ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ζει ο νεοφιλελευθερισμός;

Η διαμάχη των καπιταλισμών. Η αμερικανική ηγεμονία. Το μέλλον του
νεοφιλελευθερισμού. Μια συζήτηση που δημοσιεύεται στο ιταλικό περιοδικό
«Reset».

Αιώνια διαμάχη ­ όπως τουλάχιστον την αντιλαμβάνεται η «παλιά Αριστερά» (το σκίτσο από τον Νιου Στέιτσμαν)

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι χωρίς αμφιβολία η κυρίαρχη οικονομική δύναμη στον
κόσμο. Οι περισσότερες πολυεθνικές εταιρείες ανήκουν σε αμερικανικά
συμφέροντα. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η παγκόσμια αγορά αποτελεί προέκταση
της αμερικανικής εξουσίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υποστηρίζει ο διευθυντής του
London School of Economics Αντονυ Γκίντενς, δεν ελέγχουν τις χρηματοπιστωτικές
αγορές περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα ή οργανισμό. Αυτά είναι
ξεπερασμένα πράγματα, τα υποστηρίζει μόνο η παλιά Αριστερά. Η οικονομία δεν
λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Το σενάριο που θέλει τον αμερικανικό
καπιταλισμό να προσπαθεί, τα τελευταία χρόνια, να ανατρέψει τον ασιατικό, και
το 1998 να τα καταφέρνει, δεν επιβεβαιώνεται. Το μόνο σίγουρο είναι ότι όποια
χώρα μείνει έξω από τη νέα παγκόσμια οικονομία δεν έχει καμιά ελπίδα να
διατηρήσει μια πραγματική οικονομική ευημερία.

Βασικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών, την τελευταία δεκαετία, ήταν να ανοίξει
ο ασιατικός καπιταλισμός στα αμερικανικά συμφέροντα, απαντά ο διευθυντής της
«Ομπζέρβερ» Ουίλ Χάτον. Γι’ αυτό, άλλωστε, ο πρόεδρος Κλίντον ίδρυσε το 1993
το Συμβούλιο Οικονομικής Ασφαλείας. Και εν μέρει τα κατάφερε. Τα προγράμματα
του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ανάγκασαν χώρες όπως η Νότια Κορέα να
πουλήσουν αγαθά και επιχειρήσεις σε Αμερικανούς επενδυτές. Το δολάριο είναι το
παγκόσμιο νόμισμα, γεγονός που επιτρέπει στις ΗΠΑ να έχουν κολοσσιαίο εμπορικό
έλλειμμα και πολύ υψηλή εσωτερική κατανάλωση. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές,
εκτός των άλλων, είναι μηχανισμοί μετάδοσης συγκεκριμένων οικονομικών ιδεών,
όπως η λατρεία του νεοφιλελευθερισμού, και συγκεκριμένων οικονομικών
συμφερόντων, στην πλειοψηφία τους, αν όχι αποκλειστικά, αμερικανικών.

Ας αφήσουμε τους μύθους, αντιτείνει ο Γκίντενς. Όταν υπεγράφη η NAFTA, πολλοί
έλεγαν ότι η αμερικανική οικονομία θα κατάπινε τη μεξικανική. Μέχρι τώρα,
όμως, η οικονομία του Μεξικού τα πηγαίνει πολύ καλά. Οι αγορές συνίστανται από
πολλούς επενδυτές, που αναζητούν τις καλύτερες ευκαιρίες για να επενδύσουν και
υπολογίζουν τους κινδύνους που διατρέχουν. Επιπλέον, υπόκεινται σε απρόβλεπτες
διακυμάνσεις και στιγμές πανικού. Σε σχέση με το παρελθόν, όμως, επικρατεί μια
τάση ελέγχου των αγορών. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει πεθάνει. Ήδη τον έχουν
θάψει.

Αυτό που είχαν επισημάνει οι σοβαροί αναλυτές σε σχέση με τη NAFTA,
υπενθυμίζει στον συνομιλητή του ο Χάτον, ήταν ότι πολλές αμερικανικές
εταιρείες θα μετακόμιζαν στο Μεξικό, αναζητώντας φθηνή εργατική δύναμη, με
αποτέλεσμα να αυξηθεί η ανεργία σε παραδοσιακές βιομηχανικές ζώνες των ΗΠΑ.
Και αυτό ακριβώς συνέβη. Όσο για το νεοφιλελεύθερο δόγμα, μπορεί οι κύκλοι των
οικονομολόγων και των κοινωνιολόγων να το έχουν θάψει, δεν ισχύει το ίδιο όμως
και για πολιτικούς όπως ο Σρέντερ και ο Μπλαιρ. Σύμφωνα με το μοντέλο της
σοσιαλδημοκρατίας που πρεσβεύουν, στόχος των πολιτικών δεν είναι να αλλάξουν ή
να μεταρρυθμίσουν τις αγορές, αλλά να βελτιώσουν τη δυνατότητα των πολιτών να
αντλήσουν οφέλη από τις υπάρχουσες ­ Οι οποίες έχουν παντού και πάντα δίκιο.