Οι «φωνακλάδες» του βυθού!

Ο Ζευς, η Αμαζόνα, ο Τρύπος, ο Αντώνης, η Χρώμω, ο Λευκότρυπος, η Πάτσυ και
ο Πολύστικτος περνάνε τα καλοκαίρια τους στην αγαπημένη τους Νότια Κρήτη.
Άλλοι προτιμούν τις μοναχικές διακοπές και άλλοι έρχονται με την παρέα τους.

Οι φυσητήρες ζουν στα 1.000 έως 2.000 μέτρα βάθος και χρησιμοποιούν ήχους για να επικοινωνούν μεταξύ τους

Το ραντεβού τους όμως είναι σταθερό. Κι όταν συναντώνται στη θάλασσα, χαλάει ο
κόσμος από τις φωνές τους. Είναι γνωστό άλλωστε, στους επιστήμονες που τους
παρακολουθούν, πως οι απόγονοι του Μόμπυ Ντικ δεν βάζουν γλώσσα μέσα τους,
ακόμα κι όταν βρίσκονται στα 2.000 μέτρα βάθος.

Τα δύο τελευταία καλοκαίρια τους φυσητήρες της Νότιας Κρήτης μελετούν
καθημερινά οι επιστήμονες και οι οικοεθελοντές του Ινστιτούτου Κητολογικών
Ερευνών Πέλαγος. Μία φορά την εβδομάδα, τους ακολουθούν και τουρίστες για
whale watching – παρατήρηση φαλαινών – σπορ εξαιρετικά δημοφιλές στις Ηνωμένες
Πολιτείες και τις ευρωπαϊκές χώρες του Βορρά. Φυσητήρες υπάρχουν σε πολλά μέρη
του κόσμου, αλλά η συμπεριφορά των ντόπιων πληθυσμών είναι μοναδική. Ο δρ
Αλέξανδρος Φραντζής, επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος “Φυσητήρες της
Νότιας Κρήτης” και συνεργάτης του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, εξηγεί
στα “ΝΕΑ” τα πρώτα συμπεράσματα από το φετινό καλοκαίρι. “Αρχικά, όλοι οι
φυσητήτες ζουν μαζί σε ομάδες. Όταν όμως μεγαλώνουν οι αρσενικοί φυσητήρες
στον υπόλοιπο πλανήτη, κυρίως στα τροπικά νερά γύρω από τον Ισημερινό,
μεταναστεύουν προς τους Πόλους και επιστρέφουν κάθε δύο χρόνια περίπου για την
αναπαραγωγή. Στην Κρήτη όμως, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, συμβαίνει το
μοναδικό φαινόμενο, να βρίσκονται οι κοινωνικές ομάδες των θηλυκών και των
μικρών τους με τους μοναχικούς αρσενικούς ολόκληρο τον χρόνο”.

Δεν θέλουν να φύγουν

Οι φυσητήρες των ελληνικών θαλασσών, λοιπόν, δεν θέλουν να φύγουν. Οι συνθήκες
εδώ είναι ιδανικές γι’ αυτούς. Οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμα να πουν με
σιγουριά γιατί συμβαίνει αυτό, αλλά το βασίζουν σε τρεις σημαντικούς
παράγοντες: “Πριν χιλιάδες χρόνια, οι φυσητήρες πέρασαν από τον Ατλαντικό στη
Μεσόγειο. Οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι καλύτερες εδώ από τον ωκεανό.
Βρίσκουν εύκολα τροφή. Τρέφονται σχεδόν αποκλειστικά με βαθύβια καλαμάρια,
μήκους ενάμισι μέτρου, που ζουν σε αφθονία στα βαθιά νερά του Αιγαίου και του
Λιβυκού Πελάγους. Τα καλαμάρια αυτά μάλιστα δεν τα τρώνε οι άνθρωποι. Ο τρίτος
και σπουδαιότερος λόγος είναι ότι εδώ δεν έχουν εχθρούς, κυρίως καρχαρίες και
όρκες, που τους επιτίθενται στους ωκεανούς. Αυτό φαίνεται και από τις
ελάχιστες δαγκωματιές που έχουν στις ουρές τους”, επισημαίνει ο κ. Φραντζής,
διδάκτορας Βιολογικής Ωκεανογραφίας. Πέρυσι, οι επιστήμονες είχαν συγκεντρώσει
την προσοχή τους σε έξι αρσενικούς φυσητήρες. Φέτος, ξαναείδαν τους πέντε,
αλλά και πέντε καινούργιους που δεν γνώριζαν. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία,
υπολογίζουν πως ο συνολικός τους αριθμός, θηλυκών και αρσενικών, που κινούνται
στο Νότιο Αιγαίο, είναι 50-500 άτομα. “Δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά
ακόμα, γιατί το πρόγραμμά μας θα ολοκληρωθεί του χρόνου.

