Αυτοί είναι οι ευρωπαϊκοί φορολογικοί παράδεισοι

Ο ζάπλουτος πρίγκιπας του Λιχτενστάιν διοικεί το κράτος από τον επιβλητικό
μεσαιωνικό πύργο του. Οι 33.000 πολίτες του πριγκιπάτου του Λιχτενστάιν ζουν
τις ήσυχες ζωές τους στα μικρά χωριά τους, που βρίσκονται σε μια απότομη
πλαγιά των Άλπεων. Έχουν το σπάνιο προνόμιο να κατοικούν στο τελευταίο κομμάτι
της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ­ ένα κομμάτι γήινου παραδείσου.

Ανέγγιχτο από τις διαδικασίες ενοποίησης της Ευρώπης και θεωρητικά αυτεξούσιο,
το Λιχτενστάιν αποτελεί έναν πολύ καλό προορισμό για το ξένο χρήμα που
αναζητεί έναν ασφαλή και διακριτικό φορολογικό παράδεισο. Υποστηριζόμενο από
τη σχεδόν μηδενική φορολογία και το σταθερό ελβετικό φράγκο, οι πολίτες του
Λιχτενστάιν απολαμβάνουν το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Όπως και τα υπόλοιπα κρατίδια που είναι διασκορπισμένα στον πλανήτη, το
Λιχτενστάιν αποτελεί μια ανωμαλία στο σημερινό διεθνές σύστημα και ένα αγκάθι
στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης των αγορών.

Κατά τη διάρκεια της μεταψυχροπολεμικής εποχής, η ολοκλήρωση της παγκόσμιας
οικονομίας, οι νέες μορφές διεθνούς εγκλήματος και τρομοκρατίας άρχισαν να
απασχολούν έντονα τις κυβερνήσεις των μεγάλων βιομηχανικών κρατών. Οι
τελευταίες άρχισαν να στρέφουν τη ματιά τους σε μέρη όπως το Λιχτενστάιν, τα
οποία λειτουργούν σαν καταφύγια γι’ αυτούς που έχουν περιουσιακά στοιχεία να
κρύψουν είτε από τον νόμο είτε από τον έφορο της πατρίδας τους.

Είναι γνωστές σαν «παράκτιες» χώρες, ακόμη και αν δεν είναι νησιά, όπως οι πιο
γνωστές από αυτές είναι. Ομάδες δράσης από δύο σημαντικούς τραπεζικούς και
οικονομικούς οργανισμούς ασχολήθηκαν με αυτές τις χώρες μέσω της
δημοσιοποίησης δύο κρίσιμων εκθέσεων την περασμένη άνοιξη.

Κατηγορίες

Στην τράπεζα του Λιχτενστάιν (φωτό) εισέβαλε τον Μάιο η αστυνομία του κρατιδίου, κατάσχοντας μια σειρά εγγράφων. Η εισβολή άνοιξε τον δρόμο για την κάθαρση του τραπεζικού συστήματος του Λιχτενστάιν από το βρώμικο χρήμα και τη διαφθορά

Το Λιχτενστάιν και το Μονακό κατηγορήθηκαν σε διαφορετικό βαθμό για την
αποτυχία τους να ανοίξουν τα τραπεζικά τους συστήματα ή να συνεργαστούν με
τους διεθνείς οργανισμούς ερευνών ξεπλύματος βρώμικου χρήματος. «Είναι
πρόβλημα για την Ευρώπη να διαθέτει ένα μικροσκοπικό “παράκτιο” κέντρο στο
μέσον της», λέει ο Γουίλφριντ Όρι, ένας οικονομολόγος που εργάζεται για την
κυβέρνηση του Λιχτενστάιν. «Είναι μια αντίφαση στη διαδικασία ολοκλήρωσης των
αγορών».

