Νομικά και ηθικο-δεοντολογικά προβλήματα από τις νέες εξελίξεις στη δημιουργία ιστών και οργάνων

Οι νέες εξελίξεις που σηματοδοτεί η απόφαση της βρετανικής κυβερνήσεως να
επιτρέψει να χρησιμοποιηθούν έμβρυα προερχόμενα είτε από εργαστηριακή ανάπτυξη
εξειδικευμένων κυττάρων, είτε τη θεραπευτική εργαστηριακή κλωνοποίηση, θα
πρέπει να αντιμετωπισθούν με συγκρατημένη αισιοδοξία. Η αποκρυπτογράφηση του
ανθρωπίνου γονιδιώματος και η εργαστηριακή ανάπτυξη ιστών και οργάνων του
ανθρωπίνου σώματος φαίνεται ότι οδηγούν τη βιοϊατρική έρευνα στα έγκατα της
δημιουργίας.

Υπάρχουν αυτοί που υποστηρίζουν ότι οι νέες προοπτικές κατατείνουν στον
ευτελισμό της ανθρώπινης ζωής. Υπάρχουν και οι περισσότεροι που διατείνονται
ότι όσο ο άνθρωπος εμβαθύνει στο μεγαλείο της ζωής, τόσο τείνει προς το θείον.
Ένα τόσο σοβαρό ζήτημα, που τείνει να ανατρέψει πολλές από τις ισχύουσες αρχές
της έρευνας, ασφαλώς και απαιτεί δημόσιο διάλογο χωρίς φανατισμούς και χωρίς
προκαταλήψεις. Κάθε αλλαγή φαίνεται ελκυστική. Δημιουργεί όμως και αντιδράσεις
και υποκρύπτει και ενδεχόμενους κινδύνους. Με σύνεση και διάθεση συναινετική,
θα πρέπει να αντιμετωπισθούν τα ανακύπτοντα νομικά και ηθικο-δεοντολογικά
προβλήματα.

Νομικά προβλήματα

1 Το πρόγραμμα προς το παρόν θα πρέπει να περιορισθεί σε αυστηρώς
ερευνητικά πλαίσια, μέχρις ότου διαλευκανθούν όλες οι πτυχές και τυχόν
απρόβλεπτοι κίνδυνοι.

Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να θεσμοθετηθεί μια ανεξάρτητη επιστημονική αρχή,
η οποία θα ελέγχει το σύνολο της ερευνητικής προσπάθειας, ώστε να μην
παρεκκλίνει τού αυστηρώς ερευνητικού πρωτοκόλλου. Η αρχή θα πρέπει να
καταγράφει κάθε τυχόν παρατήρηση και να προβαίνει σε επανεκτιμήσεις, όταν
πρέπει.

2 Κάθε ερευνητικό πρωτόκολλο θα πρέπει να παίρνει ειδική έγκριση
γονιδιώματος, ύστερα από ενδελεχή μελέτη. Κάθε τυχόν μεταβολή του ανθρωπίνου
γονιδιώματος, που κινδυνεύει να κληροδοτηθεί στους απογόνους, θα πρέπει να
βρίσκεται υπό έλεγχο.

3 Τα δημιουργούμενα έμβρυα δεν θα πρέπει να έχουν ζωή στο εργαστήριο,
μέχρις ότου ληφθούν τα απαραίτητα κύτταρα, πλέον των 14 ημερών.

4 Απαγορεύεται η «αναπαραγωγική κλωνοποίηση» με ποινικές κυρώσεις.

5 Απαγορεύεται η δημιουργία εμβρύου με ανάμειξη σωματικών στοιχείων
του ανθρώπου και ωαρίου (μετά αφαίρεση του πυρήνα) προερχομένου εξ οιουδήποτε
είδους του ζωικού βασιλείου.

Ηθικοδεοντολογικά προβλήματα

1 Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιφυλάξεις των αντιτιθεμένων, και
όσες θεωρηθούν γόνιμες να ενσωματωθούν. Αλλά και αντιστρόφως, όταν η
πλειοψηφία αποφασίσει, δεν θα πρέπει δογματικώς οι αντιτιθέμενοι να προκαλούν.

Υπάρχουν τρεις τάσεις:

α) Εκείνοι που πιστεύουν ότι το έμβρυο είναι αυθύπαρκτο ον, ανεξαρτήτως
σταδίου.

β) Στην αντίπερα όχθη εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ένα έμβρυο δεν είναι τίποτε
άλλο παρά ένα άθροισμα κυττάρων. Τέλος

γ) η μέση οδός: Ότι ο σεβασμός προς την προσωπικότητα του εμβρύου αυξάνει με
τον χρόνο. Κατά συνέπεια σε έμβρυο ολίγων ημερών θα πρέπει να επιτρέπεται η
χρησιμοποίηση των κυττάρων του, εφόσον το προσδοκώμενο όφελος είναι σημαντικό.

2 Η λήψη βλαστοκυττάρων φαίνεται ότι διέπεται ήδη από συγκεκριμένους
κανόνες, που ισχύουν κατά τη χρησιμοποίησή τους για την αντιμετώπιση της
στειρότητας.

3 Η θεραπευτική κλωνοποίηση θα πρέπει να επιτραπεί μόνο εφόσον γίνουν
σεβαστές οι απόψεις που ήδη εξετέθησαν και ύστερα από συγκατάθεση των
ενδιαφερομένων, αφού έχουν προηγουμένως πλήρως ενημερωθεί.

4 Διατυπώνονται φόβοι ότι η θεραπευτική κλωνοποίηση θα αποτελέσει το
προστάδιο της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης. Θα πρέπει για την αποτροπή ενός
τέτοιου ενδεχομένου να υπάρχει ένα πλέγμα εγγυήσεων:

α) Ότι ο κλώνος θα διατηρηθεί μόνο επί 14 ημέρες και

β) Ότι η όλη εργασία θα γίνεται στο εργαστήριο, όχι ενδομητρίως.

5 Η δημιουργία εμβρύου θα πρέπει να είναι επιτρεπτή μόνον όταν δεν
υπάρχει άλλη πηγή, όπως για παράδειγμα έμβρυα εξ αποβολής κ.ά.

Ατελεύτητοι μπορεί να αποδειχθούν οι ορίζοντες που διανοίγονται στη σύγχρονη
ιατρική. Και οι κίνδυνοι όμως ενδεχομένως μπορεί να αποδειχθούν σοβαροί. Γι’
αυτό και θα πρέπει να υπάρχουν αποτελεσματικές ασφαλιστικές δικλίδες, ώστε και
οι ελπίδες να διασφαλισθούν και το φάσμα ανεξέλεγκτων συνεπειών να αποφευχθεί.

Ο Ι. Παπαδημητρίου είναι καθηγητής Χειρουργικής και πρόεδρος της Ελληνικής
Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων.