«Πλήρωσα μίζα για να πάρω επιδότηση πυροπαθούς»

Ο Βασίλης Μαρινάκος είναι ένα από τα θύματα της καταστροφικής πυρκαγιάς που
μετέτρεψε, στις 3 Αυγούστου του 1998, το πευκόδασος της Πεντέλης σε κρανίου
τόπο. Το σπίτι του κάηκε μέσα σε μισή ώρα. Δύο χρόνια μετά, αφηγείται στα
«ΝΕΑ» τι σημαίνει να είσαι πυροπαθής στην Ελλάδα. Και καταγγέλλει ότι για να
εισπράξει την επιδότηση εξοπλισμού για το κατεστραμμένο σπιτικό του,
χρειάστηκε να πληρώσει μίζα 20% σε επιτήδειο που είχε διασυνδέσεις με την
αρμόδια υπηρεσία… Το πεύκο που έριχνε μονάχα τον δροσερό του ίσκιο επάνω
του, ήταν ακριβώς 96 χρόνων. Πελώριο, με θεόρατους κλώνους, που άγγιζαν τις
κεραμιδένιες στέγες και μοσχοβολούσαν ρετσίνι. Δύο ανοιχτές αντρίκιες αγκαλιές
δεν έφταναν για τον γέρικο κορμό του. Το πεύκο ήταν πάντα εκεί, μισόν αιώνα
πριν κατοικηθεί αυτό το κομμάτι γης από ανθρώπους…

Το σπίτι ήταν το τελευταίο πριν από το δάσος. Στην περιοχή Γκορτζέζα, στο
τέρμα της Π. Πεντέλης, στην οδό Πανός 10, λίγο πριν ανηφορίσεις το βουνό. Από
τα μπαλκόνια και τα παραθύρια του, απ’ όποια γωνιά κι αν στεκόσουν, το μόνο
που αντίκρυζε το βλέμμα σου ήταν δένδρα, πεύκα πολλά, άλλα μικρά και άλλα
αιωνόβια, «πατέρες, μάνες και παιδιά του πευκοδάσους της Πεντέλης».

Ένα τέταρτο του αιώνα, 25 ολάκερα χρόνια, έκανε να χτίσει, με τα ίδια του
τα χέρια, αυτό το σπίτι ο Βασίλης Μαρινάκος. Το 1969 βγήκε η άδεια ανέγερσης
οικοδομής. Το 1996 πρόσθεσε και τις τελευταίες του πινελιές. Ήταν όνειρο ζωής,
έργο ζωής, «ένα ονειρεμένο σπίτι σε πλήρη αρμονία με τη φύση που σε τίποτα δεν
“πρόσβαλλε” το περιβάλλον…».

Ήταν ένα από εκείνα τα σπίτια που όλοι ζήλευαν και καμάρωναν. Και τι
περίεργο, όλοι στο τέλος κοιτούσαν εκείνο το πελώριο πεύκο και γίνονταν
μάντεις κακών ειδήσεων. «Κόφ’ το, βρε Βασίλη, ξεπάτωσέ το», του έλεγαν. «Δεν
το βλέπεις; Αυτό το πεύκο, μια μέρα θα σε κάψει…». Αλλά εκείνος δεν το
έκοβε: «Πώς να πριονίσεις ένα πεύκο που ‘χει διπλή ηλικία από σένα; Μπορούσα
πιο εύκολα να κόψω τα χέρια μου… “Θα σε κάψει, θα σε κάψει, θα σε κάψει”,
μόνο αυτό άκουγα, έκλεινα τα αυτιά μου στις προφητείες και ήρθε μια μέρα που
με έκαψε…».