Τα καπρίτσια της ευρωπαϊκής ιστορίας κατά τη διάρκεια των αιώνων δημιούργησαν
αυτά τα κρατίδια ­ κατάλοιπα των παλιών γεωπολιτικών διευθετήσεων. Οι
μεγαλύτεροι και καλύτερα οπλισμένοι γείτονές τους αποφάσισαν ότι η όρεξη αυτών
των χωρών για ανεξαρτησία ήταν προτιμότερο να ικανοποιηθεί παρά να καταπνιγεί.

Οι πέντε μικρότερες ευρωπαϊκές χώρες, το Μονακό, η Ανδόρα, το Σαν Μαρίνο, το
Βατικανό και το Λιχτενστάιν, έχουν τον πληθυσμό μιας μικρής ευρωπαϊκής
κωμόπολης. Αυτά τα κρατίδια διαθέτουν, ωστόσο, ένας είδος ανεξαρτησίας στην
αντιμετώπιση των δικών τους θεμάτων. Διαθέτουν δικά τους γραμματόσημα,
πινακίδες κυκλοφορίας αυτοκινήτων και πρεσβευτές.

Κάθονται στο τραπέζι των Ηνωμένων Εθνών όπως ακριβώς η Κίνα και οι Ηνωμένες
Πολιτείες και ­ με εξαίρεση το Βατικανό ­ χρησιμοποίησαν τις πονηριές τους για
να διατηρήσουν στρατούς και τίτλους αυτοκρατόρων για αιώνες. Δεν βλέπουν
κανέναν λόγο για να αλλάξουν τώρα στάση.

«Τα μικρά κρατίδια είναι αποδεκτά στην Ευρώπη», λέει ο Πολ Βογκτ αρχειοφύλακας
του Λιχτενστάιν. Η Γερμανία και η Γαλλία δεν θέλουν να μας εξαφανίσουν. Θα
έχουμε τη δυνατότητα να επιβιώσουμε, αλλά θα χρειαστεί να αλλάξουμε.

Τα πλεονεκτήματα

Τα πλεονεκτήματα μιας χώρας με μικρό μέγεθος και στενούς δεσμούς είναι
περισσότερο εμφανή σε έναν κόσμο όπου η οικονομική και πολιτική εξουσία
γίνεται όλο και πιο απόμακρη στους απλούς πολίτες. «Με τις τεράστιες
διαστάσεις της Ευρώπης, οι άνθρωποι αναζητούν μια τοπική ταυτότητα», λέει ο
Όρι.

Τίποτε δεν μπορεί να είναι περισσότερο τοπικό από το… Λιχτενστάιν. Οι
ιδιομορφίες του ποτέ δεν είχαν σημασία για την υπόλοιπη Ευρώπη, πόσο μάλλον
για τον υπόλοιπο κόσμο. Η Αυστρία φρόντιζε για τις εξωτερικές οικονομικές
υποθέσεις του Λιχτενστάιν μέχρι το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η
Ελβετία ανέλαβε τη λειτουργία των τελωνείων και της εθνικής άμυνας.

Οι πολίτες του Λιχτενστάιν μιλούν γερμανικά και χρησιμοποιούν το ελβετικό
νόμισμα, παρά το γεγονός ότι η χώρα πρόσφατα ενίσχυσε τις εθνικές της
εξουσίες, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο του ταχυδρομικού και τηλεπικοινωνιακού της
συστήματος.

Το Λιχτενστάιν απέκτησε επίσης πέρυσι τον πρώτο ρωμαιοκαθολικό αρχιεπίσκοπό
του. Ωστόσο, η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από το 1990 ­ κοινή
αγορά, κοινό νόμισμα και πιέσεις για ένα ενιαίο φορολογικό σύστημα και
τραπεζική νομοθεσία ­ άρχισε να πολιορκεί το Λιχτενστάιν και τα άλλα μικρά
κρατίδια.

