Κι όμως, το κύμα έφθασε τα 9 μέτρα ύψος στο Αιγαίο!

Τα πανύψηλα κύματα δεν είναι τελικά αποκλειστικό προνόμιο του Ατλαντικού. Στη
Μύκονο, σε μια καταιγίδα, στις 23 του περασμένου Μαρτίου, το κύμα έφθασε τα
εννέα μέτρα σε ύψος. Ο «Ποσειδών» ­ ένα σύστημα παρακολούθησης της θάλασσας,
μέσω δορυφόρων και πλωτών μετρητικών ωκεανογραφικών σταθμών (buoys) ­ ήταν
εκεί. Έναν χρόνο νωρίτερα, οι επιστήμονες του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων
Ερευνών (ΕΚΘΕ) είχαν ποντίσει στα ανοιχτά του νησιού έναν από τους πλωτούς
μετρητικούς σταθμούς του «Ποσειδώνα», εξοπλισμένο με αισθητήρες που
παρακολουθούν και καταγράφουν αναλυτικά το ύψος, την περίoδο και την
κατεύθυνση του κύματος, την ταχύτητα και την κατεύθυνση του ανέμου, την
ατμοσφαιρική πίεση, τη θερμοκρασία, και όχι μόνον…

Κάθε τρεις ώρες

Είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, κάθε τρεις ώρες, έξι τέτοιοι σταθμοί
στέλνουν μέσω δορυφόρου στο επιχειρησιακό κέντρο του «Ποσειδώνα», στην
Αργυρούπολη, μετρήσεις και δεδομένα από την Αίγινα, τη Χαλκιδική (κοντά στο
Άγιον Όρος), τη Λέσβο, τη Μύκονο, την Κρήτη και τη Σαντορίνη. Τα θαλάσσια και
ατμοσφαιρικά δεδομένα, τα οποία συλλέγουν οι ωκεανογράφοι του ΕΚΘΕ, αφορούν
επίσης την επιφανειακή αλατότητα και τη θερμοκρασία, την ταχύτητα και την
κατεύθυνση των ρευμάτων στην επιφάνεια, το οξυγόνο, την απορρόφηση
φωτεινότητας, τη θερμοκρασία και την αλατότητα σε βάθη έως τα 50 μέτρα, την
επιφανειακή ραδιενεργό ακτινοβολία και την περιεκτικότητα της θάλασσας σε
χλωροφύλλη, οξυγόνο και θρεπτικά στοιχεία. «Το σύστημα “Ποσειδών” λειτουργεί
επιχειρησιακά εδώ και έναν χρόνο», εξηγεί ο δρ Γιάννης Χρόνης, επικεφαλής της
επιστημονικής ομάδας του ΕΚΘΕ που έχει αναλάβει την υλοποίηση του
προγράμματος.

Πρόγνωση καιρού – ρευμάτων

«Το δίκτυο πλωτών μετρητικών σταθμών καταγράφει τις φυσικές, βιολογικές και
χημικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν τις ελληνικές θάλασσες. Στη συνέχεια τα
δεδομένα μεταδίδονται στο Επιχειρησιακό Κέντρο, όπου τροφοδοτούν μοντέλα
πρόγνωσης τελευταίας γενιάς. Έτσι, είμαστε πια σε θέση να έχουμε καθημερινά
πρόγνωση για το επόμενο τριήμερο. Και η πρόγνωση αυτή αφορά τον καιρό, τον
κυματισμό, καθώς και τα θαλάσσια ρεύματα στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου»,
εξηγεί. Πέρα απο την πρόγνωση, οι ειδικοί του ΕΚΘΕ έχουν πια μπροστά στις
οθόνες των υπολογιστών τους μια «ακτινογραφία» του Αιγαίου. Συνδυάζοντας τα
δεδομένα, γνωρίζουν πια τις… ιδιοτροπίες της θάλασσας, μαθαίνουν τις εποχές
της, μπορούν να καταλάβουν τι συμβαίνει στον βυθό της και γιατί.

«Η λειτουργία ενός δικτύου παρακολούθησης στις ελληνικές θάλασσες είναι κάτι
που γίνεται για πρώτη φορά και μέχρι στιγμής έχει συνεισφέρει δεδομένα που
είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για επιστημονικές παρατηρήσεις», λέει ο κ. Χρόνης.
«Είναι, για παράδειγμα, η πρώτη φορά που υπάρχουν συνεχώς δεδομένα για τον
κυματισμό στο Αιγαίο Πέλαγος και αρχίζει να διαμορφώνεται μια άποψη μέσα από
παρατηρήσεις για τη δημιουργία και τη διάδοση των κυμάτων στον ελληνικό χώρο.
Τα μέχρι τώρα κυματικά δεδομένα έδειξαν ότι οι τιμές του ύψους κύματος που
έχουν παρατηρηθεί, ορισμένες φορές πλησιάζουν τις τιμές που παρατηρούνται στον
Ατλαντικό Ωκεανό».

Απότομες μεταβολές κυματισμού μέσα σ’ ένα οκτάωρο

Κύματα ύψους εννέα μέτρων κατέγραψε το σύστημα «Ποσειδών» στη Μύκονο, σε μια καταιγίδα τον περασμένο Μάρτιο. Για πρώτη φορά έχουμε ενημέρωση για την αλλαγή κυματισμού σε οκτάωρη βάση

Μόνο εμπειρικά γνώριζαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες αλλά και οι άνθρωποι της
θάλασσας πως το Αιγαίο αλλάζει «διάθεση» και όψη από τη μια στιγμή στην άλλη.
Τα στοιχεία του «Ποσειδώνα» τούς βοήθησαν όχι μόνο να επιβεβαιώσουν την
εμπειρία αιώνων, αλλά και να την προσδιορίσουν χρονικά. «Εντοπίστηκαν
φαινόμενα απότομων μεταβολών του κυματισμού μέσα σ’ ένα οκτάωρο ­ χρονικό
διάστημα που θεωρείται μικρό σε σχέση με την παγκόσμια εμπειρία», αναφέρει ο
δρ Γιάννης Χρόνης, διευθυντής στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του ΕΚΘΕ και
επικεφαλής του προγράμματος «Ποσειδών».

«Επιπλέον, με τις μετρήσεις του “Ποσειδώνα” μπορέσαμε και καταγράψαμε για
πρώτη φορά τον… κύκλο ζωής του φυτοπλαγκτού (το οποίο αποτελεί τη βάση της
πυραμίδας του θαλάσσιου οικοσυστήματος) σε σχέση με άλλα χαρακτηριστικά της
θάλασσας, όπως η θερμοκρασία και η αλατότητα». Είδαν, για παράδειγμα, οι
ειδικοί ότι το φυτοπλαγκτόν αυξάνεται όταν αυξάνεται η θερμοκρασία της
θάλασσας κοντά στην επιφάνεια, ενώ στα μεγαλύτερα βάθη το νερό είναι πιο κρύο.
Αυτή η διαφορά θερμοκρασίας στα επιφανειακά στρώματα, σε σχέση με τα βαθύτερα,
παρατηρείται συνήθως κατά τα μέσα της άνοιξης, άρα είναι η εποχή αυτή που
σχετίζεται με την αύξηση του φυτοπλαγκτού.