Η Σερβία σε νέφος

Κοιτάξτε τον χάρτη της Ευρώπης. Η μακριά μπλε γραμμή του Δούναβη ξεχωρίζει.
Ξεκινώντας σαν ένα μικρό ρυάκι από τον Μέλανα Δρυμό της Γερμανίας, προβάλλει
ενισχυμένος καθώς διασχίζει τη Βιέννη του Στράους. Διαγράφοντας πορεία
νοτιοανατολική, μέσω 10 χωρών, μήκους 1.770 μιλίων, αυτός ο κολοσσιαίος
ποταμός εκβάλλει τελικά στη Μαύρη Θάλασσα. Τεράστιας εμπορικής σημασίας επί
αιώνες, ο Δούναβης συνδέει τις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της Κεντρικής Ευρώπης ­
καθώς και μερικά από τα πλέον ανομοιογενή οικοσυστήματα ­ και προμηθεύει με
πόσιμο νερό εκατομμύρια ανθρώπους.

Στα μισά αυτής της διαδρομής, εκεί που ο ποταμός παρουσιάζει το μέγιστο πλάτος
του, στέκει ένα γεωγραφικό, πολιτικό και με μεταφορική σημασία εμπόδιο, γνωστό
ως Σερβία. Ενα κράτος που πολλοί Δυτικοί πολιτικοί θέλουν να λένε ότι δεν
υπάρχει πια. Τα περισσότερα σχέδια ανοικοδόμησης και σταθεροποίησης των
Βαλκανίων παρακάμπτουν τη Σερβία ολοκληρωτικά. Ισως επειδή ο κακός πρόεδρός
της, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, είναι ένας παρίας, διεθνώς, και καταζητούμενος για
εγκλήματα πολέμου. Ισως γι’αυτό η Δύση γυρίζει την πλάτη στην περιβαλλοντική
καταστροφή που προκάλεσε ο επί 78 ημέρες βομβαρδισμός από το ΝΑΤΟ.

Μολυσμένο εργοστάσιο. Τόνοι ελαιοχρωμάτων που περιείχαν τα εν δυνάμει καρκινογόνα PCBs κάηκαν ή διέρρευσαν από τη βομβαρδισμένη αυτοκινητο-βιομηχανία Zastava

Ενα χρόνο αργότερα, ο σερβικός τομέας του Δούναβη, μεταξύ Βουλγαρίας και
Ουγγαρίας, παραμένει απροσπέλαστος. Περισσότερο ανησυχητικά ­ και με
δυνατότητες επικίνδυνα μακροπρόθεσμες ­ τα τοξικά κατάλοιπα από τις επιθέσεις
του ΝΑΤΟ στη βιομηχανική υποδομή της Σερβίας.

Κρυμμένοι στην κοίτη του ποταμού, αυτοί οι μολυσματικοί παράγοντες απειλούν να
επηρεάσουν την υγεία και την ευημερία 85 εκατομμυρίων Ευρωπαίων και των
απογόνων τους σε χρονικό ορίζοντα δεκαετιών. Από τη φύση του, ο πόλεμος είναι
καταστροφικός. Όταν όμως λήγει, πρέπει να τελειώνει και η καταστροφή.

Όταν οι βόμβες του ΝΑΤΟ έπληξαν εργοστάσια επεξεργασίας τροφίμων και
βιομηχανίες αυτοκινήτων, διυλιστήρια πετρελαίου και μετασχηματιστές ηλεκτρικής
ενέργειας, απελευθερώθηκαν μεγάλες ποσότητες χημικών ουσιών με μακρά διάρκεια
ζωής.

Οι Αμερικανοί δεν θα μπορούσαν να ανεχθούν ούτε ίχνος από αυτά στις αυλές των
σπιτιών τους. Αυτές οι τοξίνες, συμπεριλαμβανομένων των πολυχλωροδιφαινυλίων
(PCBs), υδραργύρου και βινυλοχλωριδίου (VCM), πέρασαν όχι μόνο στον Δούναβη,
αλλά και στο έδαφος και στην ατμόσφαιρα αυτής της χώρας των 10 εκατομμυρίων,
που στηρίζεται ιδιαίτερα στη γεωργική παραγωγή.