Η Βαντούζ, η πρωτεύουσα και τραπεζικό κέντρο, δέχτηκε πρόσφατα ισχυρό πλήγμα
μπαίνοντας στην παγκόσμια μαύρη τραπεζική λίστα. Επίσης, μια έκθεση του
γαλλικού Κοινοβουλίου κατηγόρησε το πριγκιπάτο ότι φιλοξενεί παράνομο και
βρώμικο χρήμα.

Η αυξανόμενη κριτική που δέχθηκε το Λιχτενστάιν ευαισθητοποίησε τον πρίγκιπα
Χανς Άνταμ τον Β’ ­ του οποίου η οικογένεια είναι ιδιοκτήτρια της μεγαλύτερης
τράπεζας του Λιχτενστάιν ­ και την εκλεγμένη κυβέρνηση, οι οποίοι διόρισαν
έναν Αυστριακό ελεγκτή για να πατάξει τη διαφθορά.

Τίποτε δεν ταρακούνησε περισσότερο τα θεμέλια αυτής της ήσυχης κοινωνίας όπως
η επιχείρηση της αστυνομίας τον περασμένο Μάιο που είχε ως αποτέλεσμα τη
σύλληψη ορισμένων από τους πιο γνωστούς πολίτες του Λιχτενστάιν, μεταξύ των
οποίων τους αδελφούς τού κορυφαίου δικαστή του και του υπουργού Οικονομικών.
Φυλακίστηκαν κατηγορούμενοι για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος και διασυνδέσεις με
το οργανωμένο έγκλημα. «Τα ταμπού έπεσαν», είπε ο Βογκτ. Στο μεταξύ, το
Λιχτενστάιν άλλαξε άρδην τη μονοθεσία του για να διώξει το βρώμικο χρήμα, τους
ύποπτους καταθέτες και αυτούς που διαθέτουν εικονικές επιχειρήσεις. Παράλληλα
δημιούργησε μια νέα ομάδα χρηματοπιστωτικής δράσης.

Τα περισσότερα ευρωπαϊκά κρατίδια έχουν παραχωρήσει στους γείτονές τους
λειτουργίες όπως η εθνική άμυνα, τα τελωνεία και η σταθερότητα του νομίσματος.
Κάνουν προσπάθειες για να αλλάξουν την εικόνα που έχει ο κόσμος γι’ αυτά, την
εικόνα του φορολογικού παράδεισου. Στο Λιχτενστάιν, οι περισσότεροι δεν
ανησυχούν για τις αλλαγές. Υποστηρίζουν ότι η παράκτια οικονομία είναι μόνο
ένα μικρό κομμάτι της οικονομίας του κρατιδίου ­ υπηρεσίες και μεταποίηση που
περιλαμβάνει και την κατασκευή οργάνων ακριβείας και κεραμικών. Με τους
ισχυρούς δεσμούς που διαθέτει με την Ελβετία, το Λιχτενστάιν ελπίζει να
παραμείνει ελκυστικό για τους νόμιμους καταθέτες και επενδυτές.

«Πολλοί ήξεραν ότι υπήρχαν κάποιοι που δεν εκπληρούσαν τα τραπεζικά κριτήρια
νομιμότητας», λέει ο Τζορτζ Μπάουρ, ένας Ελβετός δικηγόρος που συμβουλεύει την
κυβέρνηση του Λιχτενστάιν για θέματα θωράκισης του φορολογικού και τραπεζικού
συστήματος έναντι του ξεπλύματος βρώμικου χρήματος. «Ωστόσο, σε μια μικρή
χώρα, δεν μπορείς να πεις ότι ο αδελφός μου έκανε κάτι παράνομο. Όταν όμως
αυτός έχει στην τσέπη του χρήμα από εμπόριο ναρκωτικών, τότε υπάρχει μεγάλο
πρόβλημα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι υπάρχει η βούληση για να διωχθεί το βρώμικο
χρήμα από το Λιχτενστάιν. Οι πολίτες του δεν θέλουν να ζουν ανάμεσα στους
εγκληματίες».