Ο ένας στους δύο μαθητές δεν ολοκληρώνει τις λυκειακές σπουδές!

Οι εξετάσεις του Ενιαίου Λυκείου ολοκληρώθηκαν και έχουμε ήδη τα στοιχεία
για την εξαγωγή βασικών συμπερασμάτων που σχετίζονται με την κίνηση του
λυκειακού μαθητικού πληθυσμού και τους όρους πρόσβασης στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση, στα δύο αυτά πρώτα χρόνια εφαρμογής της εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης.

Μόνο ο ένας στους δύο μαθητές που ξεκίνησαν μαζί πριν από δώδεκα χρόνια
κατάφερε να αποφοιτήσει φέτος από το Ενιαίο Λύκειο. Αυτό είναι το πρώτο
«κρίσιμο» συμπέρασμα που εξάγεται από την παρακολούθηση της κίνησης (ροής) του
μαθητικού πληθυσμού (πίνακας 1). Συγκεκριμένα, οι 72.785 μαθητές της φετινής
Γ’ τάξης του Ενιαίου Λυκείου (δημόσιου και ιδιωτικού) που πήραν μέρος στις
εξετάσεις δεν αποτελούν παρά το 53,5% του συνόλου των συμμαθητών που γράφονταν
πριν από δώδεκα χρόνια στην Α’ τάξη του Δημοτικού Σχολείου (δημόσιου και
ιδιωτικού). Να σημειώσουμε εδώ ότι το έλλειμμα αυτό δεν συνδέεται σε καμιά
περίπτωση με το γνωστό δημογραφικό μας πρόβλημα, καθώς στην αναφορά μας
αποτυπώνονται τα «χνάρια» της ροής μιας φουρνιάς μαθητών που ξεκίνησαν μαζί
πριν από δώδεκα χρόνια και τερμάτισαν φέτος τις δευτεροβάθμιες σπουδές τους.

Ενιαίο Λύκειο: «Βιομηχανία» απόρριψης!

«Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχειρείται στηρίζεται στην αρχή ότι η
εκπαίδευση πρέπει να παρέχει ίσες ευκαιρίες για όλους και να λειτουργεί ως
μηχανισμός αποτροπής του κοινωνικού αποκλεισμού» (Εκπαίδευση 2000, Παιδεία
Ανοιχτών Οριζόντων, ΥΠΕΠΘ 1997, σ. 3).

Αλήθεια, σε ποιο σημείο της σχολικής διαδρομής από το Δημοτικό στο Λύκειο
καταγράφονται τα μεγαλύτερα ποσοστά μαθητικής διαρροής;

Μια ματιά στον πίνακα 2 είναι αρκετή για να πιστοποιήσει ότι τα δύο τελευταία
χρόνια, με την εφαρμογή του Ενιαίου Λυκείου, «εξαφανίζεται» ως διά μαγείας
μεγάλος αριθμός μαθητών στο «πέρασμα» από τη μια τάξη στην άλλη. Ας αφήσουμε,
όμως, για μία ακόμη φορά, τους αριθμούς να μιλήσουν μόνοι τους.

Οι 85 χιλιάδες μαθητές που φοίτησαν φέτος (1999/2000) στην Β’ τάξη του
ημερήσιου Ενιαίου Λυκείου (δημόσιου και ιδιωτικού) όταν ξεκίνησαν το Λύκειο
(1998/1999) ήταν 11 χιλιάδες περισσότεροι. Τι σημαίνει αυτό; Ότι από την Α’
στη Β’ τάξη του Ενιαίου Λυκείου το 13% του εγγεγραμμένου μαθητικού πληθυσμού
«ακύρωσε» το εισιτήριο εισόδου του στο Λύκειο και το εγκατέλειψε.

Ακόμη μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των μαθητών που εξοστρακίστηκε στη διαδρομή
από τη Β’ στη Γ’ Λυκείου. Οι 73 χιλιάδες μαθητές που φοίτησαν φέτος
(1999/2000) στη Γ’ Λυκείου «έχασαν» 18 χιλιάδες συμμαθητές τους με τους
οποίους κάθονταν στα ίδια θρανία στην προηγούμενη τάξη (Β’ Λυκείου,
1998/1999). Με λίγα λόγια, ο ένας στους τέσσερις μαθητές που ήταν
εγγεγραμμένος πέρυσι στη Β’ Λυκείου και παρακολούθησε το πρόγραμμά της δεν
έφθασε ποτέ στη φετινή Γ’ Λυκείου.

Σημειώνουμε ότι ποτέ άλλοτε στη μεταπολεμική εκπαιδευτική μας ιστορία (για να
μην πάμε πιο παλιά) δεν έχουμε την παρουσία παρόμοιου φαινομένου. Ποτέ άλλοτε
το πέρασμα από τη μια τάξη του Λυκείου στην άλλη δεν συνοδευόταν με διαρροές
τέτοιου μεγέθους.