Βασίλης Μαρινάκος. «Η φωτιά έκανε τριάντα λεπτά να κάψει το σπίτι που 25 χρόνια έχτιζα με τα χέρια μου…»

Ήταν Δευτέρα, εκείνη η μαύρη Δευτέρα στις 3 Αυγούστου του ’98, που η Πεντέλη
έπαψε να είναι το βουνό που ξέραμε και αγαπήσαμε. Δύο χρόνια ακριβώς πριν
μεταμορφωνόταν σε αποκαΐδια, σ’ ένα απέραντο νεκροταφείο με όρθιους ξύλινους
σταυρούς. Ο Βασίλης Μαρινάκος είναι ένας από εκείνους τους ανθρώπους που η
καταστροφή θα τον χτυπούσε αλύπητα. Δούλευε εκείνη την ημέρα στο Ντράφι: «Είχα
αναλάβει την κατασκευή του τζακιού σε μια οικοδομή. Είδα ξαφνικά τον καπνό,
καιγόταν το πίσω μέρος της περιοχής που βρισκόμουν, μέσα μου σήμανε
συναγερμός, τα παράτησα όλα στη 1 το μεσημέρι και μισή ώρα αργότερα, την ώρα
που έφτανα στην Π. Πεντέλη, είδα τη φωτιά να πυρπολεί την κορυφογραμμή και
κατάλαβα…».

Άγρια επαλήθευση

Ήξερε την ίδια στιγμή ότι το σπίτι του θα καεί. Μιάμιση ώρα αργότερα, η
προφητεία των φίλων και των γνωστών επαληθευόταν. Η φωτιά ήταν τρομακτική,
ανεξέλεγκτη: «Τίποτα δεν την εμπόδιζε, ερχόταν καταπάνω μας. Κάποια στιγμή
“πήδησε” τον δρόμο και πυρπόλησε το πεύκο. Έκανε μισό λεπτό, τριάντα
δευτερόλεπτα ακριβώς, να κάψει ένα πεύκο 96 χρόνων. Και μισή ώρα ακριβώς να
κάνει κομμάτια και θρύψαλα το σπίτι που έχτιζα με τα χέρια μου 25 χρόνια…».

Το σπίτι καιγόταν. Νερό δεν υπήρχε, Πυροσβεστική δεν υπήρχε, μονάχα η φωτιά,
ένα σπίτι λαμπάδα σ’ έναν σκοτεινιασμένο ουρανό και οι κάμερες των τηλεοπτικών
συνεργείων να απαθανατίζουν την καταστροφή. Εκείνος στεκόταν όρθιος, έδειχνε
ψύχραιμος: «Μα πώς μπορείτε να είστε τόσο ψύχραιμος;», τον ρώτησε ένας
δημοσιογράφος. Δεν απάντησε δεν του ταίριαζε να λιγοψυχήσει, να πέσει στα
σκαλοπάτια και να θρηνεί: «Για το μόνο που νοιαζόμουν εκείνη τη στιγμή, ήταν
να περισώσω ό,τι μπορούσε να περισωθεί. Η φωτιά ήρθε από πάνω, από τον ουρανό,
από το φλεγόμενο πεύκο. Το σπίτι καιγόταν από πάνω προς τα κάτω. Αν κάτι
μπορούσαμε να διασώσουμε, ήταν κομμάτια του ισογείου ­ ένα δωμάτιο, ένα
κρεβάτι, ένα ζευγάρι παπούτσια… Τηλεφωνούσα από το κινητό στην Πυροσβεστική,
αλλά φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Όλη η Πεντέλη καιγόταν, ποιος να νοιαστεί για
το δικό μου σπίτι; Παλεύαμε τη φωτιά με μπουκάλια νερό από το… ψυγείο. Αλλά
ήμουν ήσυχος για την οικογένειά μου. Είχα απομακρύνει έγκαιρα τη γυναίκα και
τον γιο μου. Δεν κινδύνευαν οι ζωές των ανθρώπων μου, αυτό σκεφτόμουν εκείνη
τη φοβερή στιγμή, για να αντέξω και να παραμείνω όρθιος…».

