Είμαστε και εμείς Έλληνες

Μια μικρή πόλη της Συρίας και ένα λιμάνι του Λιβάνου μιλούν Κρητικά του
περασμένου αιώνα και τραγουδούν μαντινάδες. Χιλιάδες κάτοικοι του Χαμεντίγιε
στη Νότια Συρία και της Ελ Μίνα στον Βόρειο Λίβανο είναι απόγονοι Κρητών
μουσουλμάνων, οι οποίοι εκδιώχθησαν από τη Μεγαλόνησο το 1897 και
μετανάστευσαν στα παράλια της Μέσης Ανατολής.

Κρητικοί Λιβανέζοι. Στο λιμάνι Ελ Μίνα ζουν χιλιάδες μουσουλμάνοι κρητικής καταγωγής, που διατηρούν την γλώσσα και τα έθιμα της Κρήτης

Τους εντόπισε η κ. Ρούλα Τσοκαλίδου, κοινωνιογλωσσολόγος του Κέντρου Ελληνικής
Γλώσσας (ΚΕΓ), που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, στη διάρκεια διετούς έρευνάς της
για τις ελληνόφωνες εστίες της περιοχής. Τα συμπεράσματα της μελέτης της, με
αναλυτικά κείμενα και συνοδεία φωτογραφιών, ηχογραφημένων και βιντεοσκοπημένων
αποσπασμάτων, συνθέτουν το περιεχόμενο ενός CD-ROM με τίτλο «Χαρτογραφώντας
την ελληνική πραγματικότητα: Λίβανος και Συρία». Η παραγωγή έγινε από το Τμήμα
Λεξικογραφίας του ΚΕΓ σε συνεργασία με το Εργαστήριο Ηλεκτροακουστικής και
Τηλεοπτικών Συστημάτων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

«Οι Κρήτες της Συρίας και του Λιβάνου κρατούν ευλαβικά τα έθιμα της Κρήτης και
τη γλώσσα τους, περισσότερο και από τους υπόλοιπους Έλληνες των χωρών αυτών,
παρά το γεγονός ότι η θρησκεία τους είναι η μουσουλμανική», λέει στα «ΝΕΑ» η
κ. Τσοκαλίδου.

Ο συνολικός τους πληθυσμός είναι περίπου 10.000-14.000. Από αυτούς, στο
Χαμεντίγιε ή Χαμιντιέ της Συρίας μένουν περίπου 3.500 σε σύνολο 5.000
κατοίκων. Οι υπόλοιποι μένουν στο κοντινό λιμάνι της Τρίπολης στον Λίβανο, την
Ελ Μίνα, και οι σχέσεις τους με τους υπόλοιπους ντόπιους υπήρξαν πάντα
αρμονικές ανεξαρτήτως καταγωγής ή θρησκείας. Στην πλειονότητά τους είναι
ψαράδες ή ναυτικοί, ενώ αρκετοί εργάζονται στην Κύπρο σε εποχικά επαγγέλματα.

Η αγάπη τους για την Κρήτη είναι διάχυτη στην καθημερινή τους ζωή. Στην Ελ
Μίνα μάλιστα, έχουν ιδρύσει τον Κρητικό Σύνδεσμο (Φιλανθρωπικός Κοινωνικός
Λιβανέζικος Κρητικός Σύλλογος). Σύμφωνα με το καταστατικό του συλλόγου, τα
μέλη του αυτοπροσδιορίζονται ως πρόσφυγες από την Κρήτη, που έφθασαν στα μέρη
αυτά μετά το 1897. Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν γίνεται καμία αναφορά στο
θρήσκευμα των μελών τους.

Η κ. Τσοκαλίδου πραγματοποίησε επισκέψεις στην περιοχή από το 1997 μέχρι
πέρυσι. Επέλεξε χαρακτηριστικές πολυπληθείς οικογένειες Κρητών με πολλές
γενιές κάτω από την ίδια στέγη, τόσο στο Χαμεντίγιε όσο και στην Ελ Μίνα, και
κατέγραψε τις εμπειρίες τους. Συνομίλησε με τις ελληνικές πρεσβείες της Συρίας
και του Λιβάνου, τις τοπικές αρχές και Έλληνες δασκάλους. «Ήρθε στην επιφάνεια
μία πτυχή του Ελληνισμού της διασποράς που έχει επιβιώσει μετά την εκτόπισή
της από τον ελλαδικό χώρο ­ πριν περίπου 100 χρόνια ­ καθώς και μετά τον
πολύχρονο εμφύλιο στον Λίβανο, σχεδόν ξεχασμένη από τη μητροπολιτική Ελλάδα.
Οι κάτοικοι όμως διατηρούν πάντα ζωντανή την ελληνομάθειά τους και την
επιθυμία τους για ουσιαστικές σχέσεις με την Ελλάδα. Αντιμετωπίζουν για
παράδειγμα προβλήματα με τη χορήγηση βίζας από την πρεσβεία μας στη Συρία. Τα
μέλη μιας οικογένειας μάλιστα δεν μπόρεσαν να έρθουν στην Ελλάδα για να
παραστούν στον γάμο του γιου τους επειδή δεν τους έδιναν βίζα».