Δύο μίλια απο την ακτή

Μάλλον όμως, είναι γύρω στα 100, μικρός και εύθραυστος πληθυσμός”. Από τα τέλη
του Ιουνίου μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει 101 κητώδη, σε
απόσταση δύο μιλίων από την ακτή της Παλαιοχώρας, όπου τα νερά φτάνουν τα
1.000 μέτρα βάθος: 29 φυσητήρες, 21 ζιφιοί (σπάνιο είδος συγγενικό του
δελφινιού), ένα ρινοδέλφινο και τα υπόλοιπα ζωνοδέλφινα. Οι ζιφιοί
παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον γιατί απεχθάνονται τη δημοσιότητα και όταν δουν
σκάφος απομακρύνονται. Έτσι, ελάχιστα είναι γνωστά γι’ αυτούς. Στην Σούδα
όμως, φαίνεται πως έχουν συνηθίσει και πλησιάζουν το ερευνητικό σκάφος.
Μάλιστα, μόνο τρεις φορές στον κόσμο έχει καταγραφεί η “ομιλία” τους, και όλες
στην Κρήτη από τους Έλληνες επιστήμονες, η πρώτη πέρυσι και οι άλλες δύο
φέτος.

Στο τέλος του Αιγαίου

Οι Έλληνες φυσητήρες ζουν κυρίως στο τόξο του Αιγαίου, περιοχή που ορίζεται
από τα παράλια της Τουρκίας, στη Ρόδο, στη Νότια Κρήτη, στις νότιες ακτές της
Πελοποννήσου και στα Ιόνια. Έχουν παρατηρηθεί επίσης σε μεγάλες συγκεντρώσεις
στην περιοχή μεταξύ Χαλκιδικής και Βορείων Σποράδων, κυρίως το φθινόπωρο. Εκεί
φαίνεται πως τους αρέσει γιατί τα νερά είναι πολύ βαθιά και οι γκρεμοί
απότομοι. Η υπόθεση των επιστημόνων είναι ότι σε αυτό το σημείο του Αιγαίου
αναπαράγονται, κι αυτό γιατί στην Κρήτη έχουν παρατηρήσει νεογέννητα, αλλά όχι
αναπαραγωγή. Έτσι, για πρώτη φορά φέτος, τα μέλη της ομάδας του Ινστιτούτου θα
μεταβούν στις Βόρειες Σποράδες για δύο εβδομάδες, μετά τις 20 Σεπτεμβρίου,
ελπίζοντας ότι θα σταθούν τυχεροί. Επειδή ο πληθυσμός των φυσητήρων είναι
μικρός και συρρικνώνεται, οι επιστήμονες έχουν ζητήσει από το ΥΠΕΧΩΔΕ να πάρει
μέτρα για την προστασία τους, που ισχύουν σε άλλες χώρες, όπως η τήρηση
απόστασης ασφαλείας από τα ζώα, χαμηλές ταχύτητες κ.λπ. Η ήπια εκμετάλλευση
της παρουσίας των φυσητήρων στη Νότια Κρήτη για τουριστικούς λόγους είναι προς
όφελος της τοπικής κοινωνίας. Πρέπει όμως να γίνεται υπό τον έλεγχο
επιστημόνων και βιολόγων, που κύριο μέλημα έχουν την προστασία των κητωδών και
τη διατήρησή τους

