνουν στην καταστροφή του».