Πολύπλοκη προσωπικότητα

«… Είντα γίνεται στη Χιό;

Στήνομεν πολύ χορό τσ’ όλα τα χωριά κουνούνε τσαί τα σπίτια μας κρεμούνε.

Του νησιού μας τα θεμέλια στέκουνται με τα τσιγκέλια.

Ά βουλιάξει το καμένο το πυκνονγκατοιτσημένο.

Είντα κάμνομε λοιπό για να μη μας βρη κακό;

Πάμενε σε ξένα μέρη, πλούσιον κάμνομε κεμέρι τσ’ αλαφραίνει το νησί τσαί
φτηναίνει το κρασί…»

(Από το βιβλίο «Χιώτικα ανέκδοτα» του Γ. Ι. Κρόκου)

Στην αρχαία Ελλάδα εάν ζούσες με άφθαστη πολυτέλεια σού έλεγαν ότι περνάς «Χία
Ζωή» και εάν μπροστά σου είχες ένα πλούσιο στρωμένο τραπέζι, τότε μιλούσαν για
«Χίαι τράπεζαι». Το πέμπτο σε μέγεθος ελληνικό νησί είχε και έχει συσσωρευμένο
πλούτο, όχι κατ’ ανάγκην χρηματικό, συνεχίζει μια παράδοση αιώνων και προτιμά
να μην «πολυακούγεται». Είναι στη φύση του Χιώτη να μην εκδηλώνεται, να
προσπερνά απαρατήρητος, αλλά να ευημερεί ταυτόχρονα, να χαίρεται τη ζωή του
και να δημιουργεί.

Έχει μια διαφορετική προσωπικότητα ετούτο το νησί, που είναι από τη μια
πολύπλοκη και από την άλλη αντιφατική. Άλλο η Νότια Χίος και άλλο η Βόρεια.
Άλλο πράγμα να είσαι εφοπλιστής, άλλο να είσαι ξωμάχος γεωργός, άλλο ναυτικός,
άλλο μετανάστης επαναπατριζόμενος. Και όμως, όλοι τους οι «χαρακτήρες» μπορούν
να συναντηθούν άνετα στο ίδιο τραπέζι για ένα ούζο, να έχουν «ίσο» λόγο και να
ακουστούν το ίδιο προσεκτικά από τους υπόλοιπους. Δεν θα καταλάβεις εύκολα εάν
ένας Χιώτης είναι πλούσιος, γιατί δεν επιδεικνύεται σχεδόν ποτέ. Ως επισκέπτης
θα νιώσεις πολλές φορές αυτό το «ανέκφραστο» βλέμμα τού Χιώτη, είτε χαμογελάς
είτε είσαι κατσούφης είτε λες κάτι όμορφο για το νησί είτε είσαι
εκνευρισμένος. Τη «Χιώτικη λωλάδα» δεν θα τη συναντήσεις σχεδόν ποτέ… Πρώτα
θα πρέπει να μάθουν «τι μέρος του λόγου είσαι» και μετά θα ανοιχτούν σιγά
σιγά, αλλά ποτέ ολοκληρωτικά! Έχουν δει πολλά τα μάτια τους, είναι
πολυταξιδεμένοι και έμαθαν να είναι επιφυλακτικοί και συντηρητικοί. Οι
περισσότεροι ζουν άνετη ζωή, χωρίς υπερβολές και πάντα με μέτρο. Φροντίζουν
πολύ για τη μόρφωση των παιδιών τους και οι ξένες γλώσσες μαθαίνονται σε πολύ
μικρή ηλικία. Πιο εκδηλωτικές και κοινωνικές είναι οι γυναίκες, και εκείνες
κάνουν κουμάντο στο σπίτι, είτε ο άνδρας λείπει σε ταξίδι είτε είναι παρών. Ο
θεσμός της οικογένειας είναι άρρηκτος, ακόμα και στην περίπτωση που η σχέση
στο ζευγάρι χαρακτηρίζεται ως χαλαρή.

Δεν είναι συνηθισμένοι στους τουρίστες οι Χιώτες, αλλά η τουριστική ανάπτυξη
θεωρείται αναγκαία από τους νεωτέρους, αφού το χρήμα δεν ρέει πια άφθονο.

Καθόλου εύκολο δεν ήταν το ταξίδι μου στη Χίο, όχι μόνο γιατί το νησί είναι
τεράστιο, όχι γιατί έχεις χιλιάδες πράγματα να δεις και να γευτείς, χωρίς να
προλαβαίνεις, αλλά γιατί δεν ήξερα τι να πρωτοδιαλέξω! Εκείνο πάντως που θα
πρέπει να έχετε υπόψη σας είναι ότι η Χίος είναι πολύ όμορφη, παραμένει
αυθεντική και προσφέρει εκατοντάδες διαφορετικές επιλογές στον επισκέπτη της,
γοητεύοντάς τον.

Μαστιχόδεντρα

Ένας χαμηλός θάμνος με απλωμένα κλαριά και λυγισμένο κορμό, που μοιάζει λίγο
με εκείνον του πεύκου, αποτελεί το σήμα κατατεθέν όλου του νησιού. Η Χίος
είναι πολύ μυρωδάτη στα νότια παράλιά της χάρη στον μαστιχοφόρο σχίνο. Το
δεντράκι που «πληγώνουν» ή, καλύτερα, «κεντάνε» οι Χιώτες και εκείνο
«δακρύζει» προσφέροντας απλόχερα το πολύτιμο ρετσίνι. Η μαστίχα με τις
αρωματικές αλλά και θεραπευτικές της ιδιότητες κερδίζει ξανά έδαφος, αφού οι
πρόσφατες συμφωνίες (ιδιαίτερα με τους Ιάπωνες) την επανέφεραν στο προσκήνιο
ως μια ιδιαίτερα σημαντική πηγή εσόδων. Ο καθαρισμός τής περιοχής γύρω από το
δέντρο, διαδοχικό «κέντημα» του κορμού, η συλλογή του ρετσινιού και ο
καθαρισμός του γίνονται όλα με το χέρι και όλα σε οικογενειακή βάση. Το
μεγαλύτερο από τα μαστιχοχώρια της Χίου είναι το Πυργί. Αν καθήσεις στην
πλατεία για έναν καφέ και γλυκό του κουταλιού θαυμάζοντας τα «ξυστά» σχέδια
των σπιτιών του μεσαιωνικού χωριού, θα σου πουν πως εδώ παράγεται το 80% της
μαστίχας της Χίου.

Ούζο Απαλαρίνα

Στη Χίο θα βρεις την παλαιότερη μονάδα ποτοποιίας στο Αιγαίο. Το όνομά της,
Απαλαρίνα και λειτουργεί από το 1863. Εξακολουθεί να είναι οικογενειακή
επιχείρηση και το μυστικό, απ’ ό,τι μου είπαν, είναι ένα… οινόπνευμα και
χιώτικο γλυκάνισο! Όσοι βέβαια αναρωτιούνται πώς βγήκε το όνομα Απαλαρίνα, η
απάντηση είναι απλή και φυσικά… χιώτικη!

«Απαλαρίνα είναι μια τοποθεσία στον Άγιο Μηνά, εκεί στο Νεοχώρι κοντά. Εκεί ο
προπάππους μου είχε τα χωράφια του και πήγαινε συχνά. Πίσω του βέβαια τραβούσε
και την κατσίκα του για να βοσκήσει. Διασχίζοντας όμως τα σπίτια της Χώρας για
να πάει στα χωράφια και συγκεκριμένα κάτω από ένα μπαλκόνι φώναζε δήθεν στην
κατσίκα… “Στην Απαλαρίνα πάω κι έλα μπε!”. Βέβαια φώναζε στην κατσίκα για να
ακούει η κοπελιά του! Με τον καιρό όμως τον πήραν είδηση οι φίλοι τους και
έτσι, αντί να τον λένε Σεραφείμ όπως είναι το επώνυμό μας, φώναζαν: “Καλώς τον
Απαλαρίνα!”. Το τσούκλι του το κόλλησαν, αλλά βλέπεις ότι έγινε και φίρμα!».

