ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι ιδέες πετάνε στον αέρα

Είναι είκοσι ετών, έχει όψη μοντέλου και είναι φιλόσοφος. Μια φιλόσοφος που
έρχεται από το κρύο.

Ιβέττα Γκερασιμτσούκ: μια φιλόσοφος που έρχεται από το κρύο

Το ερώτημα στον διεθνή διαγωνισμό που προκήρυξε η γερμανική επιθεώρηση «Lettre
International» ήταν το εξής: «Να απελευθερώσουμε το μέλλον από το παρελθόν; Να
απελευθερώσουμε το παρελθόν από το μέλλον;». Έλαβαν μέρος περισσότεροι από
3.000 άνθρωποι απ’ όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και μερικών μεγάλων
ονομάτων του πνεύματος. Το πρώτο βραβείο των 8,5 εκατομμυρίων δρχ., όμως, το
κέρδισε μια εικοσάχρονη Ρωσίδα, ωραία και ψηλή, εξωτική και κοκκινομάλλα, που
εκτός από αγγλικά και γερμανικά μιλάει και τα αφρικανολλανδικά. Που δεν
πιστεύει ούτε στην πρόοδο ούτε στην ιστορία. Κι άμα τη ρωτήσεις για προσωπικές
σχέσεις, σου λέει πως δεν έχει καιρό. Τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο της τον
περνά πίνοντας τσάι και χορεύοντας λάτιν με μερικούς φίλους από την
πολυκατοικία της.

Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας, η Ιβέττα Γκερασιμτσούκ
απάντησε στο ερώτημα του περιοδικού της Βαϊμάρης με το Λεξικό των Ανέμων, ένα
κείμενο ανάμεσα στο μυθιστόρημα και τη φιλοσοφική σκέψη. Όπως λέει στην «Ελ
Παΐς», η ιδέα τής ήλθε από έναν παλιό μετεωρολογικό οδηγό με τον ίδιο τίτλο.
«Δεν ήθελα να επιβάλω συγκεκριμένες απαντήσεις, αλλά να αποδείξω ότι υπάρχουν
πολλές δυνατότητες απαντήσεων. Αυτή η μορφή αντανακλά καλύτερα από άλλες την
αλληλοσύνδεση του χρόνου με τη γλώσσα και τη συσσωμάτωση του παρελθόντος, του
παρόντος και του μέλλοντος σ’ έναν ενιαίο χρόνο». Στο λεξικό συνυπάρχουν έτσι
πραγματικότητες, πρόσωπα, θεωρίες και ανακαλύψεις από διαφορετικές ιστορικές
στιγμές. Και πάνω απ’ όλους ο Θεός, ο Μέγας Ωρολογοποιός.

Πρόκειται άραγε για ένα προφητικό κείμενο; Διακρίνεται μέσα από αυτό η εικόνα
της αυριανής Ρωσίας; «Θεωρώ λάθος να πιστεύουμε ότι το μέλλον θα εξελιχθεί
όπως το σχεδιάζουμε ούτε ότι ακολούθησε ποτέ κάποια θεωρία όπως ο ιστορικός
υλισμός. Όσα σχέδια κι αν κάνουμε εμείς, το μέλλον μπορεί να κριθεί από ένα
απροσδόκητο γεγονός, ας πούμε μια οικολογική καταστροφή. Δίνω σ’ αυτό το
ζήτημα μεγάλη σημασία. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για τους περιβαλλοντικούς
κινδύνους από σκοπιά καθαρά γεωγραφική, η ερήμωση μεγάλων ζωνών, η εξαφάνιση
των δασών, τέτοια πράγματα. Το σημαντικό όμως είναι άλλο: οι οικολογικές
σχέσεις παίζουν κυρίαρχο ρόλο σε πολλές αποφάσεις της εξουσίας, μπορούν να
γίνουν ακόμη και αιτία πολέμου. Οι σχέσεις αυτές είναι αδιαχώριστες από άλλα
ζητήματα, όπως οι αλλαγές της κλίμακας αξιών στην οικονομία, το βιοτικό
επίπεδο του πληθυσμού ή τα ανθρώπινα δικαιώματα».

Το Λεξικό των Ανέμων είναι εμφανώς επηρεασμένο από τον Μπόρχες ­ ο μέγας
Αργεντίνος δεν έκρυβε άλλωστε πόσο του άρεσαν τα λεξικά. Κατά τη Ρωσίδα
φιλόσοφο, ο Μπόρχες, ο Μάρκες, ο Κορτάσαρ, ο Ουμπέρτο Έκο, ο Μίλοραντ Πάβιτς
ανήκουν στο ίδιο ρεύμα. Όχι πως εξαρτάται ο ένας από τον άλλο, όλοι εξαρτώνται
από μια κοινή βάση, τη ζωή. Οι ιδέες, άλλωστε, πετάνε στον αέρα. Και οι
άνθρωποι τις πιάνουν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο.