Αμερικανικό δικαστήριο καταδίκασε τον Κάρατζιτς για εγκλήματα πολέμου

Δεκαπέντε γυναίκες που επέζησαν του πολέμου στη Βοσνία κατέθεσαν αγωγή
εναντίον του Ράντοβαν Κάρατζιτς, κατηγορώντας τον για εγκλήματα πολέμου κατά
Κροατών και Μουσουλμάνων, αιτούμενες αποζημίωσης. Η ετυμηγορία τούς δικαίωσε
και σύμφωνα με αυτή ο Κάρατζιτς θα πρέπει να πληρώσει 745 εκατομμύρια δολάρια
για κτηνωδίες που διέπραξαν στρατιώτες του κατά τη διάρκεια του πολέμου στην
πρώην Γιουγκοσλαβία. Σε επιστολή του ο Ράντοβαν Κάρατζιτς είχε ήδη δηλώσει ότι
δεν θα υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Καμία από τις ενάγουσες δεν είναι από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ούτε και ο
εναγόμενος. Η αγωγή ασκήθηκε βάσει ενός αμερικανικού νόμου, της Πράξης
διεκδίκησης αποζημίωσης για βλάβη εις βάρος αλλοδαπών, του 1789, η οποία
παρέχει το δικαίωμα σε αλλοδαπούς να υποβάλλουν αγωγή σε αμερικανικά αστικά
δικαστήρια για βλάβες που υπέστησαν οπουδήποτε στον κόσμο κατά παράβαση του
διεθνούς δικαίου. Ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν στηριχθεί στον νόμο αυτό για
απόδοση δικαιοσύνης σε άτομα όπως μία από τις παραπάνω γυναίκες, που
συγκλονισμένη περιέγραφε σε δικαστήριο του Μανχάταν τον βιασμό της στο
στρατόπεδο συγκέντρωσης Ομάρσκα της Βοσνίας το 1992. “Ήταν νύχτα και άκουγα
τις κραυγές άλλων ανδρών και γυναικών που υποβάλλονταν σε βασανιστήρια. Ακόμη
και εδώ στην Αμερική ακούω εκείνες τις κραυγές. Δεν μπορώ να κοιμηθώ”. Όπως
υποστήριξαν οι γυναίκες, η ταπείνωσή τους δεν σταματούσε στον βιασμό.
Αναγκάζονταν να ετοιμάζουν καφέ για τους βασανιστές τους και να καθαρίζουν οι
ίδιες το αίμα τους από τους τοίχους… Άλλη μια δίκη με παρόμοιο περιεχόμενο
και στόχο και πάλι τον Κάρατζιτς αναμένεται να διεξαχθεί στις αρχές
Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.

Παρά την απόφαση του δικαστηρίου, αβέβαιο και μάλλον απίθανο είναι να λάβουν
οι ενάγουσες το ποσό της αποζημίωσης που επιδικάστηκε. Ο Ράντοβαν Κάρατζιτς
πιστεύεται ότι κρύβεται κάπου στη Βοσνία, ενώ καταζητείται από το Διεθνές
Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης με τις κατηγορίες της γενοκτονίας, των εγκλημάτων
πολέμου και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας στα χρόνια του πολέμου στη Βοσνία.

Όπως είπαν οι συνήγοροί τους, η απόφαση του δικαστηρίου ήταν περισσότερο ένα
μήνυμα συμβολικό για την αξία της ανθρώπινης ζωής, όχι των χρημάτων. «Αυτό που
η συγκεκριμένη υπόθεση κατέστησε σαφές είναι ότι ο βιασμός είναι μια μορφή
γενοκτονίας. Αυτές οι γυναίκες βιάστηκαν. Αυτός είναι ο υπεύθυνος για τη
γενοκτονία που διαπράχθηκε», δήλωσε η δικηγόρος Μαρία Τ. Βάλο, αναφερόμενη
στον πρώην ηγέτη των Σερβοβόσνιων. Το ενδιαφέρον που προκαλούν οι υποθέσεις
αυτές στα θύματα και στους υπερασπιστές τους είναι προφανές. Ειδικοί
επισημαίνουν ότι η ετυμηγορία του δικαστηρίου είναι πολύ πιθανό να ανοίξει το
νομικό κουτί της Πανδώρας. «Αν μπορεί να κατατεθεί αγωγή κατά του Κάρατζιτς
και άλλων αλλοδαπών σε αμερικανικά δικαστήρια, γιατί να μη συμβεί το ίδιο εις
βάρος Αμερικανών σε κάθε χώρα του κόσμου;», αναρωτιέται ο Ρόμπερτ Μπορκ, πρώην
εφέτης. Εκατομμύρια δολάρια έχουν επιδικαστεί για βλάβες που υπέστησαν άτομα
σε χώρες όπως η Γουατεμάλα, η Αϊτή, η Αιθιοπία, η Ρουάντα, η Ινδονησία και οι
Φιλιππίνες. Ελάχιστα είναι τα χρήματα που έφτασαν στα χέρια τους από
δικτάτορες ή βασανιστές από τους κόλπους της αστυνομίας. Οι εναγόμενοι σπάνια
εμφανίζονται στα αμερικανικά δικαστήρια και δεν συμμορφώνονται με τις εναντίον
τους αποφάσεις. Οι ξένες κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να συνεργαστούν
και να δεσμεύσουν χρήματα από τις καταθέσεις των ατόμων εναντίον των οποίων
ασκείται η αγωγή. Το μεγαλύτερο ποσό αποζημίωσης που έχει επιδικαστεί ως τώρα
βάσει της ίδιας Πράξης ανέρχεται στο 1,9 δισεκατομμύριο δολάρια και αφορά την
περιουσία του πρώην δικτάτορα των Φιλιππινών Φ. Μάρκος.

Η αγωγή είχε ασκηθεί εκ μέρους 10.000 θυμάτων του καθεστώτος του και είναι η
μόνη υπόθεση κατά την οποία διαφαίνεται ότι τουλάχιστον ένα μέρος του ποσού
είναι πιθανό να αποδοθεί τελικά στους ενάγοντες. Οι δύο πλευρές κατέληξαν
πέρυσι σε συμβιβασμό στο ποσό των 150 εκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο,
δικαστήριο των Φιλιππινών απαγόρευσε την άντληση των χρημάτων αυτών από
λογαριασμούς καταθέσεων του Μάρκος σε ελβετικές τράπεζες που είχαν παγώσει.