Μαύρα Βόλια

Εκεί δίπλα στο λιμανάκι του Εμπορειού υπάρχουν δύο μοναδικές χιώτικες παραλίες
με κατάμαυρα βότσαλα. Τα Μαύρα Βόλια και η Φώκη είναι πραγματικά ξεχωριστές
στο είδος τους, τα βότσαλά τους χρησιμοποιήθηκαν για να φτιάξουν περίτεχνα
σχέδια στις αυλές των αρχοντικών του Κάμπου και ύπαρξή τους οφείλεται στο
«σβησμένο» ηφαίστειο του Ψαρώνα, που πολύ παλιά σκέπασε τα πάντα γύρω με τη
λάβα του. Το μπάνιο στην περιοχή του κρατήρα αποτελεί εμπειρία, αλλά φυσικά
δεν είναι αυτές οι μοναδικές παραλίες που κάνουν αίσθηση. Στη Χίο μπορείτε να
χαρείτε τη θάλασσα και μάλιστα δίχως πολυκοσμία (αν επιθυμείτε βέβαια υπάρχει
ο Καρφάς). Προσωπικά ξεχώρισα την Ελίντα, τα Βρουλίδια, το Λιθί, τα Λευκάδια,
τον Μάναγρο και τον Ναγό. Φυσικά, θα πρέπει να ομολογήσω ότι κράτησα μια
απίστευτη παραλία για εμένα και τους πολύ φίλους μου… Μοιάζει με αμμουδιά
της Καραϊβικής, έχει τέλεια νερά σε πράσινο – μπλε, είναι πολύ μικρή και δεν
προσφέρεται για μαζική κατανάλωση.

Μονή Μουνδών

Ένα εγκαταλελειμμένο μοναστήρι δίπλα στο όμορφο χωριό Διευχά αποτελεί
αντιπροσωπευτικότερο κομμάτι των μοναστικών κοινοτήτων της Χίου από τη γνωστή
σε όλους Νέα Μονή (το σπουδαίο βυζαντινό μοναστήρι, που χτίστηκε στα 1042 από
τον Κωνσταντίνο τον Μονομάχο, με τα υπέροχα ψηφιδωτά). Η Μονή Μουνδών, έρημη
και μισογκρεμισμένη, χτισμένη στα 1570 από Χιώτες άρχοντες, τιμά το όνομα του
Ιωάννη του Πρόδρομου. Εκείνο που την κάνει ξεχωριστή είναι οι, 475 τον αριθμό,
θαυμάσιες τοιχογραφίες του διάκου Κωνσταντή Καταρρακούση. Είναι λαϊκής
τεχνοτροπίας και έγιναν γύρω στα 1750. Κάθε σπιθαμή του καθολικού της Μονής
Μουνδών είναι ζωγραφισμένο και θα μπορούσες να μείνεις ώρες θαυμάζοντας τα
«τετραγωνισμένα» θέματα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Αν φανταστείτε
κιόλας ότι εδώ μόνασαν πολλοί επιφανείς Χιώτες (όπως οι Αργέντηδες, οι
Πασπάτηδες κ.ά.), τότε θα νιώσετε την κρυφή μαγεία των ερειπίων τριγύρω.