Όταν η φωτιά δεν μπορούσε τίποτα άλλο πια να κάψει στον επάνω όροφο της
μεζονέτας, άρχισε να κατεβαίνει προς τα κάτω: «Εκείνη την ώρα κατέφθασε ένας
άνθρωπος με βυτιοφόρο από τα Μελίσσια. Ο χριστιανός είχε νερό, αλλά δεν είχε
αντλία. Έσπασα με τη γροθιά μου ένα παράθυρο και όρμησα μέσα, έτσι όπως ήμουν,
με το σορτσάκι και το φανελάκι. Η φωτιά είχε αρχίσει να καίει το επάνω μέρος
της ξύλινης εσωτερικής σκάλας. Ένιωσα σαν να με χτύπαγε φλογοβόλο, ήταν μια
κόλαση, μια απίστευτη θερμαινόμενη κόλαση. Άρχισα με το λάστιχο να ρίχνω
κυβικά νερού στη σκάλα, το νερό γινόταν ατμός και γύριζε καταπάνω μου. Τα
τζάμια του σπιτιού δεν σπάζανε, λιώνανε και γίνονταν μια άμορφη μάζα, η στέγη
έτριζε, φλεγόμενα κομμάτια της έπεφταν. Πισωπάτησα για μια στιγμή, μην πέσει
πάνω μου, και ακούμπησε η πλάτη μου στον τοίχο. Το πετσί μου ξεκόλλησε κι ούτε
που το κατάλαβα. Όταν βγήκα έξω από το φλογισμένη τοπίο, είδαν την καμένη μου
πλάτη οι άλλοι…».

Και ύστερα ήρθε η επόμενη ημέρα. Όπου όλα ήταν «μαύρα, κατάμαυρα, σαν τα ράσα
των καλόγερων. Παντού στάχτη, σωροί αποκαΐδια, απελπισία. Τα δάσος που με
ξεκούραζε δεν υπήρχε πια, μονάχα μια καπνιά, όρθιοι καμένοι κορμοί, μια
αφόρητη ζέστη και δυσοσμία. Κρανίου τόπος! Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα απ’
αυτή την αίσθηση, δεν υπάρχουν καν δάκρια για να κλάψεις…».

Ο απολογισμός είναι μια σκληρή διαδικασία που πρέπει να υποστείς. Οι
κεραμιδένιες σκεπές και οι εσωτερικές ξύλινες οροφές κατέρρευσαν. Από τον
επάνω όροφο δεν έμεινε τίποτα ­ μονάχα οι φλεγόμενοι ακόμα τοίχοι. Στον κάτω
όροφο η ζημιά ήταν μικρότερη. Ένα δωμάτιο με το τζάκι του καταστράφηκαν
ολοσχερώς. Στο μεγάλο καθιστικό κάηκαν τα πατώματα, τα παράθυρα, οι πόρτες:
«Όλα ήταν ξύλινα και τα βερνίκια βοήθησαν ακόμη περισσότερο το καταστροφικό
έργο της φωτιάς…».

Τα 150 από τα 200 περίπου τετραγωνικά του σπιτιού είχαν καταστραφεί. Από τον
εξοπλισμό του σπιτιού δεν απέμεινε σχεδόν τίποτα: «Μονάχα το μπετόν και η
στατικότητα του κτιρίου έμεινε ανέπαφη. Και αυτό ήταν κέρδος…».

Αμφιβολίες

Απ’ όπου περνάει η φωτιά, απομένει ερημιά και καταστροφή. Το αιωνόβιο πευκόδασος της Πεντέλης δεν υπάρχει πια. Το σπίτι παραμένει στην ίδια ακριβώς θέση, εν μέρει «ανακαινισμένο» αλλά όχι πια προνομιούχο