Η «ελεύθερη πρόσβαση» δεν είναι ακριβώς ελεύθερη!

«Προσποιήσεις, ψευτιές (φτηνές ψευτιές) μας έκαναν να πιστέψουμε πως κάτι
έκλεινε μέσα το κουτί που είχε η Πανδώρα…»

Άρης Αλεξάνδρου

Όπως είναι γνωστό, φέτος πήραν μέρος στις Πανελλήνιες Εξετάσεις της Γ’ Λυκείου
73.765 μαθητές για τους οποίους οι διαθέσιμες θέσεις που τους προσφέρονται στα
ΑΕΙ – ΤΕΙ ανέρχονται σε 61.871. Στο διαφημιστικό πολυσέλιδο φυλλάδιο του ΥΠΕΠΘ
με τίτλο «Εκπαίδευση 2000 – Για μια παιδεία ανοικτών οριζόντων», που
κυκλοφόρησε σε όλα τα σχολεία το 1998 (όταν οι φετινοί υποψήφιοι βρίσκονταν
στη Β’ Λυκείου), αναγράφεται επί λέξει: «Όλοι οι κάτοχοι απολυτηρίου Λυκείου
θα έχουν δικαίωμα εγγραφής στα ΑΕΙ/ΤΕΙ και στις άλλες τριτοβάθμιες σχολές. Από
το 2000 και μετά οι διαθέσιμες θέσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα
υπερκαλύπτουν τον αριθμό των αποφοίτων Λυκείου». Με μεγαλύτερη ακόμη σαφήνεια
τονίζεται τον φετινό Μάρτιο, στο προεκλογικό πρόγραμμα του πρώην ΥΠΕΠΘ
Γεράσιμου Αρσένη, ότι «τώρα όλοι οι απόφοιτοι του Ενιαίου Λυκείου μπαίνουν
κατευθείαν στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση». Θα εισαχθούν, λοιπόν, στα ΑΕΙ και ΤΕΙ
φέτος όλοι οι απόφοιτοι του Ενιαίου Λυκείου, όπως δηλωνόταν ξεκάθαρα στα
επίσημα κείμενα, ή μήπως πρόκειται για μία ακόμη «υποσχετική», απαραίτητο
«λίπασμα» για την εξαγορά της συναίνεσης στις προτεινόμενες αλλαγές;

Όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι φέτος το ποσοστό των μαθητών που δεν θα προαχθούν
στη Γ’ τάξη του Ενιαίου Λυκείου θα είναι μικρότερο του 7%, γεγονός που
σημαίνει ότι οι απόφοιτοι θα ξεπεράσουν τις 67 χιλιάδες. Με βάση τον αριθμό
των προσφερομένων θέσεων, πάνω από 5.000 απόφοιτοι δεν θα βρουν θέση στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Σαφάρι 5.000 αριστούχων για μερικές εκατοντάδες προνομιούχες θέσεις

Είχαμε επισημάνει σε παλαιότερη κριτική μας στο σύστημα του Ενιαίου Λυκείου
ότι όσο πιο στενή γίνεται η σύνδεση του συστήματος εισαγωγής για τα ΑΕΙ με τη
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση τόσο πιο έντονη είναι η αναπαραγωγή ανισωτικών
λειτουργιών και η ενσωμάτωσή τους σε αυτό, αφού η ίδια η λειτουργία του νέου
συστήματος πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν κάνει τίποτε περισσότερο
από το να νομιμοποιεί και να επικυρώνει τις ανισότητες, οι οποίες παγιώνονται
στη διάρκεια της σχολικής καριέρας του μαθητή στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο.
Σήμερα, είναι φανερό πλέον ότι αν οι εκπαιδευτικές ανισότητες μεταξύ των
μαθητών αποτελούσαν στο σύστημα των Γενικών Εξετάσεων την εκπαιδευτική τους
ιστορία, στο «Ενιαίο Απολυτήριο» αποτελούν το ζωντανό τους παρόν.