Παλιά Ποταμιά

Μια επιγραφή τοποθετημένη σε ένα ερημωμένο, αλλά καλοστεκούμενο ακόμα κτίριο,
λέει: «Εδώ είναι η Ποταμιά. Αυτό είναι το χωριό μας. Ο Άγ. Αντώνιος δεξιά κι
ετούτο το σχολειό μας…». Η εγκαταλελειμμένη Παλιά Ποταμιά είναι κομμάτι
σημαντικό της Χίου, όπως και ο φημισμένος Ανάβατος (το κάστρο του οποίου
αναστηλώνεται αυτόν τον καιρό). Έχει να μας πει πολλά για τους πειρατές-ληστές
που περνούσαν από το νησί και έκαναν τους κατοίκους να φτιάχνουν χωριά φρούρια
ή χωριά αόρατα όπως αυτό. Χωριό-«φάντασμα» η Παλιά Ποταμιά, σκαρφαλώνει επάνω
σε έναν λόφο, στριμωγμένη ανάμεσα σε δυο ρεματιές και στον επισκέπτη της
μεταφέρει μια σπάνια αύρα ενέργειας σαν να ήταν μόλις χθες που οι κάτοικοι
μετάφεραν τον οικισμό πιο ψηλά, για να μην πεθαίνουν πια από τη φυματίωση (οι
τελευταίοι έφυγαν στα 1970).

Αρχοντικά του Κάμπου

Στα στενά δρομάκια του Κάμπου, εκεί στην πιο εύφορη πεδιάδα της Χίου, ένα
αυτοκίνητο με δυσκολία χωράει. Τεράστιοι πέτρινοι τοίχοι από τη χαρακτηριστική
Θυμιανούσικη κόκκινη πέτρα υψώνονται εκατέρωθεν και αυστηρές πόρτες με
απίθανες καμάρες υπενθυμίζουν πως σ’ ετούτα τα τεράστια περιβόλια έμεναν
άρχοντες. Από τον 14ο αιώνα έχτιζαν εδώ τις επαύλεις τους οι Γενοβέζοι, και
στα χρόνια που ακολούθησαν οι πλούσιοι Χιώτες, όταν τα φορτώματα από
εσπεριδοειδή έφθαναν στη μακρινή Ρωσία και άξιζαν χρυσάφι. Η μεγαλοπρέπεια των
κτισμάτων αλλά και η τεράστια έκταση των περιβολιών, τα υπέροχα μάγγανα, οι
στέρνες που είχαν μήκος πάνω από 100 μέτρα αναδύουν ακόμα και σήμερα αυτή την
ατμόσφαιρα ευμάρειας και πολυτέλειας. Από τα 200 κτήματα του πάλαι ποτέ,
ελάχιστα διατηρούνται σε καλή κατάσταση. Δεν υπάρχουν πια τα χρήματα, δεν
έχουν την ίδια αξία τα περιβόλια.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Για να φθάσετε στη Χίο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε είτε το αεροπλάνο είτε το
πλοίο. Με πλοίο από τον Πειραιά χρειάζεστε περίπου 8,5-9 ώρες, αλλά συνήθως η
ώρα άφιξης είναι πολύ πρωινή (3-4 τα ξημερώματα). Με το αεροπλάνο αρκούν 45
λεπτά και τα δρομολόγια είναι 4-5 ημερησίως τώρα το καλοκαίρι.