Η Ελληνίδα επιστήμων διαπίστωσε ότι οι κάτοικοι κρητικής καταγωγής διατηρούν
στο ακέραιο την ελληνική τους καταγωγή και συνείδηση και θέλουν να έχουν
στενές επαφές με το νησί. Δεν είναι μάλιστα λίγοι εκείνοι που έχουν γυρίσει
πίσω, έχουν παντρευτεί και διαμένουν στην Κρήτη. Σε σχέση με τους υπόλοιπους
Έλληνες που διαμένουν στη Δαμασκό ή τη Βηρυτό, μιλούν πολύ περισσότερο τη
γλώσσα των προγόνων τους και έτσι της κίνησαν το ενδιαφέρον. «Παρά την
απογοήτευσή τους από τους επίσημους ελληνικούς φορείς, οι Κρητικοί του Λιβάνου
και της Συρίας εξακολουθούν να διατηρούν την ελληνική τους συνείδηση και να
επιθυμούν σχέσεις με τη μητροπολιτική Ελλάδα. Στην πλειονότητά τους διατηρούν
τα ελληνικά σε ικανοποιητικό βαθμό, ενώ επίσης διατηρούν τα έθιμα και τις
παραδόσεις της Κρήτης». Στο Χαμεντίγιε μάλιστα οι κάτοικοι μιλούν μεταξύ τους
μόνο ελληνικά και με τα αραβικά έρχονται σε επαφή μόνο στο σχολείο. Το επίπεδό
τους στην ελληνική γλώσσα είναι το υψηλότερο στην περιοχή.

Οι Κρήτες της Συρίας και του Λιβάνου προτιμούν να παντρεύουν τα παιδιά τους με
μέλη της κοινότητας για να διατηρούν τις παραδόσεις, αλλά καθώς περνούν τα
χρόνια αυτό αλλάζει σιγά-σιγά. Παρ’ ότι μουσουλμάνοι, δηλώνουν μονογαμικοί.
Για να διατηρήσουν όμως τη γλώσσα, ζητούν δασκάλους από το ελληνικό κράτος,
όπως έχουν στις ελληνικές κοινότητες της Δαμασκού και της Βηρυτού. Θα ήθελαν
να είναι αναγνωρισμένο κομμάτι της ελληνικής διασποράς και όχι απομονωμένοι
λόγω της θρησκείας τους. «Οι κάτοικοι του Χαμεντίγιε είναι πάντως
αξιοθαύμαστοι», τονίζει η κ. Τσοκαλίδου, καθώς «παρά την απομόνωσή τους από
την επίσημη Ελλάδα, με τους περιορισμένους πόρους τους αλλά και τη σίγουρη
συνείδηση της κρητικής τους καταγωγής συνεχίζουν να διατηρούν και να διαδίδουν
την ελληνική γλώσσα στη Μέση Ανατολή».

Οι χαρτογραφήσεις των ελληνικών εστιών

Κρητικός σύνδεσμος. Τη γλώσσα και τα έθιμα της Κρήτης κρατούν ζωντανά μέσω του συλλόγου τους οι Κρήτες του Λιβάνου και της Συρίας

Το πρόγραμμα εντάσσεται στα πλαίσια του γενικότερου ερευνητικού προγράμματος
“Χαρτογράφηση Εστιών Νεοελληνικών Σπουδών” του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας με
επιστημονικό υπεύθυνο τον κ. Ι. Ν. Καζάζη, που γίνεται σε συνεργασία με τα
υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας. Διαθέτει ήδη μεγάλη ηλεκτρονική βάση
δεδομένων με στοιχεία που ανανεώνονται τακτικά για όλες τις χώρες, ενώ έχει
πραγματοποιήσει μέχρι τώρα δύο συνοπτικές εκδόσεις για τις εστίες νεοελληνικών
σπουδών σε όλο τον κόσμο και έχει ολοκληρώσει αναλυτική μελέτη για τις σπουδές
στην Ευρώπη.

Το CD-ROM κοστίζει 4.000 δρχ. και διατίθεται αποκλειστικά από το ΚΕΓ
(Καραμαούνα 1, πλατεία Σκρα, 55132 Καλαμαριά, τηλ: 4509101, 4509103-5, email:
centre@greeklanguage.gr).