Αυτό που τον βασανίζει δύο χρόνια τώρα, είναι η αμφιβολία που έχει φωλιάσει
μέσα του: «Δεν μπορώ να καταλάβω, γιατί άφησαν την Πεντέλη να καεί! Η αδυναμία
της κρατικής μηχανής ήταν περίτρανη. Η φωτιά είναι σαν την επανάσταση. Αν δεν
την χτυπήσεις την ώρα που γεννιέται, εξαπλώνεται και δεν μπορείς να την
σταματήσεις. Το φλεγόμενο μέτωπο ήρθε σ’ εμάς από τη Σταμάτα, αφού διέσχισε
όλο το βουνό που είχε ξανακαεί δύο χρόνια πριν και είχε μικρή βλάστηση. Εκεί
μπορούσαν να την σταματήσουν με αντιπυρικές ζώνες! Αλλά δεν την σταμάτησαν.
Και όταν ανέβηκε το βουνό και έφτασε στο δάσος, ήταν πολύ αργά να κάνουν
οτιδήποτε. Το πεύκο είναι εύφλεκτο, πυροδοτείται στο τσαφ, μέχρι να ανασάνεις
έχει γίνει λαμπάδα. Δεν σταματάει η φωτιά στο δάσος. Αυτή ορίζει τα πράγματα
και θα σταματήσει εκεί που δεν θα έχει τίποτα άλλο να κάψει…

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν ήταν να την σταματήσουν πριν φτάσει στα σπίτια, αλλά
πριν κάψει το δάσος… Τι να σου κάνει μετά η Πυροσβεστική! Τίποτα δεν μπορεί
να κάνει, ούτε καν να φτάσει στο πυρπολημένο δάσος μπορεί. Το μόνο που
αναχαιτίζει λιγάκι το κακό, είναι ρίψεις νερού από αέρος, αν οι καιρικές
συνθήκες βοηθούν…».

Από πού να αρχίσεις και πού να τελειώσεις… Πρώτη δουλειά είναι πάντα «το
ανασκούμπωμα! Να γκρεμίσεις όσα δεν γκρεμίστηκαν, να ξεκαθαρίσεις το τοπίο και
να ξαναρχίσεις από την αρχή. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να βρεις το κουράγιο να
κάνεις το πρώτο βήμα. Και πώς να το κάνεις σ’ έναν τόπο που αχνίζει και κάθε
που φυσά ο αέρας, εισπνέεις την στάχτη από το βιός σου;».

Για να καταφέρει να γίνει κατοικήσιμο για την οικογένειά του το ισόγειο,
ξεκίνησε από τη σκεπή του επάνω ορόφου: «Μονάχος μου, πάλι, γκρέμισα ό,τι
έχασκε, πήρα ξυλεία, κεραμίδια και φτου από την αρχή… Κατάφερα να φτιάξω τη
στέγη, να μην μπαίνουν μέσα τα νερά της βροχής. Ύστερα κατέβηκα κάτω, στο
ισόγειο, να επισκευάσω ό,τι επισκευαζόταν, να ξηλώσω και να ξαναφτιάξω από την
αρχή τα υπόλοιπα. Σε δύο μήνες κατάφερα να μπει στο ισόγειο η οικογένεια…».

Δύο χρόνια μετά και ο επάνω όροφος είναι εσωτερικά όπως τον άφησε η φωτιά.
Σοβάτισε και έβαψε μόνο τους εξωτερικούς τοίχους. Δεν είχε, λέει, αντοχές να
κάνει περισσότερα. Αλλά ούτε και χρήματα: «Όσο καλή δουλειά και να έχεις, δεν
βγάζεις τόσα χρήματα, ώστε να σηκώσεις ένα σπίτι από την αρχή. Τα έξοδα των
υλικών είναι δυσβάστακτα. Ξόδεψα, μέχρι στιγμής, γύρω στα 5.000.000 δραχμές
μόνο για υλικά. Μάστορας δεν μπήκε στο σπίτι, όλα τα έφτιαξα μόνος μου. Αλλά
αυτήν τη στιγμή δεν μπορώ να βάλω ούτε μια πρόκα… ».

