Απέτυχε να νικήσει τον πληθωρισμό η ΕΚΤ

Δύσκολα ο κ. Βιμ Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, θα μπορέσει να κρατήσει την υπόσχεση που έδωσε στον γερμανικό λαό ­ ότι το ευρώ θα είναι εξίσου σταθερό και ισχυρό με το μάρκο

Ο Βιμ Ντούιζενμπεργκ μπορεί τελικά να παραδώσει το 2002 τη θέση του με ένα
αίσθημα ανακούφισης. Εκτός της ευρωζώνης, οι πρώτοι 18 μήνες του νέου
νομίσματος φάνηκαν τραυματικοί καθώς η ισοτιμία του έπεσε κάτω από το επίπεδο
του ένα προς ένα σε σχέση με το δολάριο. Εντός της ζώνης ευρώ, οι πρώτες
ημέρες τη ζωής του ευρώ κύλησαν χωρίς προβλήματα. Όπως και στην περίπτωση του
ιού της χιλιετίας, οι τεχνολογικές καταστροφές ποτέ δεν συνέβησαν λόγω της
πολύ καλής προετοιμασίας που είχε προηγηθεί.

Τώρα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Η εξασθένιση της ισοτιμίας του ευρώ
συνέπεσε με τη σημαντική άνοδο της δολαριακής τιμής του πετρελαίου. Και καθώς
οι ένδεκα χώρες της ζώνης ευρώ είναι μεγάλοι εισαγωγείς πετρελαίου, ο
πληθωρισμός παρουσίασε σημαντική αύξηση ­ άνω του 1% σε σχέση με τον περασμένο
χρόνο.

Η άνοδος του πληθωρισμού προκαλεί προβληματισμό στους ιθύνοντες της
οικονομικής πολιτικής της ζώνης ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει θέσει
ως βασικό της στόχο τη διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα. Ο κ.
Ντούιζεμπεργκ έχει αποφασίσει να αποδείξει στους σκεπτικιστές Γερμανούς ότι το
νέο νόμισμα θα είναι σταθερό και ισχυρό σαν το γερμανικό μάρκο, όπως ακριβώς
του είχε πει ο πρώην καγκελάριος Χέλμουτ Κολ.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έθεσε η ίδια έναν αυστηρό στόχο όσον αφορά τον
πληθωρισμό: 2%. Ωστόσο, η εξασθένιση του ευρώ και η στάση του οργανισμού
πετρελαιοπαραγωγών χωρών εκτόξευσαν τον πληθωρισμό στις 11 χώρες της ζώνης
ευρώ πολύ κοντά στο όριο που έχει θέσει το κεντρικό πιστωτικό της ίδρυμα. Τον
Ιούνιο έκανε άλμα στο 2,4% σε δωδεκάμηνη βάση. Αν υποθέσουμε ότι όταν λέμε
μακροπρόθεσμα εννοούμε περίπου 18 μήνες, φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα έθεσε λανθασμένους στόχους από την αρχή.

Υπάρχουν πολλές δικαιολογίες. Ο πληθωρισμός που λαμβάνεται υπόψη είναι ο μέσος
όρος του χρόνου, ο οποίος βρίσκεται ακόμη κάτω από τον στόχο της Κεντρικής
Τράπεζας. Και το πετρέλαιο μπορεί να δημιούργησε ένα εξωτερικό σοκ που δεν
έχει να κάνει με τις οικονομικές συνθήκες εντός της ευρωζώνης. Αν εξαιρεθούν
οι τιμές του πετρελαίου, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη είναι μόλις 1,2%
τους τελευταίους δώδεκα μήνες, παρά το γεγονός ότι και αυτό είναι αυξημένο σε
σχέση με το 1% του Μαΐου.

Αυξήσεις επιτοκίων

‘Όταν, ωστόσο, μιλάμε για την αξιοπιστία μιας κεντρικής τράπεζας, δεν μπορούμε
να μιλάμε για δικαιολογίες. Ύστερα από πέντε αυξήσεις επιτοκίων η τελευταία
κατά μισή ποσοστιαία μονάδα, το βασικό επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας βρίσκεται στο 4,25%. Το βασικό επιτόκιο της Τράπεζας της Αγγλίας
είναι 6% παρά το γεγονός ότι ο βρετανικός εναρμονισμένος πληθωρισμός βρίσκεται
στο 0,8%, στο χαμηλότερο επίπεδο από οποιοδήποτε άλλο κράτος-μέλος της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Φυσικά, έχουμε ακούσει ότι οι οικονομικές συνθήκες είναι διαφορετικές. Στο
σύνολο της οικονομίας του Ηνωμένου Βασιλείου λιγότεροι από 1,1 εκατομμύριο
άνθρωποι είναι άνεργοι. Πιθανώς να υπάρχουν οι διπλάσιοι μόνο στη Γερμανία.
Στη Γαλλία και τη Γερμανία φαίνεται να πλεονάζει το παραγωγικό δυναμικό. Και
στις δυο χώρες ο πληθωρισμός βρίσκεται πολύ κοντά στο «ταβάνι» που έχει θέσει
η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Αν κοιτάξεις στις άλλες χώρες της ζώνης ευρώ, ωστόσο, οι διαφορές δεν
φαίνονται να είναι πολύ μεγάλες. Η οικονομία της ζώνης ευρώ ως σύνολο
αναπτύχθηκε ταχύτερα το 1998 και το 1999 σε σχέση με τη βρετανική και
προβλέπεται ότι θα αναπτυχθεί ακόμη πιο γρήγορα φέτος και τα επόμενα τρία
χρόνια. Κάποιες οικονομίες της ζώνης ευρώ δείχνουν τάσεις απογείωσης.