Ο διχασμός και η ένταση των αντιθέσεων μέσα στα ίδια τα όρια του Λυκείου κάνει
«εκκωφαντικό θόρυβο». Την ίδια ώρα που χιλιάδες μαθητές απορρίπτονται μη
έχοντας τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν ένα, εμφανιζόμενο ως «παρακατιανό»,
εννιαράκι (09), πέντε χιλιάδες αριστούχοι με τελικό βαθμό πάνω από δεκαοκτώ
(18) συγκεντρώνουν τις πρώτες προτιμήσεις τους σε μια ντουζίνα όλα κι όλα
πανεπιστημιακά τμήματα, τινάζοντας τις βάσεις τους πέρα από τον «ουρανό». Όλα
τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας δείχνουν ότι σε ορισμένα top
πανεπιστημιακά τμήματα, εξαιτίας του νέου τρόπου συμπλήρωσης των
μηχανογραφικών δελτίων, που οδηγεί σε αναγκαστική συγκέντρωση των υψηλών
βαθμολογιών, θα δημιουργηθούν, φέτος ειδικά, τεχνητές βάσεις εισαγωγής που θα
«γυροφέρνουν» το δεκαεννέα (19).

Δηλαδή, η Νομική Αθήνας, η Ιατρική Αθήνας και Θεσσαλονίκης, το Τμήμα
Ηλεκτρολόγων Μηχ. και Μηχ. Η/Υ του ΕΜΠ, το Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του
Πανεπιστημίου Μακεδονίας, το Τμήμα Επιχ. Ερευνών Μάρκετινγκ του Οικονομικού
Πανεπιστημίου Αθηνών, το Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοίκησης του
Πανεπιστημίου Πειραιά, το Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής της Αθήνας
και Θεσσαλονίκης, είναι πολύ πιθανό να δεχθούν φέτος υποψήφιους με βαθμολογία
λίγο πιο κάτω έως και λίγο πιο πάνω από το 19.

Οι εξετάσεις Β’ Λυκείου

«Το υψηλό εμπόδιο»

Είναι φανερό ότι η εγκατάλειψη του Ενιαίου Λυκείου από χιλιάδες μαθητές
πριμοδοτείται κατά κύριο λόγο από τα αποτελέσματα των πανελληνίου τύπου
εξετάσεων της Β’ τάξης. Το μέγεθος της απόρριψης στην τάξη αυτή ήταν πέρυσι
τόσο μεγάλο, που την ανέδειξε ουσιαστικά ως τον κύριο βραχίονα αναχαίτισης της
κίνησης του μαθητικού πληθυσμού.

Οι πανελλήνιες εξετάσεις στη Β’ τάξη του Ενιαίου Λυκείου λειτουργούν ως
επιχείρηση «σχολικών χαρακωμάτων» και η έκδοση των αποτελεσμάτων τους
προσομοιάζει με πολεμικό ανακοινωθέν, καθώς απορρίπτεται εξαιρετικά μεγάλος
αριθμός μαθητών. Στο σημείο αυτό, το Λύκειο μετατρέπεται ξαφνικά σε μια
ιδιόμορφη σχολή κολυμβήσεως, όπου τα καταφέρνουν μόνο τα «ψάρια», όσοι δηλαδή
είναι ήδη προετοιμασμένοι χρόνια πριν στις «ιδιωτικές πισίνες» των κοινωνικών
και μορφωτικών τους προνομίων. Εδώ, κάθε παραδοσιακή συνταγή «σχολικής
επιβίωσης» παθαίνει αφλογιστία και ενταφιάζονται οριστικά οι «ορίζοντες των
αναμονών» στις μοιραίες πτήσεις της απόρριψης.

Τόσο τα περυσινά αποτελέσματα όσο και τα φετινά εικονογραφούν με τα πιο μελανά
χρώματα τον βασικό μίτο που διαπερνά και προσδιορίζει την εγκατάλειψη του
Λυκείου. Τι έγινε φέτος; Ακόμη μια χρονιά, τα αποτελέσματα από τις εξετάσεις
στη Β’ Λυκείου παρουσιάζουν την εκπαιδευτική γη ρημαγμένη. Όλα τα στοιχεία που
έχουμε στη διάθεσή μας ­ και είναι ήδη «στατιστικά σημαντικά»­ φανερώνουν ότι
ο ένας στους πέντε περίπου μαθητές της Β’ Λυκείου απορρίπτεται (πίνακας 3).
Αυτό σημαίνει ότι από τους 85 χιλιάδες εγγεγραμμένους μαθητές της φετινής Β’
Λυκείου θα συνεχίσουν τον δρόμο προς τη Γ’ Λυκείου λιγότεροι από 70 χιλιάδες.

Τι θα γίνουν οι απορριπτόμενοι; Η περυσινή εμπειρία φανερώνει ότι η
πλειονότητα θα πάρει οριστικό διαζύγιο από τις λυκειακές αίθουσες, από τις
«στέρεες βάσεις της Γενικής Παιδείας υψηλού επιπέδου» την οποία επαγγέλθηκε
στην ίδρυσή του το Ενιαίο Λύκειο, ως είδος πρόσκλησης σε ανεπιθύμητους
καλεσμένους, όταν ήταν γνωστό ότι οι συνθήκες θα τους αποτρέψουν να τη
δεχθούν.