Τα χημικά

Τα PCBs και τα συγγενή τοξικά χημικά τους, οι πολυχλωριωμένες διοξίνες, έχουν
συνδεθεί με τον καρκίνο και άλλες ασθένειες και έχουν απαγορευθεί στις
Ηνωμένες Πολιτείες από το 1977. Προσλαμβανόμενα από τα ζώα, τα PCBs συνδέονται
με τον λιπώδη ιστό και, μέσω της τροφικής αλυσίδας, μπορούν να περάσουν από τα
ψάρια και τα ζώα στον άνθρωπο.

Τα νεογέννητα τα απορροφούν από τις μητέρες τους μέσω του θηλασμού. Οταν η
Αμερικανική Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Προστασίας ανακάλυψε ποσότητες
πολυχλωριωμένης διοξίνης στο έδαφος της Times Beach το 1983, ξόδεψε 200
εκατομμύρια δολάρια για να καθαρίσει την περιοχή, που είχε προηγουμένως
εκκενώσει, και έκτοτε δεν επέτρεψε την επιστροφή των κατοίκων στις εστίες
τους. Σε αυτό το πλαίσιο, σκεφθείτε τι συνέβη τον Απρίλιο του 1999.

Νεκρά ψάρια. Ψαράς στον Δούναβη επιδεικνύει το μέγεθος της καταστροφής

Περισσότεροι από δύο τόνοι ελαιοχρωμάτων που περιείχαν τα εν δυνάμει
καρκινογόνa PCBs κάηκαν ή διέρρευσαν από το εργοστάσιο της
αυτοκινητοβιομηχανίας Zastava στους ποταμούς Λεπένιτσα και Βέλικα Μοράβα,
παραποτάμους του Δούναβη, οι οποίοι τροφοδοτούν τις υδαταποθήκες που
χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό και άρδευση. Σύμφωνα με ανεξάρτητους
επιστήμονες της FOCUS, μιας πολυεθνικής περιβαλλοντικής υπηρεσίας που εδρεύει
στην Ελβετία, και του Περιφερειακού Περιβαλλοντικού Κέντρου της Ουγγαρίας, η
ποσότητα PCBs και πολυχλωριωμένων διοξινών που απελευθερώθηκε από το
Κραγκούγεβατς ήταν 1.000 φορές υψηλότερη από την αντίστοιχη που θα σήμαινε
περιβαλλοντικό συναγερμό ­ και λήψη άμεσων μέτρων ­ στη Γερμανία. Δυστυχώς για
τον πληθυσμό της περιοχής και για όλους όσοι ζουν κατά μήκος του ποταμού, η
ηττημένη Σερβία δεν έχει ούτε την τεχνολογία ούτε τα χρήματα για να
επιχειρήσει κατάλληλο καθαρισμό.

Οι συνέπειες

Για να ελαχιστοποιήσει τις συμμαχικές απώλειες, το ΝΑΤΟ αποφάσισε να
επιχειρήσει βομβιστική εκστρατεία, στόχος της οποίας ήταν και έργα υποδομής,
μακριά από το μέτωπο του Κοσσυφοπεδίου. Οι εν δυνάμει οικονομικές και
οικολογικές συνέπειες αυτής της επιλογής θα αντέξουν πολλά χρόνια. Οι
μολυσματικοί παράγοντες δεν αναγνωρίζουν πολιτικά και γεωγραφικά σύνορα ­ δεν
θα παραμείνουν ούτε και θα δηλητηριάζουν μόνο τη Σερβία.

Αντίθετα, ξεφεύγουν και μολύνουν έδαφος και νερά, ψάρια και πτηνά, μακριά από
το Βελιγράδι του Μιλόσεβιτς.

Πριν από δύο εβδομάδες, ο Αμερικανός πρεσβευστής στα Ηνωμένα Έθνη, Ρίτσαρντ
Χόλμπρουκ, προσπάθηκε να απομακρύνει τον εκπρόσωπο της Γιουγκοσλαβίας από μια
συζήτηση για το μέλλον των Βαλκανίων, αναφερόμενος στη Γιουγκοσλαβία ως ένα
«μη υπαρκτό κράτος». Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα τονίσει ότι δεν
θα χορηγήσουν καμία βοήθεια έως ότου φύγει ο Μιλόσεβιτς.