ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ούτε καν οπαδός

Αν το κεντρικό θέ(α)μα των σπορ είναι «η πάλη με τον αντίπαλο», αυτή η
επιθετικότητα μπορεί εύκολα να μεταφερθεί από το γήπεδο στις εξέδρες και να
γίνει βία.

Τάχα, αν έλειπε η Κερκόπορτα η Πόλη δεν θα είχε πέσει;

Ειρ. Τόλη, Στοχασμός

Η ταύτιση (κοινωνική, πολιτισμική) των οπαδών με την ομάδα και τους παίκτες
(αρρενωπότητα, συντροφικότητα, τοπικισμός) συχνά οδηγεί σε μη-ελεγχόμενα
ξεσπάσματα καταστροφών ­ στη βάση όχι ενός φιλειρηνικού ανταγωνισμού, αλλά
ενός οιονεί μιλιταριστικού πολέμου.

Η σύμπτωση και συνένωση παιδιών που θέλουν να νιώσουν (ή να γίνουν) άντρες,
αποκλεισμένων, που πιστεύουν ότι έτσι αποκτούν «πρόσωπο», εχθρών του
συστήματος που έτσι εκδικούνται, εμπρηστών και πάσης φύσεως εγκληματοειδών,
φανατικών ατόμων με ακραίες πολιτικές ή κοινωνικές αντιλήψεις, συγκροτούν ένα
εκρηκτικό μείγμα.

Ο «καλός πόλεμος με τη νόμιμη βία» μοιάζει να δικαιολογεί την επιθετική
τελετουργία και ιεραρχία, την εθνοτική αλληλεγγύη, την κοινωνική ιδεολογία.

Ο ιερός πόλεμος των διαφόρων φυλών του ποδοσφαίρου αντικατοπτρίζει ένα βίαιο
περιεχόμενο ζωής αλλά και μια εκμετάλλευση αυτής της κοινωνικής μονομαχίας.

Ας μην ξεχνάμε ότι παλαιότερα παίκτες και οπαδοί προέρχονταν από την ίδια
(εργατική) τάξη, εμφορούνταν από τις ίδιες αξίες και η οποιαδήποτε ήττα ή
μεροληπτική απόφαση εκλαμβάνετο ως ταξική διάκριση από τη μεριά των κυρίαρχων
του κοινωνικού παιχνιδιού.

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι οι κάθε είδους «χούλιγκανς» δεν είναι φίλαθλοι αλλά
«κακοί και επικίνδυνοι οπαδοί», ότι δηλαδή εκτονώνονται πέραν του
επιτρεπόμενου ορίου, αχαλίνωτα.

Το πλήθος όμως, ως συνάντηση μεγάλων μαζών αλλά και ταυτισμένων ατόμων, δεν
κινείται ­ και κανείς παράγοντας δεν θέλει να κινείται ­ με βάση τη λογική και
το μέτρο. Διότι τότε θα επρόκειτο για θεατές που απλώς θα θεώνται τα όσα
συμβαίνουν στο γήπεδο ή γύρω τους.

Ούτε ο φίλαθλος ούτε ο οπαδός είναι παθητικοί θεατές. Είτε χρησιμοποιούν την
εκ-φραστική βία (από λέξεις – συνθήματα μέχρι συμπλοκές) για να κάνουν αισθητή
την παρουσία τους, είτε χρησιμοποιούνται από τους αρχηγούς / παράγοντες /
ιθύνοντες για να προκαλέσουν αυτό που μετά όλοι ­ υποκριτικά ­ καταγγέλλουν,
στην ουσία θέτουν το πάθος, τον φανατισμό, τη συλλογική διαμαρτυρία τους στην
υπηρεσία «της μάχης της εξέδρας».

Πιστοί ή έμπιστοι, οι οπαδοί υποστηρίζουν πιο δυναμικά την ομάδα τους,
εντασσόμενοι σε «θύρες», συλλόγους, σωματεία κ.λπ. ή υποστηρίζουν τα
συμφέροντα των προέδρων, μετόχων, μεγαλοπαραγόντων που θέλουν να αποσβέσουν τα
επενδυθέντα κεφάλαια ή να πετύχουν άλλους οικονομικούς / πολιτικούς στόχους.

Οι ομάδες έχουν πλέον «χρηματιστηριακή αξία», δεν διοικούνται δημοκρατικά αλλά
«προεδρικά», διακινούνται ­ μέσω αυτών ­ κεφάλαια άγνωστης προέλευσης κ.λπ.
Συνέπειες αυτής της αλλαγής είναι κατ’ αρχήν δύο: ή οι οπαδοί εκτοπίζονται από
τα γήπεδα και αντικαθίστανται από τους μετόχους, συνδρομητές ή οι οπαδοί
επιφορτίζονται με τον ρόλο του «πολιορκητικού κριού» για τη διάνοιξη άλλων ­
άσχετων με τον αθλητισμό ­ αγορών.

Στο όνομα της διάσωσης των αθλητικών συλλόγων, η Πολιτεία αφήνει να
δημιουργηθούν «ιδιωτικοί στρατοί» (με στρατηγούς, λοχαγούς και στρατιώτες).

Αναρωτιέται κανείς μήπως λειτουργούν σήμερα υπογείως club με fans που
στοχεύουν σε «διάφορες εκτροπές», καθώς είναι γενικά αποδεκτό ότι στον χώρο
της διοίκησης του αθλητισμού έχουν διεισδύσει παράγοντες με σκοτεινό παρελθόν
(πολιτικό ή ποινικό).

Ο χούλιγκαν είναι «ένας παίκτης που δεν παίζει» αλλά που συνήθως χάνει διότι
έχει εξουσιοδοτήσει άλλους να παίζουν γι’ αυτόν. Τον συμπαρασύρει το γενικό
ανομικό κλίμα και με τη σειρά του κι αυτός συμπαρασύρει ό,τι βρει μπροστά του.
Δέχεται την ετικέτα και το στίγμα διότι νομίζει πως έτσι «ανήκει κάπου», σε
μια «οικογένεια», σε μια «θρησκεία». Αν όμως αυτά ίσχυαν πριν από ορισμένες
δεκαετίες, σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Δεν γεννάει ο οπαδός τη βία. Η
«βία» (τηλεοπτική, πολιτική, κοινωνική, οικονομική) καλεί τον οπαδό να παίξει
σωστά τον ρόλο του, ώστε να λειτουργήσει όπως έχει προγραμματίσει το σύστημα.
Όσο για τον αγνό φίλαθλο, αυτός, αν πράγματι υπάρχει, βιώνει ένα πολυσήμαντο
δίλημμα: ή να μείνει σπίτι του και να βλέπει ­ πληρώνοντας ­ από συνδρομητική
τηλεόραση τους αγώνες ή να «κατέβει στο γήπεδο» (με ό,τι αυτή η φράση
σημαίνει).

Η κοινωνία των αποκλεισμών, των πληρωμών και των ομοιογενοποιημένων
αυτοματισμών δεν έχει χώρο για φιλάθλους. Ή είσαι με τους νικητές (έστω και
θεατής) ή δεν είσαι με κανέναν, δηλαδή δεν είσαι τίποτα (ούτε καν οπαδός).

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας
και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.