«Αδιαπέραστος τοίχος» για τα ελληνοτουρκικά

Παπανδρέου – Τζεμ. Τα χαμόγελα δεν φέρνουν λύσεις

Πριν από τρεις μήνες, σε ημερίδα στην Ουάσιγκτον, δύο γνωστοί Τούρκοι
δημοσιογράφοι ­ ο Μεχμέτ Αλί Μπιράντ και η Γιασμίν Κονγκάρ ­ υποστήριζαν ότι η
ελληνοτουρκική προσέγγιση θα βρει σύντομα μπροστά της αξεπέραστα εμπόδια λόγω,
κυρίως, της νοοτροπίας του τουρκικού κατεστημένου και της πάγιας θέσης της
Αθήνας να προτάσσει την επίλυση του Κυπριακού ως προϋπόθεση για τη διευθέτηση
των ελληνοτουρκικών.

Οι δύο Τούρκοι δημοσιογράφοι υποστήριζαν ακόμη ότι η Άγκυρα δεν είναι
διατεθειμένη να κάνει οποιαδήποτε υποχώρηση στο Κυπριακό εάν δεν σημειωθεί
προηγουμένως μία μείζονος σημασίας εξέλιξη προς όφελος της Τουρκίας, όπως π.χ.
η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αντίθετα, έλεγαν, πως η τουρκική πλευρά είναι έτοιμη να διαπραγματευτεί μία
διευθέτηση στα ελληνοτουρκικά γνωρίζοντας ότι θα πρέπει να έχει γίνει πρόοδος
στο θέμα αυτό ­ σύμφωνα με την απόφαση του Ελσίνκι ­ έως το 2004.

Από τη στιγμή, λοιπόν, που δεν υπάρχει πρόοδος στο Κυπριακό, είναι πολύ λογικό
να περιμένει κανείς, έλεγαν οι δύο Τούρκοι δημοσιογράφοι, ότι η ελληνοτουρκική
προσέγγιση θα βρεθεί αντιμέτωπη ­ αργά ή γρήγορα ­ με έναν… «αδιαπέραστο
τοίχο».

Τέτοιου είδους απαισιόδοξες προβλέψεις για τα ελληνοτουρκικά πολλοί στην Αθήνα
έσπευδαν τότε να τις χαρακτηρίσουν αβάσιμες και υπερβολικές θεωρώντας ότι,
αργά ή γρήγορα, η Άγκυρα θα δείξει το… καλό της πρόσωπο. Ότι θα κάνει δηλαδή
την περιβόητη κίνηση καλής θέλησης ­ αντάλλαγμα προς το «πράσινο φως» που
άναψε η ελληνική πλευρά στο Ελσίνκι για την προοπτική ένταξης της Τουρκίας
στην Ευρωπαϊκη Ένωση.

Μάλιστα, κάποιοι στην ελληνική κυβέρνηση έφθαναν να πιστεύουν ­ ύστερα και από
αμερικανικές διαβεβαιώσεις ­ πως αυτή η τουρκική κίνηση θα μπορούσε να είναι η
άρση του casus belli που ειχε διατυπωθεί επί πρωθυπουργίας Τσιλέρ για την
περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 μίλια!

Απογοήτευση

Δυστυχώς, η πλήρης αδιαλλαξία του Ραούφ Ντενκτάς σε τρεις γύρους συνομιλιών
για το Κυπριακό, η προώθηση των τουρκικών δυνάμεων κατοχής στα Στροβίλια και
οι πρόσφατες επιθετικές δηλώσεις Τζεμ έδειξαν ξεκάθαρα ότι οι ελπίδες που
έτρεφε η Αθήνα για μία πραγματική αλλαγή της στάσης της Άγκυρας στα
ελληνοτουρκικά, μετά το Ελσίνκι, ήσαν φρούδες.

Στους 8 μήνες που έχουν μεσολαβήσει από τη Σύνοδο Κορυφής της Φινλανδίας
(Δεκέμβριος 1999), η Τουρκία όχι μόνο δεν έκανε την παραμικρή παραχώρηση προς
την Αθήνα, αλλά δεν προχώρησε καν, για συμβολικούς έστω λόγους και στο όνομα
της ελληνοτουρκικής προσέγγισης, στο άνοιγμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης,
που, σημειωτέον, είχε ζητήσει ο ίδιος ο Πρόεδρος Κλίντον από τον Πρόεδρο
Ντεμιρέλ και τον πρωθυπουργό Ετζεβίτ κατά την επίσκεψή του στην Άγκυρα!

Στο διάστημα αυτό η μοναδική, ίσως, χαραμάδα φωτός στα ελληνοτουρκικά ήταν
μάλλον θεωρητικού περιεχομένου. Προήλθε από τη δημοσιοποίηση κειμένου τού
πρωην αρχηγού της Αεροπορίας της Τουρκίας κ. Ερκαγιά, στο οποίο ο Τούρκος
επιτελάρχης άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο διάλυσης της στρατιάς του Αιγαίου σε
περίπτωση βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Χαραμάδα φωτός, που το
τουρκικό στρατιωτικό κατεστημενο έσπευσε να κλείσει αμέσως με δηλώσεις τού κ.
Κιβρίκογλου.

Οι συμφωνίες

Βεβαίως, η ελληνοτουρκική προσέγγιση κάθε άλλο παρά αρνητικές συνέπειες είχε
για την Αθήνα. Στο διάστημα των τελευταίων 8 μηνών υπεγράφησαν εννέα συμφωνίες
για θέματα που παραδοσιακά δημιουργούσαν τριβές μεταξύ των δύο χωρών, η
ελληνοτουρκική ένταση στο Αιγαίο έπεσε στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων
δεκαετιών, ενώ για μία ακόμη φορά έγινε σαφές διεθνώς πως η Ελλάδα είναι μία
φιλειρηνική χώρα με τις καλύτερες των προθέσεων απέναντι στον εξ ανατολών
γείτονά της.

Παράλληλα, με την απόφαση του Ελσίνκι, τα ελληνοτουρκικά προβλήματα έγιναν
αυτομάτως ευρωτουρκικά, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να πάρει εκείνη πλέον
τις αποφάσεις σχετικά με την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρώπη, χωρίς να μπορεί
πλέον να ισχυρισθεί ότι η Αθήνα είναι αυτή που στέκεται εμπόδιο στον ευρωπαϊκο
προσανατολισμό της Άγκυρας.

Προς νέο αδιέξοδο

Όμως τι γίνεται από ‘δώ και πέρα; Σε λίγες εβδομάδες θα αρχίσει πάλι ­ στη Νέα
Υόρκη ­ ο τέταρτος γύρος των συνομιλιών Κληρίδη – Ντενκτάς. Ένας ακόμη γύρος
συνομιλιών, που, όπως όλα δείχνουν, θα οδηγηθεί σε νέο αδιέξοδο. Αφ’ ενός μεν
διότι ήδη η τουρκική πλευρά υιοθετεί πλήρως ­ όπως έδειξε και η προχθεσινή
ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών ­ τις απόψεις Ντενκτάς περί
συνομοσπονδίας αφ’ ετέρου δε, διότι η Ουάσιγκτον ακόμη κι αν είχε ­ αίφνης ­
την πρόθεση να ασκήσει πιέσεις στην Άγκυρα για να σημειωθεί πρόοδος στο
Κυπριακό είναι εξαιρετικά απίθανο να το πράξει τώρα, δύο μόλις μήνες πριν από
τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, τον Νοέμβριο. (Άλλωστε κι αν το έκανε, η
τουρκική πλευρά δεν έχει κανένα λόγο να ακολουθήσει τις παροτρύνσεις ενός
Δημοκρατικού Προέδρου που θα αντικατασταθεί τους επόμενους μήνες ­ κατά πάσα
πιθανότητα ­ από τον υποψήφιο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος).

Είναι, λοιπόν, φανερό πως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις οδηγούνται αναπόδραστα
στη σύγκρουση με τον… «αδιαπέραστο τοίχο» και ίσως σε μία νέα περίοδο
έντασης.

Εκτός κι αν η ελληνική κυβέρνηση έχει αποφασίσει ­ σε συνεννόηση με τη
Λευκωσία ­ να πάψει πλέον να συναρτά τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων
με την πρόοδο στο Κυπριακό, ακολουθώντας το επιχείρημα μέρους της αμερικανικής
διπλωματίας ότι οι δύο αυτές διαδικασίες μπορούν να προχωρήσουν παράλληλα
χωρίς να εξαρτάται κατ’ ανάγκην η μία από την άλλη.

Στρατηγική, που θα μπορούσε ενδεχομένως να φέρει αποτελέσματα εφ’ όσον η
ελληνική κυβέρνηση έχει σοβαρά εχέγγυα από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την
απρόσκοπτη ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σ’ αυτήν και άρα και την επίλυση ­
εν ευθέτω χρόνω ­ του Κυπριακού μέσω των διαδικασιών της ευρωπαϊκής
ενοποίησης.

Υπό προϋποθέσεις

Στρατηγική όμως που θα μπορούσε να διερευνηθεί μόνον αν η ελληνική κυβέρνηση
είχε δείγματα γραφής της Άγκυρας, από τα οποία να προέκυπτε πως η τουρκική
πλευρά είναι πραγματικά έτοιμη να παραπέμψει, κάτω από ορισμένες συνθήκες, τα
θέματα του Αιγαίου στη Χάγη.

Πάντως, η εμπειρία των τελευταίων μηνών δίνει τη δυνατότητα στην Αθήνα να
σχεδιάσει τη στρατηγική της για το επόμενο διάστημα χωρίς αυταπάτες, τόσο εν
όψει του νέου γύρου του Κυπριακού όσο και της συζήτησης που θα αρχίσει στην
Ευρώπη για την εταιρική θέση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Για να γίνει αυτό, όμως, θα πρέπει αυτοί που ακόμη και τώρα περιμένουν την
εποικοδομητική κίνηση της Άγκυρας, η οποία θα βοηθήσει στην ελληνοτουρκική
προσέγγιση, να ανοίξουν τα μάτια και να δουν καθαρά την πραγματικότητα. Και να
πάψουν να πιστεύουν πως ο κ. Τζεμ αναγκάστηκε να κάνει ­ λέει ­ τις τελευταίες
επιθετικές δηλώσεις του για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης ­ για να «κερδίσει
πόντους» έναντι του σκληρού κ. Γιλμάζ.