Την ώρα που μιλάμε, οι ειδήσεις αναμεταδίδουν τα νέα από τη φλεγόμενη
Πελοπόννησο ­ την Κορινθία, την Ακράτα… Δεκάδες άνθρωποι έχασαν ξανά τα
σπίτια τους: «Το σπίτι δεν είναι απλά ένα περιουσιακό στοιχείο, σημαίνει πολλά
για κάθε άνθρωπο. Είναι καταφύγιο, είναι φωλιά, είναι το φρούριό σου, η ηρεμία
σου. Το σπίτι είσαι εσύ, δείχνει τον τρόπο που σκέφτεσαι, τον τρόπο που
λειτουργείς. Όταν το χάνεις, χάνεις το έδαφος κάτω από τα πόδια σου, είσαι
ξεκρέμαστος στο κενό… Μόνο εγώ και άλλοι άνθρωποι που βρέθηκαν στην ίδια με
εμένα θέση μπορούν αυτήν τη στιγμή που μιλούν, να καταλάβουν πώς νιώθουν οι
πυροπαθείς της Κορινθίας…».

Την ημέρα που το δικό του σπίτι κάηκε, ευχήθηκε να είναι ο τελευταίος. Αλλά
δεν ήταν. «Δύο ημέρες αργότερα κάηκε και η υπόλοιπη Πεντέλη, κάηκαν και άλλα
στρέμματα δάσους και άλλα σπίτια. Το κακό δεν σταμάτησε στην Πεντέλη, απλώθηκε
τα δύο επόμενα καλοκαίρια σ’ όλη τη χώρα, ξαναθρηνούν τώρα άνθρωποι και τίποτα
δεν τους παρηγορεί…».

«Μου έδωσαν χρήματα άνθρωποι που δεν είχαμε ανταλλάξει ούτε καλημέρα»

Η Πολιτεία είναι «μηχανή», αλλά υπάρχουν πάντα άνθρωποι με αξιοπρέπεια και
ευαισθησίες. Χρειάστηκε μια μεγάλη πυρκαγιά, για να το καταλάβει αυτό ο
Βασίλης Μαρινάκος: «Αυτό που με άφησε άφωνο από συγκίνηση και με έκανε να
νιώσω αυτό που λέγεται ανθρώπινη συμπαράσταση και αλληλεγγύη, είναι η συμβολή
των συνανθρώπων μας. Για μέρες μετά τη φωτιά έρχονταν στο σπίτι άνθρωποι που
ήξερα και άλλοι που μόνο από μακριά τους είχα δει. Άνθρωποι που είχα δουλέψει
στα σπίτια τους και άλλοι που ούτε καλημέρα δεν είχαμε ανταλλάξει. Πίναμε καφέ
στον ξεραμένο κήπο, έμπαιναν, έβλεπαν το κατεστραμμένο σπίτι και είχαν έναν
καλό λόγο να πουν. Όταν έφευγαν, ανακαλύπταμε φακέλους με χρήματα. Δεν θα το
πιστέψετε, αλλά μαζεύτηκαν με αυτόν τον τρόπο 2.600.000 δραχμές, χωρίς να
ξέρουμε ποιοι ακριβώς μας άφησαν ή μας έστειλαν με ταχυδρομικές επιταγές αυτά
τα χρηματικά ποσά. Και χρωστώ ένα μεγάλο ευχαριστώ σ’ αυτούς τους ανθρώπους
που δεν ήρθαν από περιέργεια, μόνο να αγγίξουν την πληγή, αλλά να την
ανακουφίσουν, να την γλυκάνουν… Είναι κάτι που ποτέ δεν θα ξεχάσω»!