Εξαιρετικά λειτουργεί το γραφείο τουρισμού του Δήμου Χίου στη Χώρα (τηλ.
0271-44389/44344) και είναι προς τιμήν τους. Εάν δεν θέλετε να πάρετε το
αυτοκίνητο μαζί σας, υπάρχουν πολλά γραφεία ενοικιάσεως και η προσωπική μου
εμπειρία από τον ­ φίλο πια ­ Πέτρο Βασιλάκη (0271-29300/31728) ήταν
εξαιρετική.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στη Χίο δεν θα συναντήσετε τις τεράστιες ξενοδοχειακές μονάδες που μοιάζουν με
μικρές πολιτείες. Δεν ζει από τον τουρισμό το νησί, αλλά είναι σχετικά εύκολο
να βρείτε δωμάτιο της αρεσκείας σας. Μια αξέχαστη εμπειρία πιθανώς θα είναι να
μείνετε στο ξενοδοχείο «Το Κύμα» ( 0271-44500), στη Χώρα της Χίου, εκεί όπου
είχε το στρατηγείο του ο Πλαστήρας στα 1922 (απ’ όπου ξεκίνησε και το γνωστό
κίνημα). Ο Θόδωρος είναι από τους πιο ευγενικούς και εξυπηρετικούς ανθρώπους
και ο πατέρας του κουβαλάει μαζί του όλη τη σύγχρονη ιστορία του νησιού.
Αντίστοιχα, η Στέλλα Τσακίρη στον παραδοσιακό οικισμό της Βολισσού (
0274-21421) έχει αναπαλαιώσει μερικά απίθανα σπίτια, διατηρώντας με απέριττο
τρόπο αλλά και περισσή καλαισθησία την οικιστική ταυτότητα του χώρου. Σύγχρονο
και πολυτελές είναι το ξενοδοχείο «Χανδρής» στη Χώρα (0271-44401). Αρκετά
ξενοδοχεία υπάρχουν στην αξιοποιημένη και πολυσύχναστη περιοχή του Καρφά, στον
Κάμπο ενοικιάζονται μερικά αρχοντικά για εκείνους που έχουν πολλούς «παράδες»,
ενώ παντού, σε όλες τις γνωστές παραλίες, θα βρείτε ενοικιαζόμενα δωμάτια,
αλλά και σε μεσαιωνικά χωριά (π.χ. ο εξαίρετος Πύργος στα Αυγώνυμα ­ τηλ.
42175).

ΦΑΓΗΤΟ

Κανείς δεν φεύγει από τη Χίο αν δεν δοκιμάσει ούζο και μαστίχα από τα γνωστά
αποστακτήρια, Απαλαρίνα, Τέτερη, Ψύχη, Στουπάκη, Τσαπαρλή ή Κακίτση, για να
αναφέρω μερικά. Στα φημισμένα γλυκά κουταλιού προτιμάμε του Κοράκη, που δεν
μπορούμε εύκολα να βρούμε στην Αθήνα, όπως του Σαραντή, αλλά μου φαίνεται πως
όλα φτιάχνονται πια στη βιοτεχνία χιακών γλυκών του Βαρλά. Κρασί χιώτικο ­ το
ονομαστό από την αρχαιότητα ­ δεν βγαίνει πια, αν και πολλοί ετοιμάζονται τώρα
να φτιάξουν πάλι αμπέλια με σκοπό σε δυο χρόνια να διαθέσουν στο εμπόριο «Χίον
οίνον ως κράτιστον». Στη Χίο έφαγα εξαιρετικά, σχεδόν όπου κι αν πήγα. Στη
Χώρα η ταβέρνα του Τάσου προς αεροδρόμιο και το ουζερί του «Θεοδοσίου»
ξεχωρίζουν. Στα Αυγώνυμα η ταβέρνα στην πλατεία του χωριού θα σας ενθουσιάσει,
ενώ κάτω από τον Ανάβατο, όταν δεν έχει πολύ κόσμο, φτιάχνουν υπέροχα αυγά με
πατάτες τηγανητές. Στην Βολισσό πηγαίνουμε βράδυ στην ταβέρνα του Νίκου
«Έψιλον» και καθόμαστε στην ταράτσα. Εξαιρετική κουζίνα και σερβίρισμα με στυλ
έχει το «Ηφαίστειο» στο Εμπορειό. Για καλό ψάρι πηγαίνουμε στα «Τρία Αδέρφια»
στο Λιθί και στον «Πασά» στη Λαγκάδα. Από τις πιο φημισμένες ταβέρνες του
Κάμπου είναι το «Περιβόλι», μέσα σε υπέροχο αρχοντικό, αλλά και το ουζερί
«Απόμερο» στη συνοικία του Κάμπου Σπηλάδια. Στο Βροντάδο πολύ καλή ταβέρνα
είναι η «Μουριά» και για ούζο πάμε στου Κωστάλα.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός 0271)

Γραφείο τουρισμού Δήμου Χίου 44389/44344

Τουριστική Αστυνομία 44427

Αστυνομία 44423

Νοσοκομείο 44301-2

Λιμεναρχείο 44432

Αεροδρόμιο 23998