ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Νόμος – πλαίσιο Νο 2

Το μεταπολιτευτικό ελληνικό Πανεπιστήμιο δεν βρήκε ­ παρά τις σημαντικές
νομοθετικές μεταρρυθμίσεις ­ τρόπο να εναρμονίσει τα τεχνοκρατικά στοιχεία με
τις δημοκρατικές/συμμετοχικές διαδικασίες και να εγγυηθεί ότι το
αυτοδιαχειριστικό άνοιγμα των θεσμών δεν θα πνιγεί μέσα στη δημοσιοϋπαλληλική
και συντεχνιακή νοοτροπία των ατόμων και τον έντονο κρατισμό.

Στο μεταξύ η Ελλάδα ταξιδεύει, /ολοένα ταξιδεύει δεν ξέρουμε τίποτε δεν
ξέρουμε πως είμαστε ξέμπαρκοι /όλοι εμείς

Γ. Σεφέρη, Με τον τρόπο του Γ.Σ.

Ο εκδημοκρατισμός όμως ορθώς προηγείτο τότε του εκσυγχρονισμού. Είκοσι πέντε
και πλέον χρόνια μετά, τα πράγματα διαφέρουν.

Η μετεξέλιξη της εκπαίδευσης από κοινωνική παροχή σε επένδυση οδήγησε αφενός
στην ανάπτυξη των οικονομικών της παιδείας και αφετέρου στην αναζήτηση/παγίωση
δεικτών (αυτο)αξιολόγησης των ιδρυμάτων συνολικά αλλά και των επιμέρους
συντελεστών. Η διεθνής ανταγωνιστικότητα συνέβαλε στην αναθεώρηση δομών και
λειτουργιών που είχαν δομηθεί στο μοντέλο «της κλειστής κοινωνίας». Η έννοια
του ανθρώπινου κεφαλαίου απέκτησε και πάλι τη δυναμική της δεκαετίας του ’60,
οι αυτόνομες λειτουργίες των Πανεπιστημίων μειώθηκαν και τόσο η παροχή
υπηρεσιών όσο και οι λογιστικές ευθύνες διαχείρισης απασχολούν το υπουργείο
Παιδείας και τις διοικήσεις των ΑΕΙ όλο και περισσότερο.

Το μαζικό Πανεπιστήμιο, υφιστάμενο τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, δεν
(μοιάζει να) είναι πλέον civic university, αλλά ένα ακόμα εργαλείο διαχείρισης
της δομικής ανεργίας, κατάρτισης επαγγελματιών, ερευνητικής συμβολής στην
αναπτυξιακή οικονομική πολιτική. Με την έννοια αυτή το Πανεπιστήμιο είναι
υποχρεωμένο από «κριτής της κοινωνίας» να μεταβληθεί σε «κρινόμενο συντελεστή»
της παραγωγής; Δεν το πιστεύω και το απεύχομαι. Μολονότι οι δείκτες
παραγωγικότητας, αποδοτικότητας, ανταγωνιστικότητας δεν είναι εύκολο να
«μεταφερθούν» αυτούσια από τον επιχειρηματικό χώρο στα προαύλια, τις αίθουσες
και τα εργαστήρια των Πανεπιστημίων, η ανάγκη αυτοπροσδιορισμού είναι
επιτακτική.

Νησίδες ερευνητικής (ροβινσωνικής;) απομόνωσης δεν επιβιώνουν πλέον.

Για να έχει όμως νόημα μια τέτοια επανεκτίμηση θα πρέπει το κάθε Πανεπιστήμιο
να έχει καταστρώσει το πενταετές σχέδιο ανάπτυξής του (με σαφείς στόχους και
υποδεικνυόμενα μέσα επίτευξης) και το ΥΠΕΠΘ να έχει ολοκληρώσει τον εθνικό
σχεδιασμό για την Ανώτατη Παιδεία.

Από την άλλη, η κατασκευή ενός «ευρωπαϊκού πανεπιστημιακού χώρου» επιβάλλει τη
σύγκλιση σε κοινά standards, κοινό σχεδιασμό, κοινές επιστημονικές/ερευνητικές
αξίες, ίσως και κοινό πτυχίο.

Η εναρμόνιση των προγραμμάτων των Πανεπιστημίων των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (με παράλληλο σεβασμό των ιδιαιτεροτήτων της ακαδημαϊκής παράδοσης του
καθενός) θα δώσει την ευκαιρία στα ελληνικά ΑΕΙ να ανα-συνταχθούν.

Πρέπει να αλλάξουμε τη γωνία λήψης και τον χρόνο (εκ)κίνησης. Στο Πανεπιστήμιο
δεν υπάρχουν πλέον «ομάδες» ούτε καν «παρατάξεις». Το έντονα συντεχνιακό και
πολιτικό στοιχείο έχει σχεδόν εξαφανισθεί. Οι διαφορές δεν είναι πλέον κάθετες
αλλά οριζόντιες (συνθέσεις, εμπλουτισμοί, καινοτομίες). Το Πανεπιστήμιο δεν
είναι πλέον «κοινότητα», αλλά «ένα εργαστήριο ιδεών και ανθρώπων», που
πολιορκείται από τα trust.

Το Πανεπιστήμιο διεκδικεί ­ ίσως από αδράνεια ­ περισσότερη «διοικητική και
οικονομική αυτοτέλεια από το κράτος» (λες και φοβάται μήπως διορισθεί
βασιλικός επίτροπος επί των ΑΕΙ!), ενώ η θωράκισή του πρέπει να γίνει προς την
άλλη κατεύθυνση: την επικυριαρχία των διεθνικών δικτύων της αγοράς και την
ομογενοποίηση των αποφοίτων. Το Πανεπιστήμιο ­ χωρίς να το παραδέχεται ­
τρέμει μήπως αντικατασταθεί από προγράμματα, δισκέτες και τσιπς που μεταφέρουν
(εν οίκω ή εν εργασία) γνώση, δίχως να χρειάζεται το βιβλίο, η αυλή, ο
δάσκαλος, ο συμφοιτητής, η αίθουσα, η συνέλευση, η ζύμωση. Πρέπει να δράσουμε
γρήγορα. Να πείσουμε τον ­ έτσι κι αλλιώς ρηξικέλευθο ­ υπουργό Παιδείας να
προχωρήσει στη μεγάλη θεσμική επανάσταση (πριν μας ανατρέψουν από τα μέσα). Οι
νέοι ρόλοι και η νέα εποχή απαιτούν αδογμάτιστες προσεγγίσεις. Εμπρός λοιπόν
για τον νόμο-πλαίσιο Νο 2, τον νόμο-πλαίσιο μιας Ελλάδας κι ενός Πανεπιστημίου
που θα κερδίσουν στο ανοικτό πεδίο της παγκόσμιας γνώσης, όπως ακριβώς
παλιότερα αντιστάθηκαν μέσα στα απόρθητα κάστρα της ελεύθερης διακίνησης ιδεών
κατά της εφορμούσας (τότε) κρατικής αυθαιρεσίας.

Με αρετή και με τόλμη. Με δημοκρατία και ευθύνη. Με συλλογικότητα και όραμα.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.