Έχουν τον μεγαλύτερο εγκέφαλο

Ο Δίας είναι ένας από τους φυσητήρες που αγαπά ιδιαίτερα τα νερά της Νότιας Κρήτης. Οι επιστήμονες τον έχουν αναγνωρίσει και παρακολουθούν τις κινήσεις του κάθε καλοκαίρι

Ο φυσητήρας είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πλάσματα του ζωικού βασιλείου.
Κατ’ αρχάς, όπως τονίζει ο κ. Αλέξανδρος Φραντζής, πρόκειται για είδος που
συγγενεύει περισσότερο στο δελφίνι και όχι στη φάλαινα. Κι αυτό γιατί έχει
δόντια και όχι μπαλένες. Είναι ο μεγαλύτερος οδοντοφόρος οργανισμός στον
πλανήτη. Το αρσενικό φτάνει τα 18,5 μέτρα και τους 44 τόνους σε βάρος και το
θηλυκό τα 12 μέτρα. Έχει τον μεγαλύτερο εγκέφαλο από κάθε άλλο ζωντανό
οργανισμό, που έχει εμφανιστεί ποτέ στη Γη. Είναι ο καλύτερος δύτης στα
θηλαστικά, καθώς τρελαίνεται για τα μεγάλα βάθη. Συνήθως περιφέρεται στα
1.000-2.000 μέτρα βάθος, όπου κατεβαίνει με ταχύτητα 100 μέτρων το λεπτό. Εκεί
παραμένει για μία με μιάμιση ώρα. Βγαίνει στην επιφάνεια για 10 λεπτά και
ξαναβουτά. Κι αυτά για 22 συνεχόμενες ώρες, καθώς κοιμάται μόνο δύο ώρες. Αλλά
το πιο αξιοπερίεργο χαρακτηριστικό τους είναι η ακατάπαυστη… ομιλία τους.
Χρησιμοποιούν ήχους για να κατευθυνθούν στο περιβάλλον και να επικοινωνήσουν
μεταξύ τους. Μιλούν το 80% του χρόνου ζωής τους, που μπορεί να φτάσει τα 70
χρόνια. Τους ήχους αυτούς καταγράφουν οι επιστήμονες του Ινστιτούτου
Κητολογικών Ερευνών. Αντιπροσωπευτικά δείγματα υπάρχουν στην επίσημη σελίδα
του στο Ίντερνετ.

ΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ

Το πρόγραμμα “Φυσητήρες της Νότιας Κρήτης” στηρίζεται κατά μεγάλο ποσοστό από
τους οικοεθελοντές, που συμμετέχουν στο κόστος της επιχείρησης, την παρατήρηση
και όλες τις εργασίες στο σκάφος για μία εβδομάδα. Φέτος, το πρόγραμμα είχε
μεγάλη επιτυχία, ενώ απομένουν δύο εβδομάδες για να τελειώσει. Συνολικά,
συμμετείχαν περισσότεροι από 160 οικοεθελοντές. Μεγάλη επιτυχία είχε και η
συμμετοχή του κόσμου στην παρατήρηση των κητωδών μία φορά την εβδομάδα. Όλες
τις ημέρες και οι 50 θέσεις στο σκάφος ήταν κλεισμένες.

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα και τις δυνατότητες συμμετοχής
βρίσκονται στο site του Ινστιτούτου, στη διεύθυνση: http: //www.pelagosinstitute.gr και
στο τηλέφωνο 8960108.