Πριν ακόμα αρχίσει η αποκατάσταση του ισογείου, ένας φίλος του κηπουρός έκανε
ξανά τον κήπο να καρπίσει και να ανθήσει «σκάβοντάς τον και φυτεύοντάς τον από
την αρχή… Μυρίζοντας και πάλι γεράνι και γιασεμί, ανακτάς μέρος των δυνάμεων
που έχεις χάσει». Για μεγάλο διάστημα, αυτό που δεν μπορούσε να ξεπεράσει,
ήταν «αργά τη νύχτα, όταν κόπαζαν οι θόρυβοι και εγώ δεν μπορούσα να κλείσω
μάτι. Η φωτιά, που με τόση ψυχραιμία αντιμετώπισα, αναζωπυρώθηκε αμέτρητες
νύχτες μπροστά στα μάτια μου. Στον ύπνο μου έχω πάντα τον ίδιο εφιάλτη. Βλέπω
“λεπτομέρειες”, που στην πραγματικότητα δεν θυμάμαι να είχα προσέξει. Νιώθω
πάντα το ίδιο ρίγος, την ίδια ανατριχίλα… Και είμαι πάντα το ίδιο ανίσχυρος»!

«Μου είπε ότι εξυπηρέτησε άλλους 53 που είχαν αρνητική γνωμοδότηση»

Η αποκατάσταση των ζημιών, με τη συμβολή της κρατικής μηχανής, είναι ό,τι πιο
περίπλοκο και γραφειοκρατικό: «Πήρα, όπως όλοι, αμέσως μετά την καταστροφή, το
επίδομα άμεσης επιβίωσης των 200.000 δραχμών. Στην ίδια εγκύκλιο του
υπουργείου υπήρχε και η διάταξη για επιδότηση των 2.000.000 δραχμών στους
πυροπαθείς που έχασαν όλο τον εξοπλισμό του σπιτιού τους. Είχε περάσει καιρός,
όταν άκουσα στο ραδιόφωνο την είδηση ότι οι πυροπαθείς της Πεντέλης δεν πήγαν
στη Νομαρχία να εισπράξουν την επιδότηση. Ξεκινώ ένα πρωί και πάω. Βρίσκει η
κοπέλα τον φάκελό μου με όλα τα σχετικά έγγραφα και μου ανακοινώνει ότι δεν
δικαιούμαι το επίδομα γιατί η φωτιά έκαψε τα 3/4 του σπιτιού ­ “δεν είναι
ολοσχερής η καταστροφή” μου είπε επιγραμματικά. “Δηλαδή αν σώσεις το ένα από
τα τέσσερα κρεβάτια, δεν έχεις καταστραφεί;”, την ρώτησα. “Έτσι πάει”, μου
απάντησε αμήχανη. Έφυγα…».

Δεν διεκδίκησε τίποτα. Τρεις μήνες αργότερα δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από κάποιον
άγνωστο. «Με ρώτησε αν πήρα την επιδότηση. Του απάντησα όχι. Με ξαναρώτησε αν
με ενδιαφέρει να την πάρω ­ παρά πολλοί, μου είπε, με απίστευτα μικρότερες
ζημιές, την είχαν εισπράξει. Είπα, φυσικά και με ενδιαφέρει. Αυτός ο άνθρωπος
ήρθε σπίτι μου, μου είπε πως έχει διασυνδέσεις με το αρμόδιο υπουργείο και πως
μπορεί να πάρει για λογαριασμό μου την επιδότηση, με “μίζα” 20%. Δεν είχα και
τίποτα να χάσω… Παραμονές των ευρωεκλογών, μου παρέδωσε την επιταγή των
2.000.000 δραχμών αφού του είχα προκαταβάλει μετρητά 400.000 δραχμών. Απ’ ό,τι
μου είπε, εξυπηρέτησε άλλους 53 ανθρώπους που είχαν στην αρχή αρνητική
γνωμοδότηση…».

Το άτοκο δάνειο που η Πολιτεία υποσχέθηκε στους πυροπαθείς της Πεντέλης ­
χαριστικό κατά το 1/3 του και άτοκο για 15 χρόνια το υπόλοιπο ­ έκανε δύο…
χρόνια για να βγει, πριν από 10 ημέρες ειδοποίησε η Τράπεζα ότι μπορούμε να το
εισπράξουμε ­ ακόμη δεν έχει εκταμιευθεί. Το ποσό είναι αστείο: 5.700.000
δραχμές για την αποκατάσταση ενός πυρπολημένου σπιτιού 200 τετραγωνικών…».