ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα καλοκαίρια του λαού

Μία από τις ασφαλιστικές δικλίδες εκτόνωσης της λαϊκής δυσαρέσκειας είναι
οι καλοκαιρινές διακοπές. Για τρεις κυρίως λόγους:

Κάνε γρήγορα λοιπόν σαν κλέφτης διότι η ερημιά σαν
αμείλικτη νοικοκυρά μπορεί ξαφνικά να επιστρέψει

Βαγγ. Κάσσου,

Το πικραμένο βουνό

Η ανεμελιά και η ραστώνη μάς κάνουν να ξεχνάμε εύκολα τα (τρέχοντα και τα
επερχόμενα) προβλήματά μας. Το καλοκαίρι έχει ταυτισθεί με τα μπάνια του λαού,
το ταξίδι σε κάποιο νησάκι, τη ζωή έξω από την πόλη και το σπίτι, την ταβέρνα,
το ξεδώσιμο.

Κι ο πιο σκληρός κομματικός (αν τέτοιοι υπάρχουν ακόμα), και ο πιο
γραφειοκράτης (αυτοί όσο πάει και μπερδεύονται), και ο πιο ταλαιπωρημένος
οικογενειάρχης (τούτοι αυγαταίνουν) αφήνουν «στην πάντα» την καθημερινή τους
ενασχόληση και χαλαρώνουν. Τοπικά πανηγύρια και χοροί, λιγότερες ειδήσεις και
πολλοί συγγενείς, τραγούδι και κρασί, και δώθε πάνε οι άλλοι. Ό,τι ήθελεν
προκύψει.

Η ατμόσφαιρα της απόδρασης μοιάζει με τον ιό των υπολογιστών. Σβήνει ό,τι έχει
γραφτεί στις δισκέτες και σε κάνει να πιστεύεις πως όλα ήσαν άχρηστα, πως όλα
είναι αντικαταστατά, πως τίποτα δεν αξίζει όσο μια ανθρώπινη στιγμή σε
ανθρώπινες συνθήκες με γνήσιους ανθρώπους.

Τι κρίμα όμως που «ο σκληρός δίσκος» παραμένει ανέγγιχτος.

* Ο ήλιος, η ακρογιαλιά, το μελτέμι μάς κάνουν πιο αισιόδοξους. Πουθενά
δεν μπορείς να κρυφτείς κάτω από τέτοιον ουρανό, τίποτα πιο διάφανο από την
πεντακάθαρη θάλασσα, κανένα σχέδιο δεν αφήνει τ’ αγεράκι να βαλτώσει.

Άρα, συμπεραίνουμε, επιστρέφοντας τέλη Αυγούστου θα βρούμε μιαν άλλη πόλη,
μιαν άλλη γειτονιά, μιαν άλλη κοινωνία, μιαν άλλη Ελλάδα.

Για πολλούς η αισιοδοξία είναι ένα από τα πλέον ισχυρά όπια του λαού (εφάμιλλο
ίσως με τη θρησκεία, το ποδόσφαιρο, την παγκοσμιοποίηση της ευημερίας), καθώς
συμβάλλει στη διατήρηση του καθεστώτος. Ο αισιόδοξος συνήθως (συμπερι)φέρεται
νομοταγώς, είναι πεπεισμένος για τη νομοτελειακή (έστω και αργή) αλλαγή των
πραγμάτων, πιστεύει στον «από μηχανής θεό» που θα σώσει την τελευταία στιγμή
την κατάσταση.

Η θερινή αισιοδοξία μοιάζει με τα θερινά σινεμά. Μολονότι όσο πάει και
λιγοστεύουν, εμείς είμαστε βέβαιοι ότι πάντα θα υπάρχουν, ότι θα τα λατρέψουν
και τα παιδιά μας, ότι θα μυρίζουν γιασεμί και πικροδάφνη. Τι κρίμα όμως που
οι εργολάβοι εξουσιάζουν γη και ουρανό.

* Ο συνωστισμός και η (συγκυριακή) συνύπαρξη όλων των κοινωνικών
στρωμάτων σε ορισμένες παραλίες μάς κάνουν να αισθανόμαστε «ολίγον ίδιοι».
Αυτή «η εικονική» ­ και όχι πραγματική ­ κοινωνική ανάμειξη δημιουργεί σε
πολλούς την (ψευδ)αίσθηση της ισότητας. Τι σημασία έχει αν το δικό σου μαγιό
αγοράσθηκε σε πανέρι και του αλλουνού κοστίζει όσο 30 μεροκάματα. Τι σημασία
έχει αν εσύ κολυμπάς προς την ξέρα και ο άλλος προς το κότερο. Τι σημασία έχει
αν το βράδυ εσύ θα τρως μαριδίτσα και χωριάτικη στην αυθαίρετη παράγκα και
εκείνος θα γεύεται αστακούς πλάι σε πισίνες με συνοδεία απαλής μουσικής. Αφού
διαλέξαμε το ίδιο νησί για να κάνουμε διακοπές, αφού περπατάμε πλάι πλάι στα
στενοσόκακα, αφού μας ζεσταίνουν οι ίδιες ακτίδες ήλιου, τότε έχουμε πετύχει ­
έστω για μια βδομάδα ­ το ακατόρθωτο: την κατάργηση των διαχωριστικών γραμμών,
την κοινωνική αποδιαφοροποίηση, την πολιτισμική όσμωση.

Κολωνός και Κολωνάκι γίνονται ένα στη Μύκονο, στη Σαντορίνη, στη Ρόδο.
Πλούσιοι και φτωχοί, έχοντες και μη-έχοντες, δεξιοί και αριστεροί, άνθρωποι με
ή χωρίς ταυτότητα, ταξιδεύουν στο ίδιο όνειρο.

Στο όνειρο μιας απροσδιόριστης φυγής (από/προς τη δόξα, τα πλούτη, τη δύναμη,
την επιβίωση, τον έρωτα) που μόνον το ελληνικό καλοκαίρι προσφέρει απλόχερα
και σχεδόν δωρεάν σε κάθε λογής αρμενιστές. Μια φυγή/αυταπάτη, που συνειδητά
αναζητούμε (ή και αγοράζουμε), άλλοτε σαν καύσιμα ψυχής κι άλλοτε σαν
ξεδίψασμα του σώματος.

Τι κρίμα όμως να ‘χουμε αφήσει «άλλους» να απεργάζονται την επι-στροφή μας.

Υ.Γ. Ελεύθερος και αυτεξούσιος λαός είναι αυτός που διεκδικεί «το δικαίωμα
στο όνειρο» να ισχύει κάθε μήνα κι όχι μόνο τον Αύγουστο.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.