Η ισπανική οικονομία παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια ρυθμούς ανάπτυξης που
προσεγγίζουν αυτούς των Ηνωμένων Πολιτειών και προβλέπεται να αναπτυχθεί κατά
4% αυτόν και τον επόμενο χρόνο. Κάτι ανάλογο αλλά με πολύ πιο έντονους ρυθμούς
συμβαίνει στην Ιρλανδία. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πληθωρισμός έφθασε το 5,5%,
ενώ στην Ισπανία έχει αγγίξει το 3,5%.

Οι Ιρλανδοί υπουργοί απλώς ζητούν ψυχραιμία, αφού ουσιαστικά δεν μπορούν να
αυξήσουν τα επιτόκια για να συγκρατήσουν την πιστωτική επέκταση. Τα ιρλανδικά
εργατικά σωματεία απείλησαν να αποσυρθούν από τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις
για την τριετή συλλογική σύμβαση εργασίας που η ιρλανδική κυβέρνηση προσπαθεί
να χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για να συγκρατήσει τις τιμές των ακινήτων και να
αντιμετωπίσει το έλλειμμα εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας.

Αυτό το μεγάλο χάσμα μεταξύ της Ιρλανδίας και της Γερμανίας προκαλεί
μεγαλύτερο προβληματισμό στον Βιμ Ντούιζεμπεργκ σε σχέση με το ζήτημα της
ανόδου του πληθωρισμού στη ζώνη ευρώ. Δυστυχώς, μπορεί να εφαρμόσει μόνο μια
νομισματική πολιτική, η οποία είναι δεδομένο ότι δεν μπορεί να ανταποκρίνεται
στις ανάγκες όλων. Φαίνεται ότι ικανοποιεί κυρίως της ανάγκες της γαλλικής και
της γερμανικής οικονομίας. Στην Ιρλανδία είναι σίγουρο ότι η άνοδος των τιμών
δεν θα εξελιχθεί σε υπερπληθωρισμό. Ο κίνδυνος είναι ότι η φούσκα θα εκραγεί
όταν και αν τα ευρωπαϊκά επιτόκια αυξηθούν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες
της γερμανικής οικονομίας που θα υπερθερμαίνεται.

Η Ιρλανδία ίσως είναι προετοιμασμένη για να πληρώσει αυτό το τίμημα. Πολύ
σωστά αποφάσισε να ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ για μια σειρά από λόγους και όχι
με βάση τους οικονομικούς υπολογισμούς που γίνονται εδώ. Οι ισχυροποίηση των
σχέσεών της με την ηπειρωτική Ευρώπη προσέφεραν στην Ιρλανδία την οικονομική
της αναγέννηση και μεγαλύτερη επιρροή στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Οι οικονομολόγοι προβλέπουν ότι η γαλλική οικονομία θα αναπτυχθεί ταχύτερα σε
σχέση με τη γερμανική για όλα τα τέσσερα πρώτα χρόνια της νέας χιλιετίας, όπως
έγινε και στα τέσσερα τελευταία χρόνια της προηγούμενης. Αν αυτό επαληθευτεί,
οι οικονομικές συνθήκες πρόκειται να αλλάξουν. Οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορεί
σε αυτήν την περίπτωση να αφήσουν το καθήκον της θέσπισης οικονομικών στόχων
στους πολιτικούς, όπως έχει ζητήσει άλλωστε και η Γαλλία.

Στο μεταξύ, η προτεραιότητα είναι η συνέχιση των προσπαθειών εξυγίανσης της
γερμανικής οικονομίας. Η ανησυχία είναι ότι το σύνολο της ευρωζώνης θα
εμφανίσει αυξημένο πληθωρισμό λόγω της ανόδου της τιμής του πετρελαίου, αλλά
και της μεταφοράς της αύξησης του ενεργειακού κόστους από τις επιχειρήσεις
στους καταναλωτές.

Η χάραξη νομισματικής πολιτικής που ταιριάζει στη Γερμανία και τη Γαλλία δεν
είναι ό,τι καλύτερο για την οικονομία της ευρωζώνης. Η αναντιστοιχία είναι
πιθανόν να αυξήσει τον πληθωρισμό, να μειώσει τους ρυθμούς ανάπτυξης και να
κάνει το ευρώ ασθενέστερο του μάρκου. Έτσι, πολύ δύσκολα ο κ. Βιμ
Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και οι διάδοχοί
του θα μπορέσουν να εκπληρώσουν τις υποσχέσεις που έδωσαν στον γερμανικό λαό.

Ο Graham Searjeant είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής εφημερίδας
«ΤΗΕ TIMES».